Sở hữu hơn 190 km bờ biển trải dài từ phía bắc giáp Khánh Hòa đến phía nam cận kề TP.HCM, tỉnh Lâm Đồng sau sáp nhập đang dần lộ diện một bản đồ cảng biển quy mô hiếm có ở khu vực phía nam.
Không chỉ có các cảng đang hoạt động như Vĩnh Tân, Phan Thiết, Phú Quý, tỉn Lâm Đồng còn sở hữu những khu bến chiến lược đang quy hoạch như Sơn Mỹ, Kê Gà cùng hệ thống cảng dầu khí ngoài khơi. Từ một tỉnh mạnh về nông nghiệp, du lịch, Lâm Đồng đang đứng trước cơ hội trở thành trung tâm logistics – công nghiệp – năng lượng mới của vùng kinh tế trọng điểm phía nam.
“Mắt xích vàng” giữa cảng biển, đường sắt, Quốc lộ 1
Theo Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh, khu bến Vĩnh Tân hiện là trung tâm cảng biển lớn nhất của tỉnh với hệ sinh thái cảng tổng hợp, cảng chuyên dùng quy mô lớn.
Cảng quốc tế Vĩnh Tân có 3 cầu cảng tổng hợp trong đó có hai cầu cảng đang khai thác sử dụng, có khả năng tiếp nhận tàu hàng tổng hợp trọng tải đến 30.000 DWT.
Cảng chuyên dùng Nhà máy Nhiệt điện BOT Vĩnh Tân 1 có khả năng tiếp nhận tàu có trọng tải đến 50.000 DWT; cảng chuyên dùng Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 2 tiếp nhận tàu có trọng tải đến 50.000 DWT.
Riêng cảng chuyên dùng Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 có khả năng tiếp nhận tàu có trọng tải lên đến 100.000 DWT.
Theo quy hoạch đến năm 2030, riêng khu bến Vĩnh Tân sẽ có 5 bến cảng gồm 10 cầu cảng, thông qua từ 15 đến hơn 19 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.
Điều đặc biệt của Vĩnh Tân không chỉ nằm ở quy mô cảng mà còn ở vị trí chiến lược hiếm có. Khu vực này nằm sát Khánh Hòa, ngay cạnh đường sắt Bắc – Nam và Quốc lộ 1, hai trục giao thông huyết mạch xuyên Việt.
Đây là lợi thế cực kỳ quan trọng bởi không nhiều khu cảng ở Việt Nam cùng lúc sở hữu kết nối biển – đường sắt – quốc lộ trong khoảng cách gần như liền kề.
Điều này cho phép Vĩnh Tân trở thành điểm trung chuyển hàng hóa lý tưởng cho khu vực Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và cả hành lang logistics Bắc – Nam. Hiện đã có đường bộ cao tốc và khi tuyến đường sắt cao tốc hoàn thiện, vai trò cửa ngõ ra biển của khu vực này sẽ càng rõ nét hơn.
Sơn Mỹ, cửa ngõ phía nam
Vĩnh Tân được xem là cực tăng trưởng phía Bắc ven biển thì Sơn Mỹ đang nổi lên như “siêu cảng tương lai” ở cực nam tỉnh Lâm Đồng.
Mặc dù hiện nay chưa được đầu tư xây dựng nhưng theo quy hoạch khi hoàn thành sẽ phục vụ trực tiếp khu công nghiệp Sơn Mỹ, tổng kho LNG Sơn Mỹ và Trung tâm điện lực Sơn Mỹ với khả năng tiếp nhận tàu lên đến 150.000 DWT.
Vị trí Sơn Mỹ gần như chỉ cách địa giới TP.HCM và Đồng Nai chỉ vài trăm mét, khoảng cách từ Sơn Mỹ đến cảng Cái Mép chỉ 60 km; sân bay Phan Thiết 70 km; sân bay Long Thành 90 km và trung tâm TP.HCM khoảng 150 km.
Nếu được đầu tư đồng bộ, khu vực này hoàn toàn có thể trở thành trung tâm logistics vệ tinh chia sẻ áp lực với cụm cảng cảng Cái Mép - Thị Vải trong tương lai.
Quan trọng hơn, Sơn Mỹ còn mở ra khả năng hình thành chuỗi khu công nghiệp liên kết vùng giữa Lâm Đồng – TP.HCM – Đồng Nai, tạo sức hút mạnh với các nhà đầu tư logistics, công nghiệp nặng, năng lượng LNG, chế biến và xuất khẩu.
Bức tranh ven biển đang hoàn chỉnh
Ngoài hai cực Vĩnh Tân và Sơn Mỹ, toàn tuyến ven biển Lâm Đồng đang hình thành hệ thống cảng đa chức năng khá hoàn chỉnh.
Cảng Phan Thiết có ba cầu cảng đáp ứng nhu cầu thông qua hàng hóa 0,2- 0,3 triệu tấn, hành khách 470.000- 481.000 lượt khách; có khả năng tiếp nhận cỡ tàu có trọng tải đến 5.000 DWT.
Cảng Phú Quý có ba cầu cảng đáp ứng nhu cầu thông qua hàng hóa 0,3- 0,4 triệu tấn, hành khách 500.000- 600.000 lượt khách; có khả năng tiếp nhận cỡ tàu có trọng tải đến 5.000 DWT.
Cảng Kê Gà chức năng phục vụ nhà máy điện khí LNG Kê Gà phù hợp với quy hoạch phát triển điện lực.
Cảng Tuy Phong phục vụ nhu cầu kho xăng dầu LPG Hòa Phú có khả năng tiếp nhận cỡ tàu trọng tải đến 20.000 DWT với hai cầu cảng đáp ứng nhu cầu thông qua hàng hóa 0,3- 0,4 triệu tấn.
Ngoài ra còn có các bến ngoài khơi gồm các mỏ: Hồng Ngọc, Sư Tử Đen, Sư Tử Vàng, Thăng Long - Đông Đô là các bến dầu khí được phát triển phù hợp với nhu cầu hoạt động khai thác mỏ, có các cầu cảng được phép tiếp nhận tàu có trọng tải đến 150.000 DWT, đáp ứng nhu cầu thông qua hàng hóa 2,5- 3 triệu tấn.
Ngoài ra còn có các khu neo đậu chuyển tải, tránh, trú bão tại Vĩnh Tân, Sơn Mỹ, Kê Gà, Phan Thiết, Phú Quý…
Tuy nhiên, thách thức cũng không nhỏ do hệ thống giao thông kết nối cảng với cao nguyên và vùng công nghiệp phía nam vẫn chưa đồng bộ. Nhiều tuyến đường ven biển, logistics hậu cảng, kho bãi kết nối vẫn cần nguồn vốn rất lớn để hoàn thiện.
Bên cạnh đó là bài toán cân bằng giữa phát triển công nghiệp cảng biển với du lịch, môi trường biển và đời sống ngư dân ven bờ.
Tuy nhiên với lợi thế có thể tiếp nhận tàu 150.000 DWT tại Sơn Mỹ và 100.000 DWT tại Vĩnh Tân cho phép khu vực này tham gia thẳng vào tuyến vận tải viễn dương, không cần trung chuyển qua các cảng phụ.
Đặc biệt là hiếm có hệ thống cảng nào nằm sát quốc lộ 1, cạnh đường sắt quốc gia như Vĩnh Tân hay Sơn Mỹ được xem như của ngõ giáp khu kinh tế trọng điểm phía nam và khi hạ tầng giao thông kết nối liên vùng hoàn thiện, đây sẽ là vùng trũng thu hút các dòng vốn FDI lớn nhất đổ về.
