Cam Tuyền: Hoang phế, trơ trọi

Tháng 2-2006, gần 170 hộ dân tại thôn Tân Hiệp (Cam Tuyền, Cam Lộ, Quảng Trị) phải bỏ làng ra đi vì bị những dòng lở ngầm trong lòng đất nuốt mất nhà cửa, uy hiếp tính mạng.

Anh Nguyễn Cẩn đang nói về những vệt nứt toác của lòng đất xảy ra trong đêm kinh hoàng. Ảnh: LÊ PHI

Hố sâu nuốt nhà

Vùng đất yên bình này được bao quanh bởi con sông Hiếu hiền hòa nay hoang phế đến kỳ lạ. Vào đến làng Tân Hiệp thì sự hoang tàn hiện rõ. Gần 170 ngôi nhà đổ nát hiện ra sau khi cơn mưa mù trời vụt ngớt. Những vùng đất sụt lún, những đoạn gãy trên mặt đất nay cây cỏ đã mọc um tùm nhưng vẫn hiển hiện sự thực rằng nơi đây đã xảy ra một cơn thịnh nộ kinh hoàng của lòng đất. Con đường bê tông hoành tráng chạy dài trong làng bị xé nát. Những vệt nứt dài còn hằn trên mặt đất, những am thờ qua thời gian nay đã rêu phong và trơ trọi. Người dân đã bỏ chạy khỏi làng. Trên bản đồ dân cư của huyện Cam Lộ đã không còn tên của thôn Tân Hiệp trọn vẹn như ngày xưa. Làng đã gần như bị xóa sổ và tên làng cũ chỉ còn hiện ra trong mường tượng của người dân.

Thảm họa xảy ra vào cuối tháng 2-2006. Hàng trăm “hố sâu” như những hố bom xuất hiện bất chợt bao vây cả làng. Tiếng ục ục từ lòng đất phát ra và trong tích tắc những ngôi nhà bị nuốt sạch. Nhà cửa đều bị chôn vùi trong những “hố sâu” ấy. Mỗi hố rộng chừng 6-10 m2 và nối nhau bằng những đường nứt dài, độ hở bằng gang tay có nước rò rỉ.

Nhiều năm trôi qua nhưng trên mặt đất và đường sá ở Tân Hiệp vẫn còn hằn nguyên chứng tích của cơn địa chấn. Ảnh: LÊ PHI

Anh Nguyễn Cẩn nhớ lại: “Đất nứt toác hoác gây chấn động ghê lắm. Anh phải tay bế tay bồng lần lượt năm đứa con nhỏ chạy nạn lên đồi. Qua hôm sau về nhìn nhà mình và những nhà xung quanh thì không thấy mô nữa”.

Ông Trần Văn Vương, Trưởng thôn Tân Hiệp, kể thêm: “Ban đầu xuất hiện những cái hố bằng cái giếng, sau đó to dần, kéo theo những ngôi nhà xuống hố. Người dân hoảng sợ la hét ầm ĩ, bỏ chạy trong lo lắng”.

Theo lời ông Vương mô tả thì lúc ấy làng Tân Hiệp đổ nát và hoang tàn lắm. Nhà cửa đổ sập, ngổn ngang không khác gì vừa trải qua một cơn đại địa chấn. Mặt đất xuất hiện các hố sâu nhìn giống như tổ ong.

Trước đó, những năm 1993-1994, trên địa bàn huyện này đất cũng đã sập xuống và người dân phải di tản khẩn cấp. Hiện tại trên địa bàn huyện Cam Lộ rất nhiều khu vực đất bỏ trống, không ai dám đến ở.

“Đó là một thảm họa với làng. Một làng quê đang sung túc bỗng chốc trở thành phế tích và lụi tàn. Đường sá bị xé toang, nhà cửa đổ nát, người dân thì trắng tay. Chị Vũ Thị Tháp, rân rấn nước mắt, nuối tiếc nói về thôn Tân Hiệp cũ.

Sống liều bên miệng tử thần

Ghé vào nhà mệ Nguyễn Thị Huệ, hỏi mệ Huệ vì sao vẫn còn bám trụ lại mảnh đất đầy kinh hãi này, mệ trả lời: “Đất sập xuống, sống chết khó tránh nhưng hương hỏa ông bà ở đây thì biết đi mô. Mà muốn đi cũng phải có tiền mới đi được chớ. Cứ sống tạm rứa, khi mô đất nổi giận thì chạy”. Nhà mệ Huệ đơn độc giữa làng vì những hộ xung quanh đã bỏ đi lánh nạn để lại những phần móng trơ trọi. Làng Tân Hiệp bây giờ hiu quạnh, vắng bóng người. Làng chỉ rộn tiếng khi người dân đi tị nạn quay về cúng bái ông bà tổ tiên.

Anh Nguyễn Văn Nghi giọng buồn rầu: “Tui biết mình đang sống trong nguy hiểm nhưng không thể vứt bỏ tài sản mà đi được. Hai năm trước trong làng lại xuất hiện thêm hai hố sâu làm đất rung chuyển. Lúc đó tui tính đi rồi nhưng chưa có tiền nên ở liều”.

Cũng theo anh Nghi, giữa tháng 11-2010, tại thôn Đâu Bình 1 cũng đã xuất hiện hố sâu và đất nứt toạc nhiều nơi. Đất lỏng và đang lún từ từ ngày một sâu. Những hộ dân còn bám trụ nơi đây cũng đang rất lo sợ lặp lại cơn địa chấn năm 2006.

Trước khi làng Tân Hiệp gánh đại họa thì chính quyền địa phương đang triển khai xây cầu để nối các thôn Khe Chùa, Tân Lập, Tân Bình, Đâu Bình, Tân Hiệp… Một con đường thuận tiện nối các xã trong huyện Cam Lộ đi qua thôn miền núi Tân Hiệp cũng đành gác lại vì cơn địa chấn.

Mãi đến tháng 5-2007 thì cầu Bến Dâu được đưa vào sử dụng để nối những bờ vui. Nhiều chuyên gia cho rằng trong lòng đất khu vực Tân Hiệp có một dòng sông ngầm và khẳng định đã có những tác động không nhỏ của con người vào lòng đất mới dẫn đến chuyện lòng đất dậy sóng như vậy.

Làng tạm cư

Thôn Tân Hiệp đổ nát và hoang tàn sau vụ sụt đất. Ảnh: LÊ PHI

Những người trong cuộc chạy nạn kể, ngay sau khi những hố sâu xuất hiện, dân được sơ tán khẩn cấp trong đêm. Tiếng còi hụ và thông báo di tản kêu vang đến tận rừng Máy Bay 2, Đồng Quả, Khe Kỉ. Hàng trăm người dân Tân Hiệp la hét, ôm nhau bỏ chạy về phía nghĩa địa của làng dựng lều ở tạm. Nhà nào có người thân ở xã khác thì chạy sang trú ngụ, bỏ lại nhà cửa và tài sản.

Vào tối xảy ra đại nạn ấy, hơn 300 chiến sĩ bộ đội 968, công an, thanh niên tình nguyện và các lực lượng khác được huy động để giải cứu Tân Hiệp. Người dân phải tị nạn trong các lán trại dựng tạm suốt ba tháng để tránh cơn hung dữ của lòng đất và chờ các khu tái định cư mới đang được máy móc san ủi.

Thôn Tân Hiệp sau địa chấn đi tị nạn chia thành ba xóm. Người thân, láng giềng đành phải ly tán mỗi người mỗi nơi, không còn co cụm như ngày xưa. Gần 170 hộ dân sống trong những ngôi nhà được chính quyền và một doanh nhân giúp đỡ xây dựng. Sau khi chuyển đi, dân ở đây chủ yếu sống bằng nghề rà phá bom mìn còn sót lại của chiến tranh. Hàng trăm người dân đi làm nghề này trong nguy hiểm nhưng lòng vẫn hướng về làng cũ với sự tiếc nuối. “Bây giờ bom mìn ít dần. Người dân không biết làm chi ra tiền để kiếm sống nên rất nghèo đói. Ngày xưa ở làng cũ còn trồng được bắp, sắn sống qua ngày, chừ về đây đất khô cằn quá” - chị Hồ Thị Táo chia sẻ.

Hiện tại chị Táo cũng như nhiều hộ dân khác đang phải vay ngân hàng để sống vì chưa thể thích nghi được cuộc sống ở nơi mới. Vào làng mới, người dân vẫn phải đi gánh nước về để dùng vì hệ thống nước sạch đã hư hỏng.

Chị Đào Thị Loan cũng tiếp lời: “Làng cũ có sông Hiếu, phù sa nhiều, trồng chi cũng có ăn. Từ ngày về đây đất đai cằn cỗi, không trồng được cây chi cả. Ruộng đồng thì không có nên phải đi rà phá bom mìn kiếm kế sinh nhai. Một số người đã bị thương vì mìn nổ”.

Mỗi ngày đi rà phá bom mìn người dân nơi đây kiếm được khoảng 20.000-30.000 đồng. Tất cả thu nhập ấy không đủ để nuôi gia đình. Họ vẫn mơ về những ngày tháng yên ả nơi quê cũ.

LÊ PHI