Đề xuất trên được Bộ Y tế nêu tại dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Dân số.
Nguy cơ dư thừa 1,5 triệu nam giới
Theo báo cáo của Bộ Y tế, tỉ số giới tính khi sinh tại Việt Nam luôn ở mức cao và vượt ngưỡng cân bằng sinh học tự nhiên. Cụ thể, năm 2006, tỉ số này là 109,8 bé trai/100 bé gái sinh ra sống; đến năm 2015 lên tới 112,8 và năm 2024 vẫn ở mức cao là 111,4.
Dự báo, nếu tỉ số giới tính khi sinh vẫn giữ nguyên như hiện nay, Việt Nam sẽ dư thừa 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15-49 vào năm 2039 và con số này sẽ tiếp tục tăng lên 2,5 triệu vào năm 2059.
"Hệ lụy kéo theo là nguy cơ phá vỡ cấu trúc gia đình, một bộ phận nam giới sẽ phải kết hôn muộn hoặc không có khả năng kết hôn, gia tăng việc buôn bán phụ nữ, trẻ em gái, mại dâm, bạo hành giới và tội phạm xuyên quốc gia", Bộ Y tế nêu rõ.
Pháp lệnh Dân số 2003 quy định nghiêm cấm các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức. Tuy nhiên, theo Bộ Y tế, quy định này trên thực tế chưa hiệu quả vì những lý do sau:
- Việc nạo hút thai, siêu âm chẩn đoán giới tính thai nhi chưa được kiểm soát hiệu quả, nhất là các cơ sở hành nghề y tế tư nhân.
- Nghị định 114/2006 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về dân số và trẻ em, Nghị định 176/2013 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế có chế tài chưa đủ mạnh.
- Sự ưa thích sinh con trai của nhiều người trong bối cảnh giảm sinh; văn hóa nho giáo với phong tục về việc mong muốn có con trai để nối dõi tông đường, thờ cúng tổ tiên còn nặng nề; vẫn tồn tại tình trạng đánh giá thấp giá trị của nữ giới trong gia đình và xã hội tại mỗi vùng, miền.
- Việc tiếp cận các dịch vụ y tế dễ dàng hơn trong lựa chọn giới tính thai nhi khi mang thai hoặc chuẩn đoán giới tính thai nhi dẫn tới nạo phá thai vì lý do lựa chọn giới tính.
Đình chỉ người có hành vi tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai
Dự thảo Luật Dân số quy định đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh đối với người có hành vi phá thai vì lý do lựa chọn giới tính thai nhi; hoặc thông báo, tiết lộ thông tin về giới tính thai nhi để phá thai (trừ trường hợp đặc biệt do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định nhằm phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh liên quan đến giới tính).
Cụ thể, trong thời gian 5 ngày làm việc kể từ ngày có kết luận của đoàn kiểm tra chuyên ngành, trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành phải ký văn bản gửi cơ sở khám chữa bệnh.
Trong thời gian 5 ngày làm việc tiếp theo kể từ khi nhận được văn bản, cơ sở khám chữa bệnh phải báo cáo bằng văn bản lên cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về y tế quản lý trực tiếp, trong đó phải nêu rõ lý do đề nghị đình chỉ hành nghề.
Chậm nhất 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận được báo cáo của cơ sở khám chữa bệnh, cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về y tế phải ban hành quyết định đình chỉ.
Song song với các chế tài pháp lý, cơ quan soạn thảo cũng đề xuất luật hóa các biện pháp mang tính xã hội sâu rộng. Theo đó, dự thảo khuyến khích đưa nội dung "không trọng nam hơn nữ", "không lựa chọn giới tính khi sinh" vào hương ước, quy ước của các cộng đồng dân cư.
Trên môi trường không gian mạng, dự thảo Nghị định nêu rõ trách nhiệm của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc theo dõi, quản lý các thông tin liên quan đến lựa chọn giới tính thai nhi. Cơ quan này cũng phải phối hợp kiểm tra chuyên ngành đối với các cơ sở sản xuất, in, phát hành để đảm bảo thực thi quy định về nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi.
Dự thảo cũng quy định Bộ Nội vụ hướng dẫn và phối hợp với Bộ Y tế cùng các cơ quan liên quan xây dựng các chính sách khuyến khích, hỗ trợ về giáo dục, việc làm nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ và trẻ em gái trong gia đình, cộng đồng và xã hội.
