Những ngày giáp Tết, nhịp sống tại TP.HCM trở nên hối hả hơn bao giờ hết. Khi các gia đình tất bật dọn dẹp và mua sắm, lượng rác thải sinh hoạt cũng theo đó mà tăng vọt, tạo áp lực lớn lên hệ thống vệ sinh đô thị.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện về “tiền rác tháng 13” lại trở thành chủ đề được bàn tán xôn xao. Đây là cách gọi dân dã cho khoản tiền mà những người thu gom rác thường "xin thêm" hoặc được biếu tặng vào dịp cuối năm. Vấn đề này hiện đang nhận về những luồng quan điểm trái chiều:
Nhiều hộ gia đình cảm thấy lúng túng vì đây là khoản chi ngoài quy định. Việc thiếu một chuẩn mực chung về mức đóng hay cách thức vận động khiến không ít người rơi vào thế khó xử.
Ngược lại, đa số người dân lại xem đây là một cử chỉ nhân văn. Thay vì coi đó là khoản thu bắt buộc, họ xem đây như một phong bao lì xì, một sự hỗ trợ mang tính tình cảm dành cho những người làm công việc nặng nhọc, thầm lặng giữ gìn mỹ quan thành phố suốt cả năm qua.
Cho đi vì thấu hiểu và sẻ chia
Đứng ở góc độ cảm thông, nhiều người dân TP.HCM xem việc hỗ trợ thêm tiền rác dịp Tết là hành động "nhường cơm sẻ áo" thiết thực. Với họ, đây không phải là gánh nặng chi phí mà là sự tri ân dành cho những người lao động thầm lặng.
Sẻ chia dịp Tết, đừng gọi là “tiền rác tháng 13”
Cách gọi "tiền rác tháng 13" dễ khiến vấn đề bị hiểu theo hướng nặng nề hơn bản chất. Thực chất, đây là việc người lao động xin thêm sự hỗ trợ của người dân vào dịp Tết, hoàn toàn không phải là khoản thu bắt buộc hay nằm trong bất kỳ quy định nào.
Về phía chính quyền địa phương, chúng tôi luôn quan tâm và có những hỗ trợ nhất định đối với lực lượng này. UBND phường cũng hỗ trợ mua BHYT cho anh em thu gom rác; vào các dịp lễ, Tết đều có quà động viên nhằm chia sẻ phần nào khó khăn, vất vả trong quá trình lao động…
Tuy nhiên, cần nhìn nhận thực tế rằng những hỗ trợ đó vẫn chưa thể bù đắp đầy đủ cho công sức mà người lao động bỏ ra. Dịp Tết là thời điểm lượng rác tăng mạnh, trong khi anh em vẫn phải làm việc liên tục, gần như không có ngày nghỉ, không có điều kiện sum họp gia đình như nhiều ngành nghề khác.
Vì vậy, tôi mong dư luận nhìn nhận câu chuyện này trên tinh thần cảm thông, chia sẻ. Việc người dân hỗ trợ thêm vào dịp Tết, nếu có, cần được hiểu là sự tự nguyện, xuất phát từ tình cảm và sự trân trọng đối với công việc của lực lượng thu gom rác.
Bà TRẦN THỊ DIỆU HIỀN, Chánh Văn phòng HĐND & UBND phường Cầu Kiệu, TP.HCM
Chị Nguyễn Ngọc Điệp (quận Phú Nhuận) chia sẻ, gia đình chị thường xuyên có rác cồng kềnh vượt mức quy định, nhưng những nhân viên thu gom vẫn vui vẻ hỗ trợ vận chuyển mà không hề phàn nàn. Chứng kiến họ hàng ngày đối mặt với mùi hôi và nguy cơ bệnh tật, chị luôn chủ động lì xì thêm dịp Tết để động viên tinh thần. “Nghề này cực lắm, mình cho thêm một chút coi như niềm vui đầu năm cho họ” - chị Điệp nói.
Cùng quan điểm, anh Nguyễn Trung Kiên (phường Bảy Hiền) không khỏi xót xa khi thấy các nhân viên vẫn miệt mài quét dọn đến tận 1-2 giờ sáng. Anh cho rằng vài chục ngàn đồng của mỗi hộ dân tuy nhỏ, nhưng là sự ghi nhận xứng đáng cho công sức cả năm của người lao động. Ngoài tiền, gia đình anh còn tặng thêm quà Tết như một cách góp thêm niềm vui cho họ ngày cuối năm.
Ngay cả những người từng khó chịu với "khoản thu không rõ ràng" như chị Minh Thư (phường Tân Sơn Hòa) cũng dần thay đổi suy nghĩ. Sau khi quan sát những xe rác chất cao quá đầu trong những ngày cận Tết, chị hiểu rằng việc sẻ chia trong khả năng chính là cách tiếp thêm động lực cho những người không quản nắng mưa, giữ gìn sạch đẹp cho thành phố.
Không bắt buộc, nhưng cần sự thấu hiểu và tế nhị
Các đơn vị thu gom rác khẳng định "tiền rác tháng 13" hoàn toàn không phải khoản thu bắt buộc mà dựa trên tinh thần tự nguyện.
Anh Nguyễn Minh Tài, Giám đốc Công ty TNHH Môi trường Xanh (Quận 7), nhấn mạnh đây thực chất là tiền lì xì, hỗ trợ anh em công nhân. Dù là 20.000 hay 30.000 đồng, đó đều là tấm lòng đáng quý. Theo anh, dù người dân không hỗ trợ, việc thu gom vẫn phải diễn ra bình thường. Với khối lượng rác tăng đột biến dịp Tết và lịch làm việc không ngày nghỉ, khoảng 80% hộ dân trong khu vực anh quản lý đã sẵn lòng chia sẻ vì thấu hiểu nỗi vất vả của công nhân.
Đồng quan điểm, chị Nguyễn Thị Giàu, Giám đốc Công ty Vệ sinh Môi trường rác thường, cho biết thực tế lượng rác mỗi hộ thường vượt xa quy định 1-4kg/ngày, đặc biệt là cao điểm Tết. Thế nhưng, nhân viên vẫn tận tụy làm việc, "gần như không có khái niệm ăn Tết". Chính sự tận tâm này giúp đơn vị nhận được sự ủng hộ từ 95% hộ dân. Thậm chí, nhiều gia đình dù không khá giả vẫn chủ động tặng quà vì thương người lao động.
Tuy nhiên, lãnh đạo các đơn vị thu gom rác cũng thẳng thắn thừa nhận nếu nhân viên không khéo léo trong cách diễn đạt sẽ dễ gây hiểu lầm. “Có thể ở một vài nơi, cách xin chưa phù hợp làm người dân không thoải mái. Đây là điều các doanh nghiệp cần chấn chỉnh để giữ trọn ý nghĩa nhân văn ban đầu của sự sẻ chia” - chị Giàu chia sẻ.
Những chuyến xe rác nặng trĩu cuối năm
Dư luận đang ồn ào câu chuyện "tiền rác tháng 13”. Theo phản ánh, không ít người dân cảm thấy lúng túng và khó xử bởi đây là khoản thu nằm ngoài quy định. Thậm chí, ở một vài nơi, việc công nhân gợi ý hoặc trực tiếp đòi hỏi đã gây ra tâm lý ức chế.
Nhiều hộ gia đình rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: đưa tiền thì thấy không thỏa đáng vì thiếu sự minh bạch 'ăn cho buôn so', nhưng nếu không đưa lại sợ công nhân lơ là, thiếu nhiệt tình trong việc thu gom. Chính sự thiếu rõ ràng về mức đóng và cách thức vận động đã biến một cử chỉ vốn mang tính tình cảm trở thành nỗi bực dọc cho người dân.
Mình cũng nghe than phiền từ một lãnh đạo công ty công ích về sự bất cập trong khung giá, sự chồng chéo địa bàn khi các đường rác dân lập trùng với địa bàn nhiệm vụ của công ty công ích, ảnh hưởng đến hiệu quả làm sạch đô thị và đôi khi, cả trật tự xã hội.
Mình cũng có nhiều khi bực bội vì xe rác dân lập đậu gần nhà mỗi đêm.
Ai cũng đúng.
Nhưng mình cũng nhiều lần, tỉa cành cây chất đống trước nhà rồi vội đi làm, rác tăng lên bằng cả tuần. Định chiều về bồi dưỡng rồi nhờ mấy anh chị xe rác mang đi giùm, chiều về thấy sạch sẽ rồi. Hôm sau người nhà nói vừa đóng tiền rác, chị xe rác nhắc hôm sau tỉa cây anh nhớ bó lại gọn giùm, đặng quăng lên xe cho dễ; cũng đôi lần thay sofa hay nệm khiến họ vác muốn còng lưng;
Cũng nhớ mỗi chiều cuối năm, đội xe rác lại tới từng nhà nhắc dọn vì nốt chuyến này nữa, khuya Giao thừa là họ nghỉ. Nhưng sáng mùng 2 đã thấy mấy anh chị đi gom rác. Mà giờ ấy thì xóm người về quê, người đi chơi hết rồi.
Còn những ngày từ mùng 3 Tết đến rằm thì khỏi nói. Bao nhiêu là rác Tết, từ cành đào, cành mai, vỏ bánh, vỏ hộp đủ quay vòng công nhân rác đến còng lưng.
Mình có người bạn cũng có cha mẹ làm rác khu Sở Thùng. Bạn kể suốt thời đi học và cả sau này nhiều năm, cha mẹ chỉ về nhà khi sắp Giao thừa.
Mẹ mình ở quê, chiều cuối năm nào cũng có một bao lì xì be bé, gói ít quà Tết, gửi cho chị xe rác.
Xóm mình, cuối năm, góp nhau hoặc lì xì riêng cho mấy chị trong đường rác. Có người cho góp vài chục; cũng có người bỏ mấy bao lì xì, nhiều hơn.
Đâu đó cũng có chuyện không hay từ những người làm rác, như mọi dịch vụ khác trong cuộc sống này nhiều khi không tránh khỏi gây ra những điều bực bội. Cũng có người này người kia không tế nhị hoặc không tốt, kể cả là người lao động chân tay hay mũ cao áo dài lên xe xuống ngựa. Thay vì để những bực dọc cá nhân lấn át, một cái nhìn rộng lượng và sự cảm thông cho công việc đặc thù của họ sẽ giúp câu chuyện 'tiền rác tháng 13" trở nên nhẹ nhàng hơn.
Hãy tạm gác lại những bực dọc riêng để nhớ về những chiếc xe rác chất cao quá đầu, miệt mài ngược gió, ngược dốc trong đêm. Nhờ những bước chân âm thầm ấy, phố phường mới sạch trong, quang đãng để chúng ta kịp đón ông bà, du xuân hái lộc. Phê bình hay thắc mắc là quyền của mỗi người, nhưng xin đừng dùng những lời nặng nề làm tổn thương những thân phận vốn đã nhiều vất vả.
Tết mà!
NGUYỄN ĐỨC HIỂN
