Việc Quỹ Quốc tế bảo vệ thiên nhiên (WWF) đưa cá tra VN vào danh sách Đỏ để khuyến cáo hạn chế sử dụng là thiếu cơ sở, thậm chí vội vã, khó hiểu. Tuy nhiên, ngành cá tra còn nhiều việc phải làm trong vấn đề quy hoạch vùng nuôi trồng phù hợp với chế biến để phát triển bền vững.
Bêu xấu chưa có cơ sở
Ông Nguyễn Hữu Dũng, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết sau khi nhận được thông tin WWF đưa cá tra VN vào danh sách Đỏ, VASEP đã có liên lạc với quỹ này làm rõ lý do. Tuy nhiên, đại diện WWF chưa đưa ra lời giải thích thỏa đáng.
Ông Nguyễn Việt Thắng, Chủ tịch Hội Nghề cá VN khẳng định việc WWF đưa cá tra vào danh sách Đỏ của cẩm nang là không hợp lý. Bởi nhiều năm qua, việc nuôi, chế biến cá tra tuân thủ quy định thực hành sản xuất tốt của FAO, Global GAP… Thậm chí mặt hàng cá tra đã có các chứng nhận của nhiều cơ quan kiểm soát chất lượng tại nhiều thị trường khó tính của thế giới.
Quy hoạch vùng nguyên liệu bền vững chính là vấn đề để sản xuất, xuất khẩu cá tra bền vững. Ảnh: TR.HIẾU
Theo ông Thắng, mỗi tổ chức quốc tế lớn đều phải tuân thủ tính độc lập của mình trong hoạt động nhưng trong vụ này WWF chưa đủ căn cứ, thời gian và ngay cả kỹ thuật để “phán xét” về cá tra VN.
“Rõ ràng thông tin không trung thực này có hại cho cá tra Việt Nam. Không loại trừ WWF đưa thông tin này ra theo một đơn đặt hàng của một tổ chức nào đó với ý đồ không tốt. Vì vậy ngoài việc chúng ta cần phải mạnh mẽ phản đối, tôi còn đề nghị nếu có thể thì ngưng hoạt động của tổ chức này tại Việt Nam” - ông Thắng cho hay.
Đầu tuần tới, Hội Nghề cá VN sẽ có văn bản đề nghị WWF phải đính chính lại thông tin đã công bố và làm tổn hại tới sản xuất, kinh doanh cá tra tại VN. Còn VASEP vào ngày 8-12 tới sẽ báo tại Hà Nội, từ đó sẽ có yêu cầu WWF giải thích và làm rõ lý do đưa cá tra vào danh sách Đỏ.
Gấp rút quy hoạch vùng nguyên liệu
Đến nay, thông tin WWF đưa ra chưa ảnh hưởng tới xuất khẩu cá tra VN, thậm chí giá cá tra xuất khẩu thời gian qua còn tăng mạnh do nhu cầu cuối năm tăng cao.
Ông Dương Ngọc Minh, Phó Chủ tịch VASEP và đồng thời là giám đốc một DN chiếm thị phần lớn nhất VN, cho biết giá xuất khẩu cá tra trong thời gian vừa qua đã tăng từ 2,4 USD/kg lên 2,8 USD/kg nhưng nhiều DN không dám ký bán vì sợ giá còn tăng thêm nữa. Thậm chí nếu như trước đây, giá xuất khẩu cá tra thuộc về nhà nhập khẩu thì nay lại do nhà xuất khẩu nắm giữ.
Hiện mặt hàng cá tra đã xuất khẩu đi 120 quốc gia. Điều đáng nói người dân nhiều nước coi đây là thực phẩm không thể thiếu bởi giá rẻ và có giá trị dinh dưỡng tốt. Tuy nhiên, khó khăn hiện nay các DN chế biến cá tra đang gặp phải là vấn đề thiếu nguyên liệu. Theo đó trong 2-3 năm qua, việc nuôi cá tra càng nuôi càng thua lỗ nên nhiều người nuôi bỏ ao. Thống kê cho thấy sản lượng nuôi trồng cá tra trong năm 2010 giảm tới 70% so với trước. Hiện nhiều nhà máy chế biến chỉ hoạt động 20%-30% so với công suất thiết kế do nguồn nguyên liệu khan hiếm.
Để xảy ra tình trạng trên, theo nhiều chuyên gia là do nhiều năm qua ngành cá tra quá chú trọng vào việc xây dựng nhà máy chế biến mà chưa chú trọng tới việc quy hoạch nguồn nguyên liệu đáp ứng. Chính vì điều này nên trong nhiều năm qua vấn đề “thừa-thiếu nguyên liệu” xảy ra thường xuyên mà nhà nước không thể kiểm soát được.
Viện Nghiên cứu phát triển đồng bằng sông Cửu Long phân tích: Lâu nay việc nuôi cá tra của nước ta luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Khi giá cá tăng, nông dân đổ xô đi vay vốn nuôi cá, dẫn đến thừa nguyên liệu và giá cá rớt liên tục. Cá không bán được, nông dân không có tiền trả tín dụng, không có vốn tái đầu tư, rồi lại phải treo ao. Rút cục là các DN chế biến lại rơi vào cảnh khốn đốn vì thiếu nguyên liệu.
Việc không quy hoạch được vùng nguyên liệu chính là nguyên nhân khiến xuất khẩu cá tra dù tăng mạnh nhưng vẫn thiếu sự bền vững. Đây cùng là nguyên cớ để nhiều nước, tổ chức viện cớ bêu xấu hình ảnh cá tra VN như trong thời gian qua.
Mới đây, Chính phủ đã giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì xây dựng nghị định quản lý sản xuất, tiêu thụ cá tra, trong đó tập trung vào vấn đề quy hoạch vùng nuôi, sản lượng nuôi phù hợp với chế biến. Tuy nhiên, dự thảo vẫn chưa sát với thực tế và đang vấp phải sự phản đối từ phía DN.
| Nhiều lần bị bêu xấu Đây không phải là lần đầu tiên con cá tra bị bôi nhọ ở nước ngoài. Vài năm gần đây, khi xuất khẩu tăng mạnh đồng nghĩa với việc hình ảnh cá tra bị bêu xấu tại các nước như Tây Ban Nha, Ai Cập, Brazil, Mỹ… Gần đây nhất là sự kiện ông Struan Stevenson, nghị sĩ Nghị viện châu Âu, trong bài phát biểu của mình trước Nghị viện châu Âu đã chỉ trích về vấn đề chất lượng của cá tra VN. Việc chỉ trích này sau đó đã được nhiều tờ báo tại châu Âu đăng tải. Những chiến dịch bôi bẩn cá tra VN là điều dễ hiểu nhằm bảo vệ ngành xuất khẩu thủy sản tại nước sở tại. Thậm chí đứng đằng sau việc “bêu xấu cá tra VN” chính là các nhà đánh bắt, chế biến thủy sản của nước đó. Quản lý còn chồng chéo Cần phải quy hoạch vùng nuôi để từ đó kiểm soát được chất lượng nguyên liệu cá tra. Hiện nay, có thể nói vấn đề quy hoạch, kiểm soát chất lượng cá tra đang còn chồng chéo giữa các bộ, ngành. Ông DƯƠNG NGỌC MINH, Phó Chủ tịch VASEP |
Q.TRUNG
