Bộ Xây dựng đang đề xuất cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc năm 2019. Một trong những nội dung đáng chú ý là thay đổi quy định liên quan đến hành nghề kiến trúc.
Cụ thể, cơ quan soạn thảo đưa ra hai phương án về thẩm quyền cấp, gia hạn, thu hồi và cấp lại chứng chỉ hành nghề kiến trúc, cũng như thời hạn của chứng chỉ.
Phương án 1 giữ nguyên quy định hiện hành. Theo đó, cơ quan chuyên môn về kiến trúc thuộc UBND cấp tỉnh sẽ có thẩm quyền cấp, gia hạn, thu hồi và cấp lại chứng chỉ hành nghề kiến trúc.
Phương án 2 mở rộng thẩm quyền. Ngoài cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, tổ chức xã hội - nghề nghiệp về hành nghề kiến trúc ở Trung ương cũng được tham gia cấp, gia hạn, thu hồi và cấp lại chứng chỉ.
Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng chỉnh lý các yêu cầu đối với kiến trúc đô thị và nông thôn. Định hướng là kết hợp, kế thừa bản sắc kiến trúc truyền thống, đồng thời tạo lập phong cách kiến trúc hiện đại, hài hòa với không gian và cảnh quan khu vực. Việc phát triển kiến trúc cần gắn kết giữa khu hiện hữu, khu phát triển mới, khu bảo tồn và khu vực giáp ranh đô thị - nông thôn.
Đối với thiết kế kiến trúc, Bộ Xây dựng đề xuất bổ sung yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Đáng chú ý, hồ sơ thiết kế phải áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM) để thể hiện giải pháp kỹ thuật về kiến trúc.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về thi tuyển phương án kiến trúc. Theo đó, các công trình công cộng và nhà ga hàng không dân dụng quy mô cấp đặc biệt, cấp I sẽ phải tổ chức thi tuyển thiết kế kiến trúc.
Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn, sau hơn 5 năm triển khai, Luật Kiến trúc năm 2019 đã phát huy vai trò là công cụ pháp lý quan trọng trong quản lý và phát triển kiến trúc. Nhiều địa phương đã ban hành quy chế quản lý kiến trúc, góp phần nâng cao chất lượng không gian đô thị và nông thôn.
Tuy nhiên, quá trình thực thi cũng bộc lộ nhiều bất cập. Một số quy định còn mang tính nguyên tắc, thiếu tiêu chí cụ thể, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất. Ngoài ra, còn có sự chồng chéo với các luật liên quan như quy hoạch, xây dựng, đất đai, đầu tư, làm tăng chi phí và kéo dài thủ tục.
Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành chưa theo kịp các xu hướng mới như kiến trúc xanh, kiến trúc carbon thấp, thích ứng biến đổi khí hậu, kiến trúc thông minh hay chuyển đổi số.
Một số nội dung quan trọng cũng chưa được làm rõ, như khái niệm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc”, tiêu chí đánh giá công trình kiến trúc có giá trị, hay cơ chế thi tuyển phương án kiến trúc.
Bộ Xây dựng cho rằng việc sửa đổi luật lần này không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật mà phải tạo động lực phát triển. Pháp luật về kiến trúc cần đi trước một bước, vừa là công cụ quản lý, vừa thúc đẩy sáng tạo và phát triển.
Theo định hướng, dự thảo luật sẽ tập trung vào nhiều nội dung lớn như hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc; thúc đẩy kiến trúc xanh, thích ứng biến đổi khí hậu; đẩy mạnh chuyển đổi số; hoàn thiện cơ chế hành nghề theo chuẩn quốc tế; và xử lý chồng chéo pháp luật.
Đáng chú ý, dự thảo nhấn mạnh việc làm rõ nội hàm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc” để trở thành tiêu chí cụ thể, gắn với đặc trưng vùng miền và định hướng sáng tạo.
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn khẳng định, việc sửa đổi Luật Kiến trúc không chỉ nhằm hoàn thiện một đạo luật mà còn hướng tới định hình không gian sống trong tương lai, xây dựng nền kiến trúc hiện đại, bền vững, giàu bản sắc và lấy con người làm trung tâm.
