Tại Triển lãm Quốc phòng và Hàng không vũ trụ SAHA 2026 đầu tuần này ở TP Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ đã công bố nguyên mẫu tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) có tên Yildirimhan như một phần trong nỗ lực tự chủ về quốc phòng và giành vị thế là một cường quốc quốc phòng quan trọng ở Trung Đông và trong số các đồng minh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Tên lửa Yildirimhan có nghĩa là "Tia chớp” trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và do trung tâm nghiên cứu và phát triển của Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ phát minh, theo kênh Al Jazeera.
Thông tin về tên lửa Yildirimhan
Tên lửa Yildirimhan có tầm bắn 6.000 km. Theo Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ, tên lửa đạn đạo có tầm bắn vượt quá 5.500 km được xếp vào loại ICBM. Nếu được phóng từ Thổ Nhĩ Kỳ, Yildirimhan sẽ có khả năng tấn công các mục tiêu trên khắp châu Âu, châu Phi và châu Á.
Theo hãng thông tấn Anadolu, tốc độ tối đa của ICBM này là Mach 25 (khoảng 31.000 km/giờ), gấp 25 lần tốc độ âm thanh. Yildirimhan có 4 động cơ đẩy tên lửa và được cung cấp nhiên liệu bằng nitơ lỏng tetroxide. Đầu đạn của tên lửa này có khả năng mang tải trọng 3.000 kg.
Thổ Nhĩ Kỳ vẫn chưa bắt đầu sản xuất tên lửa Yildirimhan. Các chuyên gia cho rằng việc Thổ Nhĩ Kỳ phát triển ICBM có ý nghĩa quan trọng vì nhiều lý do.
Ông Ozgur Unluhisarcikli - Giám đốc khu vực tại viện nghiên cứu German Marshall Fund (Mỹ) cho rằng Thổ Nhĩ Kỳ không cần ICBM để răn đe bất kỳ mối đe dọa an ninh tức thời nào mà nước này đang phải đối mặt. Do đó, điều quan trọng đối với Thổ Nhĩ Kỳ không phải là bản thân ICBM, mà là khả năng sản xuất ra nó.
Nhà phân tích Burak Yildirim ở Istanbul cho biết thiết kế của một ICBM có tầm quan trọng gián tiếp đối với các nỗ lực phóng vệ tinh dân sự của Thổ Nhĩ Kỳ. Cụ thể, chương trình Delta-V, hoàn toàn mang tính dân sự và thương mại, nhằm mục đích đưa các vệ tinh của Thổ Nhĩ Kỳ vào quỹ đạo bằng tên lửa do chính nước này sản xuất.
“Vật lý của việc đạt đến quỹ đạo và vật lý của quỹ đạo đạn đạo liên lục địa có mối liên hệ chặt chẽ và công nghệ chồng chéo nhau. Theo nghĩa đó, khả năng sở hữu một ICBM là một hệ quả tự nhiên, của một chương trình không gian nghiêm túc dù có những hệ lụy chính trị” - ông Yildirim nói với Al Jazeera.
Chuyên gia Ali Bakir tại Hội đồng Trung Đông về các vấn đề toàn cầu (Qatar) cho biết nguyên mẫu tên lửa Yildirimhan đánh dấu một bước đột phá đối với Ankara. “Sự phát triển này tượng trưng cho một bước tiến vượt bậc trong khả năng tên lửa và sự tiến bộ công nghệ của Thổ Nhĩ Kỳ, cho phép nước này gia nhập hàng ngũ ít ỏi các quốc gia sở hữu công nghệ phòng thủ tiên tiến như vậy” - chuyên gia này cho hay.
Ông Bakir lưu ý rằng cột mốc này nhấn mạnh cam kết của Ankara không chỉ trong việc tăng cường sức mạnh quân sự và khả năng phòng thủ mà còn củng cố khả năng răn đe, định vị mình như một siêu cường khu vực.
Vì sao Thổ Nhĩ Kỳ phát triển tên lửa Yildirimhan?
Việc công bố tên lửa mới diễn ra trong bối cảnh căng thẳng nghiêm trọng ở Trung Đông. Vào tháng 3, khi Iran trả đũa các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách tấn công các mục tiêu và cơ sở hạ tầng quân sự của Mỹ ở Trung Đông, Ankara báo cáo rằng hệ thống phòng không của NATO đã bắn hạ các tên lửa đạn đạo bắn về phía Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày 4 và 9-3. Tehran phủ nhận việc bắn bất kỳ tên lửa nào vào Thổ Nhĩ Kỳ.
Vào tháng 2, chỉ vài ngày trước khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran bắt đầu, cựu Thủ tướng Israel Naftali Bennett tuyên bố Thổ Nhĩ Kỳ là mối đe dọa đối với Israel. Ông Bennett nói Israel không được “làm ngơ” trước Thổ Nhĩ Kỳ, cáo buộc nước này là một phần của trục khu vực “tương tự như trục Iran”.
Trong khi Israel có mối quan hệ đối đầu công khai với Iran kể từ cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979, quan hệ Israel-Thổ Nhĩ Kỳ lại theo hướng thực dụng hơn. Tuy nhiên, kể từ khi lên nắm quyền vào đầu những năm 2000, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan ngày càng chỉ trích Israel gay gắt, đặc biệt là hành động của Israel ở Dải Gaza.
Chuyên gia Bakir nói với Al Jazeera rằng nỗi lo ngại về Israel không phải là yếu tố chính đằng sau việc phát triển ICBM nhưng thời điểm và bản chất của những bước tiến của Thổ Nhĩ Kỳ trong lĩnh vực tên lửa đạn đạo rõ ràng nhằm mục đích gửi thông điệp đến cả đồng minh và đối thủ, bao gồm Israel.
“Sáng kiến này nhằm mục đích giải quyết các nhu cầu quốc gia, tăng cường quyền tự chủ chiến lược của đất nước và đối phó các mối đe dọa khu vực và quốc tế đối với an ninh và lợi ích quốc gia của Ankara. Chính sách này mang tính chủ động chứ không phải phản ứng” - ông Bakir nói thêm.
Còn nhà phân tích Yildirim cho rằng sự sẵn sàng của Israel trong việc tiến hành các cuộc tấn công sâu rộng khắp Trung Đông khiến Thổ Nhĩ Kỳ phải cảnh giác. “Thổ Nhĩ Kỳ và Israel không có xung đột chính thức, nhưng lợi ích chiến lược của họ đã khác biệt rõ rệt, và mối quan hệ chính trị đã xấu đi đáng kể trong những năm gần đây” - ông Yildirim nói.
Vượt xa khuôn khổ quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ-Israel, việc công bố tên lửa Yildirimhan liên quan những bất ổn mà Ankara phải đối mặt, bao gồm tình hình Syria hậu chiến - quốc gia giáp biên giới Thổ Nhĩ Kỳ. Ngoài ra còn có các vấn đề ở Đông Địa Trung Hải, những căng thẳng đang diễn ra với các bên ở Iraq.
Ông Yildirim nói rằng việc công bố Yildirimhan "không hẳn là về một mối đe dọa cụ thể mà là về việc Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố ý định trở thành một quốc gia không thể bị bất cứ ai, từ bất cứ đâu, ép buộc”.
Ông Unluhisarcikli cho rằng sự bất ổn trong khu vực và những thách thức an ninh trực tiếp và gián tiếp mà Thổ Nhĩ Kỳ đang phải đối mặt là những lý do chính thúc đẩy việc tăng cường năng lực quân sự của nước này.
“Các yếu tố khác cần được xem xét là cam kết của Thổ Nhĩ Kỳ với tư cách là đồng minh NATO trong việc tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP, chính sách công nghiệp quốc phòng hướng xuất khẩu, sử dụng hợp tác quốc phòng như một công cụ ngoại giao và sử dụng ngành công nghiệp quốc phòng như một chất xúc tác để nâng cao cường độ công nghệ của toàn bộ sản xuất công nghiệp” - ông Unluhisarcikli giải thích.
