An toàn thực phẩm đang trở thành tiêu chí ưu tiên hàng đầu của người tiêu dùng. Đặc biệt, bối cảnh những vụ việc liên quan đến thịt heo bệnh len lỏi vào bếp ăn học đường tại một số địa phương đã gây lo ngại rộng rãi.
Trước thực tế đó, việc xây dựng các chuỗi cung ứng minh bạch, có kiểm soát chặt chẽ từ nguồn đến bàn ăn trở nên cấp thiết. Tại TP.HCM, chương trình tick xanh trách nhiệm do Sở Công thương triển khai thời gian qua đã phát huy hiệu quả. Mô hình này góp phần sàng lọc và đưa các sản phẩm đảm bảo an toàn thực phẩm đến tay người dân.
Đặc biệt, thành phố sắp vận hành sàn giao dịch thịt heo. Dự án được kỳ vọng sẽ tạo thêm một công cụ hữu hiệu giúp người tiêu dùng an tâm hơn trong lựa chọn thực phẩm hằng ngày.
Siêu thị sẽ triển khai thêm hàng hóa tick xanh
Đại diện hệ thống Saigon Co.op thông tin đơn vị đang duy trì 1.025 sản phẩm tick xanh của 74 nhà cung cấp. Doanh số của các mặt hàng này tăng 18% so với cùng kỳ, riêng tại khu vực TP.HCM tăng trưởng 10%.
Hiện có hơn 90% sản phẩm của các nhà cung cấp đã được in và dán logo nhận diện trên bao bì. Đối với 10% còn lại, Saigon Co.op khuyến khích các nhà cung cấp dán logo nhận diện để người tiêu dùng dễ dàng lựa chọn.
Cũng theo đại diện Saigon Co.op, ngay từ đầu tham gia chương trình tick xanh đơn vị đã vận động tất cả nhà cung cấp hàng tươi sống tham gia, trong đó có trứng và thịt heo. Hiện tại, các nhà cung cấp vẫn duy trì tốt. Riêng nhóm thực phẩm công nghệ bao gói sẵn, đơn vị đã thông tin triển khai để doanh nghiệp chủ động đăng ký.
Tương tự, đại diện hệ thống Satra cho biết các mặt hàng rau củ quả tham gia hầu như đạt 100% với khoảng 135 mã sản phẩm. Hiện nay đơn vị đang tập trung mở rộng sang nhóm thịt heo và trứng gia cầm.
Satra cũng vừa tổ chức hội nghị để phổ biến chương trình và vận động đơn vị tham gia thêm nhóm thực phẩm công nghệ. Tuy nhiên, việc mở rộng chương trình ra các tỉnh thành vẫn gặp nhiều rào cản.
Bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Giám đốc đối ngoại khu vực miền Trung và miền Nam của tập đoàn Central Retail chia sẻ, trước đây tập đoàn có kế hoạch mở rộng ra toàn quốc nhưng thực tế chương trình vẫn đang chỉ mạnh ở TP.HCM. Hiện đơn vị có khoảng 64 nhà cung cấp tham gia, đa số các nhà cung cấp địa phương không đủ năng lực giao hàng toàn quốc nên chưa mặn mà tham gia.
"Siêu thị ưu tiên mua hàng của nhà cung cấp tick xanh nhưng họ lại không đủ khả năng đáp ứng. Để doanh nghiệp tham gia nhiều hơn, đơn vị hy vọng chương trình cần có chính sách hỗ trợ vốn", bà Hiền đề xuất.
Đại diện Central Retail cho rằng Sở Công Thương và các hệ thống phân phối đã nỗ lực hết sức trong việc thúc đẩy chương trình. Do đó, thời gian tới cần mở rộng kênh hỗ trợ thông qua các hiệp hội chuyên ngành như hiệp hội thực phẩm hay hiệp hội hàng tiêu dùng. Việc tác động qua kênh hiệp hội sẽ giúp thúc đẩy các đơn vị thành viên đăng ký tham gia trên tinh thần tự bảo đảm và thực hiện trách nhiệm xã hội.
Chiến lược hiệu quả nhất hiện nay là tập trung vận động các doanh nghiệp "đầu đàn" có uy tín lớn tham gia trước. Khi những đơn vị dẫn đầu thị trường đã đăng ký tick xanh, điều này sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa, thôi thúc các doanh nghiệp khác cùng tham gia để khẳng định uy tín và trách nhiệm với cộng đồng.
Nhiều khó khăn khi vận hành sàn giao dịch thịt heo
Ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM nhìn nhận, để chương trình tick xanh phát triển bền vững, Sở sẽ tập trung vào truyền thông và phân công nhiệm vụ cụ thể. Các nhà cung cấp tham gia phải có đầu ra ổn định và doanh số tốt hơn, nếu chỉ tuyên truyền đơn thuần thì chương trình sẽ không có hiệu quả lâu dài.
“Sở Công thương sẽ ký biên bản ghi nhớ với Hội Liên hiệp Phụ nữ và Thành đoàn để hỗ trợ”, ông Phương khẳng định.
Lãnh đạo Sở Công thương nhắc lại câu chuyện thịt heo bẩn vào bếp ăn trường học tại phía Bắc và nhận định nguy cơ này luôn hiện hữu. Đây chính là lý do thành phố quyết tâm thực hiện chương trình Tick xanh và sàn giao dịch thịt heo dù gặp nhiều khó khăn.
Nguyên nhân chính là khi tham gia sàn giao dịch, mọi thông tin đều phải công khai minh bạch từ việc truy xuất nguồn gốc, kiểm soát an toàn thực phẩm đến các quy trình giết mổ, vận chuyển và phân phối.
“Nếu không chứng minh được sàn giao dịch đem lại lợi ích và hiệu quả vượt trội hơn cách làm thông thường, sẽ rất khó để thuyết phục người chăn nuôi và thương lái tham gia”, ông Phương nói.
TS Đào Hà Trung, Chủ tịch Hội Công nghệ cao TP.HCM cho biết, tick xanh cho thịt heo đang được triển khai tích cực. Khi lên sàn giao dịch, sản phẩm bắt buộc phải tuân thủ hệ thống truy xuất nguồn gốc. Việc này không chỉ giúp minh bạch về giá, loại bỏ khâu trung gian mà còn giúp người tiêu dùng yên tâm về chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm thông qua các lệnh giao dịch rõ ràng.
Liên quan đến việc đưa thịt heo tick xanh tham gia sàn giao dịch, các đơn vị bán lẻ khẳng định đây là vấn đề cấp thiết nhưng đầy thách thức. Cụ thể, bên cạnh tăng cường hệ thống kiểm soát nội bộ, các siêu thị đẩy mạnh kiểm soát dịch bệnh và thực hiện truy xuất nguồn gốc ngẫu nhiên, liên tục thay vì làm định kỳ. Điều này khiến chi phí của doanh nghiệp tăng lên đáng kể.
Mặt khác, hiện nay cơ quan chức năng chủ yếu thực hiện quản lý thông qua các lò mổ tập trung. Tuy nhiên, những bất cập phát sinh không chỉ từ phía lò mổ mà còn liên quan trực tiếp đến trách nhiệm của các đơn vị quản lý. Do đó, vấn đề kiểm soát dịch bệnh trên đàn heo hiện vẫn là bài toán khó đối với các bên liên quan.
Hệ thống "Tick xanh" giúp loại bỏ sản phẩm không an toàn
Tại cuộc họp với Sở Công thương mới đây, một hệ thống bán lẻ cho biết đã phát hiện nhiều phiếu kiểm nghiệm giả của nhà cung cấp trong quá trình rà soát.
Điển hình là trường hợp một nhà cung cấp mới chào hàng rau củ quả vào siêu thị nhưng sử dụng phiếu kiểm nghiệm không hợp lệ. Pháp nhân trên chứng từ đã giải thể hoặc chuyển đổi từ năm 2021, tuy nhiên nội dung phiếu vẫn ghi kết quả kiểm nghiệm vào cuối năm 2025. Khi họp cùng các bên, nhà cung cấp giải trình họ sử dụng dịch vụ bên thứ ba tư vấn nên không biết bị làm giả.
Theo TS Đào Hà Trung, vấn đề nan giải hiện nay nằm ở cả uy tín cơ sở xét nghiệm và hành vi gian lận của người mang mẫu đi kiểm tra. Ví dụ có trường hợp nhân viên tự ý giả mạo đơn vị cấp phiếu kiểm nghiệm. Một hình thức khác nữa là tự ý sửa kết quả từ “không đạt” thành “đạt”.
Thông thường, các siêu thị rất khó phát hiện ra sự sai lệch này. Do đó, hệ thống của chương trình "Tick xanh" trách nhiệm sẽ thực hiện đối soát chéo để xác nhận thông tin từ phía cơ quan cấp phiếu. Điều này giúp ngăn chặn các kết quả sai được lưu hành, bảo vệ uy tín của nhà bán lẻ và sức khỏe người tiêu dùng.
Đối với các chứng chỉ như HACCP, VietGAP hay Halal, hệ thống có thể kiểm soát thông qua đối soát trực tiếp. Hiện đã có 23 phòng thí nghiệm tham gia vào hệ thống. Các đơn vị này được cấp tài khoản để kiểm tra tính hợp pháp của các chứng chỉ mà doanh nghiệp nộp lên.
Hệ thống sẽ phát hiện ngay các vi phạm như dùng một chứng chỉ dán cho nhiều sản phẩm khác nhau hoặc dùng giấy tờ đã hết hạn. Toàn bộ quy trình này đảm bảo hàng hóa khi vào các thị trường lớn đều được kiểm soát định kỳ và không thể gian lận.
Cũng theo ông Trung, thực tế các siêu thị thiếu chuyên môn sâu để nhận diện các lỗi vi phạm tinh vi của nhà cung cấp. Hệ thống tick xanh đóng vai trò sàng lọc những đơn vị làm ăn thiếu minh bạch, góp phần nâng cao chất lượng thực phẩm cho toàn xã hội.
Song song đó, chương trình tick xanh đã xây dựng cổng thông tin thu hồi sản phẩm. Đây được xem là bước tiến lớn giúp tập hợp dữ liệu về các mặt hàng không an toàn và nỗ lực tạo ra một kênh thông tin chính thống, minh bạch cho thị trường.
Tính đến tháng 4-2026, số lượng nhà cung cấp đăng ký tham gia “Tick xanh trách nhiệm” tại TP.HCM đạt 520 đơn vị với 5.480 sản phẩm. Trong đó, nhóm sản phẩm chủ yếu vẫn là rau củ quả.
