Tuần rồi, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington đã không kích mạnh đảo Kharg (Iran). Ông Trump mô tả vụ tấn công là một trong những “cuộc oanh tạc mạnh mẽ nhất trong lịch sử Trung Đông”. Ông Trump cho hay phía Mỹ chỉ tấn công các mục tiêu quân sự và vẫn bảo toàn các cơ sở hạ tầng dầu mỏ quan trọng trên đảo.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã phá hủy 90 mục tiêu quân sự trên đảo Kharg, bao gồm các cơ sở lưu trữ thủy lôi hải quân, hầm chứa tên lửa và nhiều địa điểm quân sự khác, theo đài CNN.
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin không có thiệt hại nào đối với các cơ sở dầu mỏ trên đảo. Theo hãng thông tấn bán chính thức Fars, các cuộc tấn công của Mỹ nhắm vào hệ thống phòng không, một căn cứ hải quân, tháp kiểm soát không lưu và một nhà chứa máy bay trực thăng.
Ông Ehsan Jahanian - phó Thống đốc phụ trách chính trị của tỉnh Bushehr ở miền nam Iran - cho biết "không có quân nhân, nhân viên công ty dầu mỏ hay cư dân trên đảo thương vong trong cuộc tấn công, và tất cả các lĩnh vực đang tiếp tục các hoạt động thường nhật". Ông Jahanian thông tin rằng quá trình xuất khẩu dầu từ Kharg "đang diễn ra bình thường", và "các hoạt động của các công ty đặt trụ sở trên đảo vẫn tiếp tục không bị gián đoạn", theo một báo cáo của hãng thông tấn Tasnim.
Vì sao Mỹ chưa tấn công cơ sở dầu mỏ trên đảo?
Đảo Kharg được coi là một trong những mục tiêu kinh tế nhạy cảm nhất của Iran. Hòn đảo san hô dài 1,5 km này, nằm cách bờ biển lục địa Iran khoảng 45 km ở phía bắc Vịnh Ba Tư, chiếm khoảng 90% lượng xuất khẩu dầu thô của nước này. Hòn đảo cũng có khả năng bốc xếp khoảng 7 triệu thùng mỗi ngày, biến nó thành cửa ngõ quan trọng đối với nguồn thu năng lượng của Tehran.
Các nhà phân tích năng lượng cho biết việc Washington tập trung vào đảo Kharg phản ánh cả tầm quan trọng chiến lược của hòn đảo này đối với Iran và đòn bẩy của hòn đảo đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu. Và đó có thể là tín hiệu cho một chiến lược rộng lớn hơn của Mỹ, theo hãng thông tấn Tân Hoa Xã.
Các nhà phân tích đưa ra lý do thứ nhất mà Mỹ chưa tấn công cơ sở dầu mỏ trên đảo là để tránh cú sốc năng lượng. Việc gián đoạn xuất khẩu từ đảo Kharg có thể đẩy giá dầu toàn cầu lên cao, làm trầm trọng thêm lạm phát và rủi ro kinh tế trên toàn thế giới, và có nguy cơ gây phản tác dụng đối với Mỹ.
Thứ hai là vì bảo toàn "chiến lợi phẩm" tiềm năng. Một số nhà phân tích năng lượng cho rằng Washington có thể muốn giữ nguyên vẹn cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran, nếu có sự thay đổi quyền lực ở Tehran.
Thứ ba, hạn chế phản ứng dữ dội trong nước ở Iran. Các cuộc tấn công vào các cơ sở năng lượng dân sự có thể tập hợp sự ủng hộ của người dân đối với chính phủ. Truyền thông Mỹ đưa tin Washington cũng đã kiềm chế các cuộc tấn công của Israel vào các địa điểm lưu trữ năng lượng của Iran vì lý do này.
Lý do thứ tư là để giảm thiểu sự trả đũa của Iran trong khu vực.
Khả năng Mỹ tấn công hạ tầng dầu mỏ và phản ứng của Iran
Cuối tuần qua, Tổng thống Trump cảnh báo sẽ có thêm các cuộc tấn công vào đảo Kharg để "cho vui". Ông Trump cũng nói rằng ông sẽ xem xét lại quyết định không nhắm mục tiêu vào các cơ sở dầu mỏ trên đảo nếu Iran hoặc các nước khác "có bất kỳ hành động nào gây cản trở" đến việc lưu thông an toàn của tàu thuyền qua Eo biển Hormuz.
Một số báo cáo của truyền thông Mỹ cũng đưa tin rằng Washington đang cân nhắc các phương án để chiếm đảo Kharg, mặc dù các nhà phân tích nhấn mạnh những rủi ro tiềm tàng.
Một mặt, việc chiếm được hòn đảo này sẽ làm tê liệt hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran và có thể tạo ra lợi thế cho Mỹ trong các cuộc đàm phán trong tương lai. Mặt khác, vị trí hòn đảo gần với đất liền Iran sẽ khiến bất kỳ lực lượng đổ bộ nào cũng dễ bị tấn công bằng tên lửa, máy bay không người lái và hải quân của Iran, làm cho cuộc tấn công đổ bộ trở nên nguy hiểm hơn nhiều so với các cuộc không kích.
Iran đã cảnh báo các quốc gia vùng Vịnh rằng một cuộc tấn công vào đảo Kharg sẽ là lằn ranh đỏ, dẫn đến một làn sóng tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của các nước láng giềng Ả Rập. Vì vậy, các cuộc tấn công của Mỹ vào đảo Kharg tuần trước tuy có thể làm suy giảm khả năng xuất khẩu dầu của Iran, nhưng cũng có nguy cơ khiến xung đột leo thang mạnh hơn.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố rằng cơ sở hạ tầng dầu mỏ và năng lượng của các quốc gia hợp tác với Mỹ “sẽ bị phá hủy và biến thành tro bụi ngay lập tức” nếu có một cuộc tấn công vào các nguồn năng lượng của Iran. Tuyên bố này không nêu tên đảo Kharg nhưng ám chỉ những tuyên bố của ông Trump.
Ngoại trưởng Iran - ông Abbas Araghchi cho biết Tehran sẽ đáp trả bất kỳ cuộc tấn công nào vào các cơ sở năng lượng của Iran trên hòn đảo. Ông cũng phản đối mạnh mẽ những bình luận của tổng thống Mỹ. “Đây là một cuộc chiến bất hợp pháp không có thắng lợi. Có người bị giết chỉ vì Tổng thống Trump muốn ‘vui’. Đó là những gì ông ấy đã nói” - ông Araghchi nói với chương trình Face the Nation của đài CBS.
Các nhà phân tích cảnh báo rằng các cuộc tấn công vào đảo Kharg sẽ là một sự leo thang nghiêm trọng, theo đài CNBC. “Tehran sẽ leo thang bằng cách tấn công thêm các cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực, ví dụ như Abqaiq ở Saudi Arabia” - ông Edward Fishman, chuyên gia cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (Mỹ), nói, đề cập cơ sở chế biến dầu khổng lồ của Saudi Arabia.
Ông Jeff Currie của Tập đoàn Carlyle (Mỹ) cho rằng cuộc xung đột đang làm thay đổi nhanh cách thị trường định giá chuỗi cung ứng năng lượng, đồng thời lưu ý cơ sở hạ tầng bị hư hại ở đảo Kharg không thể được sửa chữa dưới hỏa lực.
“Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh có thể sẽ vẫn ở mức cao rất lâu sau khi quả tên lửa cuối cùng được bắn đi. Và phản ứng về hành vi, gồm tích trữ, đàm phán lại hợp đồng, tranh giành các nhà cung cấp thay thế, sẽ định giá lại vĩnh viễn chuỗi cung ứng” - ông Currie nói thêm.
