Kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 16-1 đe dọa áp thuế với các nước phản đối việc Mỹ chiếm Greenland, các nước châu Âu dường như đã nhận ra rằng đồng minh lâu năm của họ đã có nhiều thay đổi.
Theo đài CNN, sự kiện đó được xem như đỉnh điểm căng thẳng trong mối quan hệ giữa Mỹ và châu Âu trong tháng qua, trong bối cảnh Mỹ vẫn khẳng định việc cần thiết sáp nhập Greenland vào nước này.
Sự cứng rắn của ông Trump và quan điểm từ châu Âu
Ngay từ năm 2019, ông Trump đã nói rõ mong muốn của mình đối với vùng lãnh thổ Greenland phủ đầy băng tuyết của Đan Mạch. Do đó, khi ông Trump nhắc lại đề xuất này gần đây, không ai cảm thấy bàng hoàng. Tuy nhiên, thái độ thẳng thắn của ông Trump trong tuần qua đã khiến châu Âu bị sốc.
“Bằng cách này hay cách khác, chúng tôi sẽ có Greenland” – ông Trump nói.
Kể từ tháng 1-2025, ông Trump đã khiến quan hệ với châu Âu trở nên căng thẳng khi ông rút viện trợ cho Ukraine, áp thuế quan lên các đối tác thân cận.
Theo lời Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm 22-1, “chúng ta bắt đầu tuần qua với sự leo thang, với những lời đe dọa xâm lược và áp thuế”. Trong khi đó, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk đã nói về “sự nhượng bộ”, nhấn mạnh rằng “châu Âu không thể yếu đuối – cả trước kẻ thù lẫn đồng minh”.
Nói với các nhà báo sau cuộc họp muộn của các nhà lãnh đạo Liên minh Châu Âu (EU) hôm 22-1, Chủ tịch Hội đồng EU Antonio Costa cho biết tất cả mối quan hệ đã được thỏa thuận với các đối tác phải được quản lý một cách “thân thiện và tôn trọng”, trái ngược với những quan điểm cứng rắn được Nhà Trắng đưa ra.
“Quan hệ xuyên Đại Tây Dương chắc chắn đã chịu một cú sốc lớn trong tuần qua” - Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại của EU, Kaja Kallas, cho biết hôm 22-1.
Đối với cựu Chủ tịch Hội đồng EU Charles Michel, ông cho rằng mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương “như chúng ta đã biết trong nhiều thập niên qua đã chết”.
Đối mặt những động thái cứng rắn của ông Trump, châu Âu dường như đang nghiêng về phương án sẵn sàng phản đòn.
“Nhượng bộ không mang lại kết quả gì, chỉ gây nhục nhã” – Ngoại trưởng Ba Lan Tusk nói.
Nói về chính sách thuế quan của Mỹ, Tổng thống Macron cho rằng “về cơ bản là không thể chấp nhận được”. “Chúng tôi thích sự tôn trọng hơn là những kẻ bắt nạt” – ông nói.
Tuy nhiên, các nước Baltic – thường là những nước lên tiếng mạnh mẽ nhất ở châu Âu – lại không lên tiếng nhiều trước những động thái của ông Trump.
“Thay vì tập trung vào khía cạnh cảm xúc của những vấn đề nan giải do Nhà Trắng đưa ra, chúng ta nên tập trung vào khía cạnh quân sự, kỹ thuật, xác định các vấn đề thực tiễn chung và giải quyết chúng” – cựu Bộ trưởng Quốc phòng Lithuania Dovilė Šakalienė trả lời CNN.
“Hợp tác nên là từ khóa thay vì đối đầu. Mỹ vẫn là người bạn thân thiết nhất của chúng ta” – Tổng thống Lithuania Gitanas Nauseda nói.
Sự phản bội với phe cực hữu châu Âu?
Chỉ hơn một năm trước, các nhà lãnh đạo cực hữu châu Âu đã nhiệt liệt chào đón việc ông Trump trở lại Nhà Trắng. Gần đây, một số người đã bắt đầu suy nghĩ lại.
Các cuộc thăm dò dư luận liên tục cho thấy ông không được lòng dân ở châu Âu. Hầu hết người châu Âu, bao gồm nhiều cử tri cực hữu, cho rằng ông Trump ảnh hưởng không tốt đối với EU và họ mong muốn khối này mạnh mẽ hơn.
Loạt động thái của ông Trump đã đặt phe cực hữu châu Âu vào một vị thế khó khăn. Các nhà lãnh đạo cực hữu ở Pháp, Đức và Ý đều chỉ trích kế hoạch của ông Trump.
Ông Jordan Bardella – chủ tịch đảng cực hữu Tập hợp Quốc gia (RN) của Pháp – từng mô tả ông Trump là “làn gió tự do”. Nhưng giờ đây, ông cũng gọi mong muốn của tổng thống Mỹ về việc chiếm Greenland là “một thách thức trực tiếp đối với chủ quyền của một quốc gia châu Âu”.
Ông cho rằng “khi một tổng thống Mỹ đe dọa một lãnh thổ châu Âu bằng áp lực thương mại, đó không phải là đối thoại, đó là cưỡng ép” và Greenland là “một điểm then chốt chiến lược trong một thế giới đang quay trở lại logic cũ. Nhượng bộ sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm”.
Đáng chú ý, ông Bardella kêu gọi EU đoàn kết và phản công bằng những vũ khí mạnh nhất trong kho vũ khí của mình. “Đây không phải là leo thang, mà là tự vệ. Sự lựa chọn rất đơn giản: khuất phục hay chủ quyền” – ông nói.
Đảng cực hữu AfD (Đức) từng ca ngợi chiến lược an ninh quốc gia của ông Trump là bình minh của một “sự phục hưng bảo thủ” ở châu Âu. Tuy nhiên, mới đây, bà Alice Weidel – một trong những lãnh đạo của đảng – cho rằng ông Trump đã “vi phạm một lời hứa tranh cử cơ bản là không can thiệp vào công việc của các nước khác”.
Ngay cả ông Nigel Farage – lãnh đạo của đảng cánh hữu Reform UK và là người ủng hộ trung thành với ông Trump – cũng mô tả hành động của tổng thống Mỹ “đe dọa áp thuế trừ khi chúng ta đồng ý cho ông ấy tiếp quản Greenland… mà không cần sự đồng ý của người dân Greenland” là “một hành động rất thù địch”.
Thủ tướng Ý Giorgia Meloni đã chỉ trích việc triển khai quân đội châu Âu đến Greenland. Tuy nhiên, bà cũng thừa nhận đã nói với tổng thống Mỹ rằng những lời đe dọa của ông đối với Greenland là "một sai lầm".
Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng còn quá sớm để kết luận liệu sự chia rẽ này có kéo dài hay không.
Ông Daniel Hegedüs – nhà nghiên cứu tại tổ chức nghiên cứu Quỹ German Marshall – cho biết vì sự ủng hộ trong nước, nhiều đảng cực hữu sẽ buộc phải phản ứng trước bất kỳ mối đe dọa nào đối với chủ quyền. Nhưng ông nói rằng Trump và các đảng cánh hữu châu Âu “luôn có thể đoàn kết lại lực lượng, xung quanh các vấn đề mà họ có thể hợp tác”, chẳng hạn vấn đề nhập cư.
