Bên trong Qeshm, pháo đài tên lửa ngầm của Iran giữa eo biển Hormuz

Ẩn sâu bên dưới những hang động muối ngoằn ngoèo và những khu rừng ngập mặn xanh mướt của đảo Qeshm của Iran ở eo biển Hormuz, có một loại kiến ​​trúc khác hiện diện ngầm dưới lòng đất.

Trước đây du khách đổ xô đến "bảo tàng địa chất ngoài trời" này để chiêm ngưỡng những kiến ​​tạo đá kỳ lạ. Giờ đây sự chú ý của thế giới lại tập trung vào những gì nằm bên dưới lớp san hô: "các thành phố tên lửa ngầm" của Iran.

Khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran nổ ra, Qeshm đã chuyển mình từ một thiên đường thương mại tự do và du lịch thành một pháo đài tiền tuyến. Pháo đài Qeshm hiện được cho là mục tiêu chiến lược tối thượng đối với lực lượng Thủy quân lục chiến Mỹ được cho đang được triển khai đến eo biển Hormuz.

Với kích thước khổng lồ – khoảng 1.445 km² – Qeshm chiếm ưu thế tuyệt đối ở lối vào eo biển từ Vịnh Ba Tư, đóng vai trò như một nút chặn trên tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Ngày nay, 148.000 cư dân của hòn đảo – chủ yếu là người Hồi giáo Sunni nói phương ngữ Bandari độc đáo – sống tại điểm giao thoa giữa vẻ đẹp tự nhiên cổ xưa và những căng thẳng quân sự hiện đại. Cuộc sống của họ vẫn gắn liền với biển cả, điều được tôn vinh hàng năm trong lễ Nowruz Sayyadi - Tết của ngư dân, khi tất cả hoạt động đánh bắt cá đều tạm dừng để tôn vinh sự trù phú của đại dương.

Nhưng vào ngày 7-3– một tuần sau khi chiến tranh bắt đầu – một nhà máy khử muối quan trọng trên đảo trúng không kích mà Iran cho do Mỹ thực hiện. Cuộc tấn công, mà Tehran gọi là “tội ác trắng trợn” chống lại thường dân, đã cắt đứt nguồn cung cấp nước ngọt cho 30 ngôi làng xung quanh. Iran cáo buộc rằng cuộc tấn công vào Qeshm được thực hiện từ một quốc gia vùng Vịnh lân cận

Trong một động thái trả đũa nhanh chóng, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phát động các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ tại căn cứ Juffair ở Bahrain.

Dưới đây là những gì chúng ta biết về tầm quan trọng chiến lược và lịch sử của hòn đảo này.

'Thành phố tên lửa' – pháo đài giữa eo biển

Qeshm vốn được biết đến với diện mạo công nghiệp hiện đại của hòn đảo, được củng cố nhờ vị thế là khu thương mại tự do - công nghiệp từ năm 1989. Tuy nhiên ngày nay hòn đảo này được biết đến nhiều hơn với hình ảnh "tàu sân bay bất khả chìm" của Iran.

Nằm cách thành phố cảng Bandar Abbas chỉ 22 km về phía nam, Qeshm thống trị eo biển Clarence, còn được gọi là Kuran, và đóng vai trò là nền tảng chính cho sức mạnh hải quân "bất đối xứng" của Iran, đài Al Jazeera dẫn nhận định các nhà phân tích.

Số lượng tàu tấn công nhanh và pháo đài ven biển vốn được Iran giấu kín trong các mê cung ngầm của hòn đảo vẫn được giữ bí mật tuyệt đối, nhưng mục đích chiến lược của chúng thì rất rõ ràng. Thiếu tướng nghỉ hưu người Lebanon Hassan Jouni, một chuyên gia quân sự và chiến lược, nói với Al Jazeera rằng Qeshm chứa đựng “năng lực tấn công mạnh mẽ của Iran” bên trong cái được mô tả là một “thành phố tên lửa” ngầm. Theo lời ông Jouni, những mạng lưới rộng lớn này được thiết kế cho một mục đích chính: kiểm soát hoặc phong tỏa hiệu quả eo biển Hormuz.

Iran đã cho thấy năng lực đó. Hoạt động vận chuyển hàng hải qua eo biển Hormuz đã bị đình trệ nghiêm trọng từ khi chiến sự nổ ra.

Hiện tại, chỉ một số ít tàu chở dầu khí thiết yếu cho phần còn lại của thế giới được phép đi qua. Nhiều quốc gia đang gấp rút đàm phán các thỏa thuận với Iran để tàu chở dầu của các nước này được đi qua. Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đứng trước bài toán phải giải thế phong tỏa của Iran ở eo biển này. Giải pháp lập đoàn tàu chiến hộ tống tàu dầu qua eo biển mà ông nêu ra từ đầu cuộc chiến vẫn chưa thể thực thi, vì các đồng minh của Mỹ chưa cam kết sát cánh.

Một hòn đảo với nhiều tên gọi

Được biết đến trong tiếng Ả Rập với tên gọi Jazira-al-Ṭawila (Đảo Dài), bản sắc của Qeshm được hình thành qua nhiều đế chế kế tiếp nhau.

Theo Bách khoa toàn thư Iranica, nhà thám hiểm Hy Lạp Nearchus đã gọi nơi này là Oaracta và nhìn thấy lăng mộ huyền thoại của Erythras, vị thần đặt tên cho Biển Erythraes, ở đó. Đến thế kỷ thứ chín, các nhà địa lý Hồi giáo đã gọi nơi này là Abarkawan, một cái tên sau này được giải thích theo dân gian là Jazira-ye Gavan hay "Đảo Bò".

Hòn đảo này được coi là có tầm quan trọng chiến lược đến mức các nhà cai trị của Vương quốc Hormuz đã chuyển toàn bộ triều đình của họ đến đó vào năm 1301 để tránh các cuộc tấn công của người Tatar. Trong nhiều thế kỷ, Qeshm đóng vai trò là "kho chứa nước" của khu vực, cung cấp nước uống thiết yếu cho Vương quốc Hormuz khô cằn ở phía đông Vịnh.

Sự giàu có của hòn đảo Qeshm nổi tiếng đến mức vào năm 1552, tướng lĩnh Ottoman Piri Reis đã tấn công nơi đây, chiếm những gì mà các tài liệu đương thời mô tả là "kho báu giàu có nhất trên toàn thế giới".

Lịch sử thuộc địa của hòn đảo cũng đầy biến động.

Người Bồ Đào Nha đã xây dựng một pháo đài đá đồ sộ trên đảo Qeshm vào năm 1621. Một năm sau, một lực lượng liên hợp Ba Tư và Anh đã đánh đuổi người Bồ Đào Nha khỏi pháo đài đó trong một trận chiến khiến nhà hàng hải nổi tiếng người Anh vùng Bắc Cực, William Baffin, thiệt mạng.

Đến thế kỷ 19, người Anh đã thiết lập một căn cứ hải quân tại Basidu (Bassadore), nơi vẫn là trung tâm của Hải quân Anh ở Ấn Độ cho đến năm 1863. Mãi đến năm 1935, trạm tiếp than của Anh mới bị bỏ hoang theo yêu cầu của Reza Shah Pahlavi, vị vua Iran lúc bấy giờ.