Cuba đang đối mặt cuộc phong tỏa thực sự đầu tiên của Mỹ kể từ sau Cuộc Khủng hoảng Tên lửa Cuba năm 1962. Nhiên liệu đang cạn kiệt nhanh chóng đẩy quốc gia này tới nguy cơ khủng hoảng nhân đạo, theo phân tích của tờ The New York Times dựa trên dữ liệu vận chuyển và hình ảnh vệ tinh.
Cuộc phong tỏa thực sự
Tổng thống Mỹ Donald Trump cam kết ngăn chặn mọi lô dầu hướng tới Cuba, song chính quyền Mỹ vẫn chưa gọi chính sách của mình là một cuộc phong tỏa. Tuy nhiên trên thực tế, nó đang vận hành như một cuộc phong tỏa.
Tháng trước, ông Trump ký sắc lệnh đe dọa áp thuế đối với các quốc gia cung cấp dầu cho Cuba. Động thái này đã khiến các nước khác, như Mexico, chùn bước dù họ muốn hỗ trợ Havana.
Đồng thời, sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Caribe đang ở quy mô lớn nhất trong nhiều thập niên. Các tàu Mỹ đang tuần tra vùng biển quanh Cuba từng tham gia chiến dịch ngăn chặn các chuyến hàng dầu đến và đi từ Venezuela trước khi Mỹ bắt Tổng thống Nicolás Maduro vào tháng trước.
Theo một quan chức Mỹ (yêu cầu giấu tên), việc Lực lượng Tuần duyên Mỹ chặn tàu chở dầu hướng tới Cuba tuần trước là một phần của cuộc phong tỏa mà chính quyền ông Trump chưa công bố.
“Trong giới những người theo dõi Cuba lâu năm như chúng tôi, chúng tôi luôn tránh dùng từ phong tỏa. Nhưng thực sự đó là một cuộc phong tỏa” - ông Fulton Armstrong, cựu trưởng bộ phận phân tích Mỹ Latinh của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA).
“Kể từ sau Cuộc Khủng hoảng Tên lửa Cuba, đây là bước đi lớn nhất” - ông Armstrong nói thêm.
Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel cho biết ông sẵn sàng đàm phán với Washington, đồng thời cam kết tìm cách vượt qua vòng phong tỏa.
“Chúng tôi đang nỗ lực hết sức để đất nước có thể có lại nhiên liệu. Chúng tôi phải làm việc rất quyết liệt, rất sáng tạo và rất thông minh để vượt qua tất cả những trở ngại này” - ông Díaz-Canel nói.
Tàu The Ocean Mariner
Ngày 29-1, ông Trump tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, cho rằng Cuba là điểm nóng của gián điệp và khủng bố, đồng thời đe dọa áp thuế đối với bất kỳ quốc gia nào cung cấp các sản phẩm dầu mỏ cho Havana.
Cùng ngày, một tàu chở dầu mang tên Ocean Mariner cập cảng tại TP Barranquilla, Colombia, theo dữ liệu con tàu phát đi và hình ảnh vệ tinh. Con tàu đã bốc lên 84.579 thùng dầu nhiên liệu, theo công ty dữ liệu vận tải biển Kpler.
Ocean Mariner vốn thường xuyên chở dầu tới Cuba, thậm chí đã giao lô hàng cuối cùng cho Havana từ Mexico vào ngày 9-1. Nhưng khi rời Colombia, con tàu phát tín hiệu cho biết điểm đến là Cộng hòa Dominica. 12 ngày sau, vào 10-2, nó đổi hướng về phía Cuba.
Ngày 11-2, khi còn cách Cuba khoảng 105 km, Ocean Mariner đột ngột quay đầu, theo dữ liệu theo dõi tàu. Dường như con tàu nhận ra nó đang bị truy đuổi.
Ngày hôm sau, một tàu của Lực lượng Tuần duyên Mỹ áp sát tàu chở dầu này. Thủy thủ đoàn Tuần duyên hỏi Ocean Mariner đang đi đâu, và con tàu trả lời rằng điểm đến là Cộng hòa Dominica, dù thực tế nó đã đi chệch hướng khá xa, theo một quan chức Mỹ được thông báo về vụ việc.
Sau đó, tàu Tuần duyên đi kèm Ocean Mariner gần 2 ngày, hộ tống nó vào vùng biển Cộng hòa Dominica. Con tàu ở lại đó nhiều ngày, vẫn chở đầy nhiên liệu.
Hôm 19-2, một tàu Tuần duyên Mỹ lại bắt đầu hộ tống Ocean Mariner lần này đi về phía bắc tới Bahamas, địa điểm mà Ocean Mariner phát tín hiệu là điểm đến.
Cuối năm ngoái, khi các tàu Mỹ thu giữ các tàu chở dầu của Venezuela, những con tàu đó cũng đưa dầu tới Bahamas.
Gia tăng cô lập
Tại Cuba, người dân đang vật lộn với tình trạng mất điện thường xuyên, thiếu xăng và khí đốt nấu ăn, cùng nguồn cung dầu diesel ngày càng cạn kiệt để vận hành hệ thống bơm nước của quốc gia. Rác thải chất đống, giá thực phẩm tăng vọt, trường học hủy lớp và bệnh viện hoãn phẫu thuật.
Lệnh cấm vận của Mỹ đối với Cuba đã khiến cuộc sống trên quốc đảo này trở nên khó khăn suốt hơn sáu thập niên, nhưng theo mọi đánh giá, hiện tại là một trong những thời khắc đen tối nhất.
Ông Jorge Piñón, cựu giám đốc điều hành ngành dầu mỏ, hiện điều hành một nhóm tại Đại học Texas ở Austin chuyên theo dõi tình hình dầu mỏ của Cuba, cho biết nhóm ước tính dự trữ nhiên liệu của nước này có thể cạn vào giữa tháng 3. Gần như toàn bộ hệ thống năng lượng của Cuba phụ thuộc vào dầu và các sản phẩm từ dầu.
Nhà cung cấp từng chiếm ưu thế là Venezuela hiện về thực chất nằm dưới sự kiểm soát của Mỹ. Nga gần đây hứa sẽ gửi dầu nhưng chưa rõ sẽ triển khai khi nào.
Sau khi Washington kiểm soát dầu mỏ của Venezuela, Mexico trở thành nhà cung cấp chủ yếu cho Cuba. Nhưng sau khi ông Trump đe dọa áp thuế, Mexico đã ngừng các chuyến hàng.
Mexico phụ thuộc kinh tế vào Mỹ và đang đàm phán với Washington về một thỏa thuận thương mại sắp hết hạn. Tổng thống Mexico - bà Claudia Sheinbaum đã cố gắng giữ thế cân bằng mong manh, gửi các gói viện trợ nhân đạo tới Cuba, đề nghị làm trung gian đàm phán và nói: “Không thể bóp nghẹt một dân tộc như thế này”.
Tàu The Gas Exelero
Phân tích của The New York Times cho thấy trong bối cảnh các nhà cung cấp truyền thống không còn, Cuba đã bắt đầu tìm đến một số quốc gia láng giềng nhỏ hơn ở Caribe.
Ngày 9-2, một tàu chở dầu mang tên Gas Exelero rời Cuba đi Curaçao. Hành trình kéo dài 5 ngày tiêu tốn một lượng nhiên liệu đáng kể trong bối cảnh quốc gia này đang thiếu hụt.
Con tàu neo tại một cảng ở Curaçao trong 9 giờ trước khi rời đi. Dựa trên dữ liệu về mớn nước - chỉ số cho biết lượng hàng trên tàu - có vẻ như nó rời cảng khi vẫn trống rỗng. Dữ liệu tàu cũng cho thấy con tàu cập vào phía cầu cảng cho phép tiếp nhiên liệu để quay về, chứ không phải để bốc hàng.
Giới chức Curaçao không phản hồi yêu cầu bình luận của The New York Times.
Sau đó, Gas Exelero di chuyển tới Jamaica và neo đậu gần cảng Kingston từ ngày 17-2 đến nay. Đây là ít nhất là con tàu thứ tư có liên hệ với Cuba neo gần cảng Kingston kể từ tháng 10-2025. Lý do chính xác vì sao các tàu này dừng lại tại đây vẫn chưa rõ.
Dữ liệu tàu và hình ảnh vệ tinh cho thấy chúng không cập cảng và cũng không bốc thêm hàng.
Bộ trưởng Ngoại giao Jamaica Kamina Johnson Smith cho biết tuần trước rằng Cuba không đề nghị mua nhiên liệu từ Jamaica và Jamaica cũng không bán nhiên liệu cho Cuba trong ít nhất một thập niên.
