Trong bối cảnh giá vàng trong nước liên tục biến động mạnh, có thời điểm chênh lệch lớn so với giá thế giới, cùng với thị trường bất động sản đối mặt khó khăn về thanh khoản, câu chuyện minh bạch dữ liệu, niềm tin thị trường và cơ chế quản lý tiếp tục trở thành vấn đề được nhiều chuyên gia quan tâm.
Đó cũng là thông tin được các chuyên gia đề cập tại tọa đàm “Điểm tựa tài sản trong kỷ nguyên mới”, do Tạp chí điện tử Thời Trang Vàng tổ chức sáng 8-5.
Sàn giao dịch vàng quốc gia và bài toán niềm tin
Nhìn nhận về nguyên nhân khiến giá vàng trong nước thường xuyên cao hơn giá vàng thế giới, TS Lê Ngọc Dũng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý Việt Nam cho rằng, nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố, trong đó có cơ chế quản lý, nguồn cung và mức độ liên thông với thị trường quốc tế.
Ông phân tích, sau hơn một thập kỷ thực hiện Nghị định 24/2012 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, đến năm 2024, Chính phủ đã ban hành Nghị định 232 nhằm thay thế, điều chỉnh nhiều nội dung quan trọng, góp phần xử lý một số vấn đề như xóa bỏ dần tình trạng độc quyền trong kinh doanh vàng miếng, mở rộng hoạt động xuất nhập khẩu và tạo điều kiện nhập khẩu vàng nguyên liệu cho sản xuất.
Tuy nhiên, theo TS Dũng, việc giá vàng trong nước luôn cao hơn thế giới còn do thị trường trong nước chưa liên thông hoàn toàn với thị trường quốc tế.
“Có thể nói, nguyên nhân chênh lệch giá vàng đến từ nhiều yếu tố, nhưng cốt lõi vẫn là sự thiếu minh bạch về thông tin, thiếu liên thông với thị trường quốc tế và nguồn cung chưa được điều tiết hợp lý”, ông Dũng nhấn mạnh.
Từ những phân tích trên, ông Dũng cho rằng xây dựng sàn giao dịch vàng quốc gia không chỉ là thêm một nơi mua bán vàng, mà quan trọng hơn là tạo cơ chế hình thành giá minh bạch, có tính tham chiếu, qua đó góp phần giảm tâm lý hoang mang của người dân trước tình trạng mỗi nơi một giá.
Theo ông Lê Ngọc Dũng, nếu có sàn giao dịch vàng quốc gia và được liên thông với thị trường quốc tế sẽ tạo ra mức giá tham chiếu minh bạch hơn, ổn định nguồn cung hơn và tạo niềm tin lớn hơn cho thị trường. Bên cạnh đó, sàn giao dịch vàng có thể góp phần huy động nguồn vàng đang nằm trong dân, đưa vào lưu thông và phục vụ phát triển kinh tế.
Sàn giao dịch vàng có phải 'con dao hai lưỡi'?
Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng đây là vấn đề cần được cân nhắc kỹ lưỡng. TS Nguyễn Minh Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Thị trường tài chính Việt Nam đánh giá sàn giao dịch vàng là một thể chế tài chính đặc biệt, có tính hai mặt.
Mặt tích cực là tăng minh bạch, tăng tính tổ chức, giảm đầu cơ và củng cố niềm tin thị trường. Nhưng nếu quản lý không tốt, rủi ro có thể rất lớn.
“Vấn đề không nằm ở việc có lập sàn vàng hay không, mà là lập như thế nào, quản lý ra sao và lộ trình thực hiện có đồng bộ hay không?”, TS Nguyễn Minh Phong nói.
Theo ông, nếu vận hành thiếu kiểm soát, sàn vàng có thể trở thành nơi đầu cơ, lướt sóng, sử dụng đòn bẩy quá mức, thậm chí phát sinh tội phạm tài chính, thao túng giá, tạo cung - cầu ảo. Ngoài ra, nếu phải nhập khẩu vàng để đáp ứng nhu cầu thị trường, áp lực lên tỷ giá và dự trữ ngoại hối quốc gia cũng là vấn đề không thể xem nhẹ.
Ở góc độ pháp lý, Luật sư Hoàng Minh Hiển, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, thị trường tài sản hiện nay đang xuất hiện nhiều mô hình huy động vốn dưới hình thức hợp tác đầu tư, ủy thác đầu tư, góp vốn nội bộ hoặc huy động tài chính cộng đồng trên mạng xã hội. Trong khi đó, cơ chế giám sát và quản lý đối với các mô hình này chưa thực sự đầy đủ.
Theo Luật sư Hiển, lỗ hổng lớn hiện nay là quy định pháp luật chưa theo kịp tốc độ phát triển của mô hình tài chính công nghệ và mạng xã hội.
"Việc huy động vốn lấy của người sau trả lãi cho người trước đã xảy ra nhiều năm và là những vụ án đặc biệt. Đặc biệt các hình thức gọi vốn đầu tư khủng 43%/năm với chu kỳ 6 - 72 tháng khiến người đầu tư dễ bị cuốn vào. Chế tài xử lý hiện còn đang chậm và khó khăn, khoảng trống đáng lo ngại nhất là xác định bản chất thật của các giao dịch đó là gì. Vì vậy rất cần một khung pháp lý đủ mạnh", ông Hiển nói và cho rằng, điểm tựa pháp lý phải là kiểm soát được rủi ro.
Từ đó, vị luật sư này cho rằng, nếu xây dựng sàn giao dịch vàng quốc gia, cần đặc biệt chú ý đến các nhóm vấn đề như kiểm soát nguồn gốc vàng, kiểm soát dòng tiền để phòng ngừa rửa tiền, giám sát giao dịch nhằm phát hiện thao túng giá, bảo vệ nhà đầu tư và có chế tài đủ mạnh với hành vi vi phạm.
Đặc biệt, các doanh nghiệp tham gia thị trường phải đáp ứng điều kiện về vốn, kiểm toán, công bố thông tin, cơ chế bảo hiểm và năng lực thanh toán.
Dùng công nghệ để quản lý tài sản minh bạch
Cùng với hoàn thiện thể chế, nhiều ý kiến tại tọa đàm cho rằng, dữ liệu và công nghệ sẽ là nền tảng quan trọng để quản lý tài sản trong giai đoạn mới. Với thị trường vàng, yêu cầu đặt ra không chỉ là kiểm soát giao dịch, mà còn phải số hóa, định danh sản phẩm, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng; quản lý rõ nguồn gốc, chất lượng, hàm lượng và dòng lưu thông của sản phẩm.
TS Lê Ngọc Dũng lưu ý, khi vận hành sàn vàng, rủi ro công nghệ và an ninh mạng là vấn đề không thể bỏ qua. Theo ông, hệ thống giao dịch nếu không được bảo vệ tốt có thể đối mặt nguy cơ bị can thiệp dữ liệu, đánh cắp hoặc thao túng thông tin. Bên cạnh đó, thông tin trên mạng xã hội cũng có thể tạo biến động bất thường, kích hoạt các lệnh giao dịch tự động, gây rủi ro lớn cho nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy cao.
Ở góc độ nhà đầu tư cá nhân, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (ĐH Nguyễn Trãi) cho rằng, nếu sàn giao dịch vàng quốc gia được vận hành theo cơ chế minh bạch hơn, hành vi đầu tư của người dân cũng sẽ thay đổi.
Việc có quy định rõ về chủ thể tham gia, tiêu chuẩn nhà đầu tư, công bố thông tin và bảo vệ nhà đầu tư nhỏ lẻ, sẽ giúp người dân sẽ có cơ sở để tham gia bài bản hơn, giảm tâm lý mua bán theo đám đông.
Song, vẫn theo ông Huy, nhà đầu tư cá nhân buộc phải tự nâng cao năng lực, biết sử dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo như công cụ hỗ trợ trong thẩm định thông tin kinh tế vĩ mô, phân tích dòng tiền và đánh giá sản phẩm giao dịch.
