Sở Xây dựng TP.HCM có văn bản góp ý đề cương lập Đề án chống ngập và xử lý nước thải TP.HCM giai đoạn 2026-2060 (gọi tắt là đề án) và Kế hoạch Chống ngập và xử lý nước thải giai đoạn 2026-2036.
Quy hoạch cũ không còn phù hợp
Theo báo cáo mới nhất từ Sở Xây dựng, tình trạng ngập lụt tại TP.HCM không còn là hiện tượng đơn lẻ mà là hệ quả của một chuỗi các tác động phức tạp.
Cụ thể, tác động của biến đổi khí hậu gây nên tình trạng ngập lụt ở TP.HCM, trong đó TP.HCM không chỉ đối mặt với các trận mưa cực đoan có cường độ gia tăng bất thường, TP còn chịu áp lực từ mực nước biển dâng. Điều này khiến mực nước tại các cửa sông, kênh rạch luôn ở mức cao, làm giảm khả năng thoát nước tự chảy của hệ thống cống đô thị.
Đáng báo động, đỉnh triều cường liên tục phá kỷ lục, vượt mức +1,80 m tại trạm Phú An và Nhà Bè. Mức triều này không chỉ vượt xa cao độ thiết kế của nhiều tuyến đê bao hiện hữu, gây hiện tượng chảy ngược tại các cửa xả, mà còn cộng hưởng với tình trạng sụt lún nền đất, khiến các điểm ngập đô thị ngày càng lan rộng, đe dọa trực tiếp đến an sinh xã hội và môi trường đầu tư.
Ngoài ra, tình trạng ô nhiễm nước thải đe dọa an ninh nguồn nước của cả vùng. Sự bùng nổ công nghiệp tại Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu cùng mật độ dân cư dày đặc tại TP.HCM đã vượt xa năng lực đáp ứng của hạ tầng môi trường hiện có.
Số liệu thống kê cho thấy, tổng lưu lượng nước thải sinh hoạt phát sinh toàn vùng lên tới 1,97 triệu m3/ngày-đêm; tuy nhiên, lượng nước thải được thu gom và xử lý đạt chuẩn chỉ vỏn vẹn 0,34 triệu m3, tức tỉ lệ xử lý chỉ đạt 17%.
Cụ thể hơn, tại TP.HCM (cũ) tỉ lệ này là 16,4%, Bình Dương (cũ) đạt 30,4% và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) ở mức 9,2%. Hàng triệu m3 nước thải chưa qua xử lý đang ngày đêm đổ trực tiếp ra lưu vực hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai. Đây là nút thắt cản trở định hướng phát triển bền vững của toàn vùng.
Một trong những nguyên nhân gốc rễ khiến công tác chống ngập loay hoay là sự lạc hậu của hệ thống quy hoạch. Các văn bản nền tảng như Quy hoạch 752 (năm 2001) và Quy hoạch 1547 (năm 2008) đã hết hạn, không còn phù hợp với các kịch bản biến đổi khí hậu khắc nghiệt như hiện nay.
Đánh giá toàn diện hệ thống thoát nước
Xác định được các vấn đề trọng tâm, các điểm nghẽn và nhu cầu ưu tiên, Sở Xây dựng đề xuất mục tiêu, chỉ tiêu, định hướng chiến lược, giải pháp và danh mục dự án ưu tiên theo từng giai đoạn để chống ngập cho TP.HCM.
Cụ thể, đề án mà sở Xây dựng TP đưa ra là sẽ đánh giá toàn diện hiện trạng ngập, hiện trạng hệ thống thoát nước, kiểm soát triều, thu gom và xử lý nước thải trên toàn địa bàn TP.HCM sau sáp nhập. Đồng thời xác định các điểm nghẽn, khu vực rủi ro cao và các bất cập chủ yếu về kỹ thuật, quản lý, đầu tư, vận hành và duy tu bảo trì làm cơ sở cho các bước phân tích, dự báo và đề xuất giải pháp tiếp theo.
Bên cạnh đó, đề án cũng sẽ tổng hợp có chọn lọc các kinh nghiệm trong nước và quốc tế có khả năng tham khảo cho TP.HCM. Từ đó sẽ rút ra bài học áp dụng phù hợp đối với điều kiện siêu đô thị, địa hình thấp, chịu tác động của mưa cực đoan, triều cường, nước biển dâng và yêu cầu quản lý nước đô thị tích hợp.
TP.HCM cũng sẽ tạo lập cơ sở kỹ thuật và dự báo phục vụ xác định quy mô vấn đề trong tương lai; xây dựng các kịch bản làm căn cứ lựa chọn mục tiêu, chỉ tiêu, phân vùng ưu tiên, phương án can thiệp và phân kỳ đầu tư cho các giai đoạn của đề án.
Song song đó là thiết lập khung mục tiêu, chỉ tiêu và tiêu chí định lượng làm căn cứ cho việc đề xuất giải pháp, lựa chọn dự án và giám sát thực hiện; đồng thời xác lập định hướng chiến lược thống nhất cho công tác chống ngập, thoát nước và xử lý nước thải trên toàn địa bàn TP.HCM sau sáp nhập.
