Theo lời Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13-3, Mỹ đã không kích mạnh vào đảo Kharg của Iran. Tờ Politico dẫn tuyên bố ông Trump viết trên mạng xã hội TruthSocial rằng một trong những “cuộc oanh tạc mạnh mẽ nhất trong lịch sử Trung Đông” đã hoàn toàn xóa sổ mọi mục tiêu quân sự trên đảo Kharg – viên ngọc quý của Iran".
Ông Trump cho biết phía Mỹ chỉ tấn công các mục tiêu quân sự và vẫn bảo toàn các cơ sở hạ tầng dầu mỏ quan trọng trên đảo.
Phía Iran chưa bình luận về vấn đề này.
Vấn đề đảo Kharg có thể trở thành mục tiêu tấn công của Mỹ đã được râm ran từ nhiều ngày qua và giới quan sát lo rằng một khi điều này xảy ra, tác động khả năng sẽ lan rộng ngay lập tức khắp các chuỗi cung ứng năng lượng, với những hậu quả khó lường đối với nền kinh tế toàn cầu.
Tầm quan trọng của đảo Kharg
Kharg - một hòn đảo san hô dài 1,5 km ở Vịnh Ba Tư, cách đất liền 80 km - là điểm cuối của các đường ống dẫn dầu từ các mỏ dầu ở trung tâm và phía tây Iran. Tập đoàn dầu khí Amoco của Mỹ đã xây dựng các cơ sở dầu mỏ trên hòn đảo trước khi bị Iran kiểm soát trong cuộc cách mạng năm 1979.
Theo Bộ Dầu mỏ Iran, các cơ sở trên đảo đóng vai trò là trung tâm đầu não quan trọng của ngành. Các cơ sở này tiếp nhận dầu thô từ ba mỏ ngoài khơi lớn – Aboozar, Forouzan và Dorood – sau đó được vận chuyển qua một mạng lưới đường ống ngầm phức tạp đến các cơ sở chế biến trên đất liền trước khi được lưu trữ hoặc vận chuyển đến thị trường toàn cầu.
Trong khi phần lớn đường bờ biển của Iran là bùn cát và quá nông đối với các tàu chở dầu thô cỡ lớn phục vụ trong ngành công nghiệp dầu khí, thì đảo Kharg lại nằm đủ gần vùng nước sâu. Hình ảnh vệ tinh cho thấy những cầu cảng bốc dỡ dầu quy mô lớn vươn ra từ bờ phía đông của hòn đảo.
Thông thường, từ 1,3 đến 1,6 triệu thùng dầu mỗi ngày được vận chuyển qua Kharg. Tuy nhiên, theo ngân hàng đầu tư JPMorgan Chase, Iran đã tăng khối lượng này lên 3 triệu thùng/ngày vào giữa tháng 2, nhằm chuẩn bị cho khả năng xảy ra một cuộc tấn công do Mỹ dẫn đầu. Ngân hàng này cũng cho biết khoảng 18 triệu thùng dầu được lưu trữ tại Kharg như một nguồn dự phòng.
Hòn đảo này xử lý 90% tổng lượng dầu xuất khẩu của Iran, với khoảng 950 triệu thùng mỗi năm.
Các báo cáo truyền thông đã ám chỉ sự quan tâm của Nhà Trắng, bao gồm một đoạn ngắn trong báo cáo của hãng tin Axios cuối tuần qua rằng các quan chức Mỹ đã cân nhắc việc “chiếm giữ Kharg”. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng không loại trừ khả năng tấn công Iran bằng bộ binh.
Ông Michael Rubin - cố vấn cấp cao của Lầu Năm Góc về Iran và Iraq dưới thời chính quyền Tổng thống George W. Bush - nói với tờ The Guardian tuần trước rằng ông đã thảo luận ý tưởng trên với các quan chức Nhà Trắng, lập luận rằng đó có thể là một cách để làm suy yếu Iran về mặt kinh tế.
Vì sao Mỹ không tấn công hạ tầng dầu mỏ trên đảo Kharg?
Đảo Kharg được cho là mục tiêu kinh tế nhạy cảm nhất của Tehran. Các chuyên gia cho rằng việc Mỹ ném bom hoặc chiếm giữ hòn đảo này có thể sẽ gây ra sự tăng giá dầu kéo dài, vì điều đó đồng nghĩa với việc toàn bộ hoạt động xuất khẩu dầu thô hàng ngày của Iran bị gián đoạn.
“Chúng ta có thể thấy giá dầu 120 USD/thùng như hôm đầu tuần tăng lên 150 USD một khi đảo Kharg bị tấn công. Hòn đảo quá quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu” - chuyên gia Neil Quilliam thuộc viện nghiên cứu Chatham House (Anh) cảnh báo.
Trước cuộc tấn công mới nhất của Mỹ và Israel, phần lớn dầu thô của Iran từ đảo Kharg được xuất khẩu sang Trung Quốc. Nhưng tính chất liên kết của thị trường có nghĩa là việc mất nguồn cung xuất khẩu vĩnh viễn sẽ ảnh hưởng đến giá cả toàn cầu, vào thời điểm mà thêm 3,5 triệu thùng dầu mỗi ngày, chủ yếu từ Iraq, cũng bị gián đoạn do việc đóng cửa Eo biển Hormuz.
Việc phá hủy đảo Kharg hoặc làm hư hại địa điểm xuất khẩu “có nguy cơ gây ra sự tăng giá dầu làm thay đổi nền kinh tế và sẽ không giảm nhanh chóng” - ông Lynette Nusbacher, một cựu sĩ quan tình báo quân đội Anh, lập luận.
Israel đã không tấn công đảo Kharg trong cuộc chiến 12 ngày mùa hè năm ngoái. Nếu bị tấn công, cơ sở hạ tầng phức tạp của đảo Kharg có thể mất nhiều năm để sửa chữa.
Ngoài ra còn có một lập luận chính trị rằng đảo Kharg có tầm quan trọng đủ lớn đối với nền kinh tế Iran đến mức việc phá hủy các cơ sở tại đây sẽ đồng nghĩa với việc từ bỏ mọi giả định rằng cuộc chiến được Mỹ tiến hành nhằm tạo ra một tương lai tươi sáng hơn cho Iran, theo ông Nusbacher.
Có thể đây là lý do phía Mỹ chỉ tấn công các mục tiêu quân sự và vẫn bảo toàn các cơ sở hạ tầng dầu mỏ quan trọng trên đảo, theo như lời Tổng thống Trump.
Một nỗ lực nhằm chiếm giữ hòn đảo, xét về quy mô, có thể sẽ đòi hỏi một chiến dịch quy mô lớn và kéo dài, lớn hơn một cuộc đột kích thông thường của lực lượng đặc nhiệm. Mặc dù về lý thuyết việc Mỹ kiểm soát hòn đảo có thể giúp Nhà Trắng có thêm đòn bẩy đối với Tehran, song chuyên gia Quilliam lập luận rằng rất có thể nỗ lực như vậy sẽ phản tác dụng.
“Nếu Mỹ chiếm giữ hòn đảo này, điều đó đồng nghĩa với việc tách rời ngành công nghiệp dầu mỏ của Iran. Iran vẫn có thể sản xuất dầu nhưng không thể xuất khẩu, trong khi Mỹ thì lại không thể sản xuất tại đó. Điều này sẽ khiến thị trường rơi vào hỗn loạn. Đó sẽ là một thế bế tắc thực sự” - ông Quilliam phân tích.
Bên cạnh đó, đảo Kharg là nơi đặt một căn cứ hải quân của Iran. Tuy nhiên, vị trí của hòn đảo nằm xa đất liền Iran khiến quân đội nước này khó bảo vệ nó khỏi các cuộc tấn công trên không, và những bất ổn chính trị trong khu vực thường làm dấy lên lo ngại về an ninh của địa điểm này.
Hòn đảo này từng là mục tiêu tấn công của lực lượng Iraq trong cuộc chiến tranh giữa Iran và nước láng giềng từ năm 1980 đến năm 1988. Cơ sở này được coi là có tầm quan trọng chiến lược đối với Iran đến mức bất kỳ cuộc tấn công nào gây thiệt hại đáng kể cho địa điểm này đều có thể dẫn đến sự trả đũa trực tiếp từ quân đội Iran.
Ông Scott Lucas - GS chính trị quốc tế tại ĐH Dublin - giải thích rằng việc tấn công đảo Kharg sẽ đánh dấu một sự leo thang lớn trong cuộc xung đột. Theo ông, một khi đảo Kharg bị tấn công, Iran sẽ nói: ‘Này, chúng tôi chẳng có gì để mất nếu cứ dốc toàn lực’. Và điều đó có nghĩa là [Iran sẽ] phong tỏa eo biển. Có nghĩa là nhắm vào các nhà máy lọc dầu trên khắp Trung Đông”.
Chưa biết diễn biến sẽ thế nào khi ông Trump ngày 13-3 tuyên bố dù Mỹ chưa tấn công hạ tầng dầu mỏ trên đảo, "tuy nhiên, nếu Iran, hoặc bất kỳ ai khác, làm bất cứ điều gì để can thiệp vào việc đi lại tự do và an toàn của tàu thuyền qua eo biển Hormuz, tôi sẽ ngay lập tức xem xét lại quyết định này”.
