Những hành khách cuối cùng trên tàu du lịch MV Hondius, nơi xảy ra ổ dịch virus Hanta, đã được đưa bằng đường hàng không tới Hà Lan. Tuy nhiên, các ca nhiễm mới vẫn tiếp tục xuất hiện.
Trong lúc giới chức bố trí cách ly và chăm sóc y tế cho hành khách, nhiều nơi các hành khách đi qua đã xuất hiện biểu tình và phản đối vì lo ngại virus lây lan. Cốt lõi của những lo ngại đó là ký ức về đại dịch COVID-19 khi thế giới phải phong tỏa và gần 15 triệu người thiệt mạng chỉ trong vòng 2 năm.
Tuy nhiên, các chuyên gia y tế công cộng cho biết virus Hanta rất khác COVID-19 về cách lây lan, mức độ gây chết người và nguy cơ châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng toàn cầu khác.
“Tôi cần mọi người nghe rõ điều này: đây không phải một đại dịch COVID. Nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng từ virus Hanta hiện vẫn ở mức thấp. Các đồng nghiệp của tôi và tôi đã khẳng định điều này một cách dứt khoát, và giờ tôi xin nhắc lại thêm lần nữa” - Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus nói hồi tuần trước.
Virus Hanta khác COVID-19 như thế nào?
Virus Hanta và virus Corona - trong đó một số chủng gây ra COVID-19 - đều là virus RNA (axit ribonucleic), nghĩa là chúng sử dụng RNA làm vật liệu di truyền thay vì DNA. Tuy nhiên, hai loại virus này có những khác biệt quan trọng về cấu trúc.
Virus Corona có các protein gai nổi bật nhô ra trên bề mặt, tạo cho chúng hình dạng giống vương miện. Trong khi đó, virus Hanta có lớp vỏ cấu tạo từ các móc glycoprotein tạo thành dạng lưới. Glycoprotein là phân tử gồm một phần protein và một phần đường. Sự khác biệt về cấu trúc này là nguyên nhân chính khiến COVID-19 có khả năng lây lan rất mạnh, còn virus Hanta thì khó lây hơn nhiều. Protein gai của COVID-19 chính là bộ phận giúp virus bám vào tế bào người.
Tế bào người có các cấu trúc protein nhỏ gọi là thụ thể ACE2 (enzym chuyển đổi angiotensin 2), đóng vai trò như “bến đỗ” cho một số loại virus. Protein gai của COVID-19 đã thích nghi để dễ dàng bám vào các thụ thể ACE2, vốn tập trung rất nhiều ở đường hô hấp trên như mũi và cổ họng.
Virus Corona có thể nhanh chóng nhân lên khi bám vào các thụ thể này, tạo ra nhiều bản sao của chính nó và bị phát tán ra ngoài qua ho hoặc hắt hơi. Quá trình đó giải phóng các giọt bắn chứa virus vào không khí. Người ở gần có thể hít phải, khiến virus đi vào mũi, cổ họng và phổi rồi gây nhiễm bệnh.
Trong khi đó, các glycoprotein của virus Hanta không bám vào thụ thể ACE2 mà liên kết với β3 integrin - các protein thụ thể có trên tế bào người. Khác với ACE2, β3 integrin nằm sâu trong phổi và trên lớp lót bên trong mạch máu. Vì vậy, virus Hanta chủ yếu tấn công đường hô hấp dưới và lớp nội mạc mạch máu, gây rò rỉ mạch và bệnh lý nghiêm trọng tại đó. Do vậy, khi người nhiễm virus Hanta ho hoặc hắt hơi, các giọt bắn có thể chứa virus nhưng thường với lượng không nhiều, điều này giúp lý giải vì sao việc lây từ người sang người rất hiếm.
Ngoài ra, COVID-19 gây ra do virus RNA sợi dương. Điều đó có nghĩa là ngay khi xâm nhập cơ thể người, nó có thể bắt đầu nhân lên ngay lập tức. Trong khi đó, virus Hanta là virus RNA sợi âm, phải trải qua thêm một bước chuyển đổi thành dạng sợi dương trước khi có thể tự nhân lên.
COVID-19 có thời gian ủ bệnh ngắn, từ 2 đến 14 ngày, cho phép virus lây lan nhanh chóng. Virus Hanta có thời gian ủ bệnh dài hơn, từ 1 đến 8 tuần, điều này cũng làm chậm quá trình lây truyền.
Tuy nhiên, theo ông Strandin, trong khi COVID-19 thường “dễ kiểm soát hơn ở những người không có bệnh lý nền”, thì virus Hanta “có thể gây nhiễm trùng nghiêm trọng ở những người trẻ khỏe mạnh”.
Và nếu virus Hanta có thể xâm nhập đường hô hấp trên, nó sẽ dễ dàng thoát ra khỏi cơ thể hơn qua các giọt bắn khi người bệnh thở, nói, ho hoặc hắt hơi. Vì chủng Andes là một trong số ít virus Hanta đã được ghi nhận có khả năng lây từ người sang người, ông Strandin cho rằng đây có thể là biến thể có khả năng xâm nhập đường hô hấp trên.
“Có thể virus Hanta Andes khác với các virus Hanta khác ở chỗ cuối cùng nó có thể nhiễm vào đường hô hấp trên do tải lượng virus toàn thân rất cao, nhưng điều này hiếm khi xảy ra” - ông nói.
Virus Hanta có thể gây ra đại dịch tiếp theo không?
Các chuyên gia cho rằng khả năng lây từ người sang người rất thấp khiến virus Hanta gần như “không thể” trở thành nguyên nhân của đại dịch tiếp theo. Đại dịch là một dịch bệnh lây lan nhanh trên phạm vi nhiều quốc gia. Ngoài COVID-19, thế giới từng chứng kiến các đại dịch khác như cúm lợn H1N1 được WHO tuyên bố là đại dịch năm 2009, cùng những đợt bùng phát dịch hạch và tả trong lịch sử.
Ông Spiteri của ECDC cho biết nguy cơ virus Hanta đối với cộng đồng tại châu Âu hiện vẫn ở mức thấp.
“Không có khả năng xảy ra lây lan trên diện rộng. Nếu có lây truyền thì cũng chỉ ở mức hạn chế do cần tiếp xúc gần và nhờ các biện pháp kiểm soát, phòng ngừa hiện có” - ông nói.
Chuyên gia Strandin cũng cho rằng người dân không nên hoảng loạn vì khả năng lây từ người sang người hiếm tới mức gần như không thể gây ra đại dịch. Ông cho biết thêm rằng thời gian ủ bệnh dài của virus Hanta cũng tạo thêm thời gian để cách ly những người phơi nhiễm, qua đó giúp kiểm soát sự lây lan hiệu quả hơn.
Tình hình ổ dịch trên tàu MV Hondius
Tàu MV Hondius, khởi hành từ Nam Mỹ ngày 1-4, đã neo tại cảng Tenerife (quần đảo Canary của Tây Ban Nha) để tiến hành sơ tán. Tổng cộng có 150 người đến từ 23 quốc gia ở trên tàu khi con tàu rời Argentina, và một số người đã rời tàu trước khi tàu tới quần đảo Canary. Con tàu hiện đang trên đường tới Hà Lan để được khử trùng.
Theo giả thuyết của Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh châu Âu (ECDC), một số hành khách đã nhiễm virus Hanta trong thời gian ở Argentina trước khi lên tàu MV Hondius. Virus Hanta là bệnh lưu hành tại Argentina, nghĩa là virus luôn tồn tại tại đây với mức độ lây nhiễm tương đối ổn định và có thể dự đoán được.
Trong lúc công tác sơ tán hành khách vẫn diễn ra, Giám đốc phụ trách tình báo dịch tễ toàn cầu của ECDC, ông Gianfranco Spiteri, nói với kênh Al Jazeera: “Hành khách và thủy thủ đoàn vẫn tiếp tục rời tàu và được sơ tán y tế về nước. Khi rời tàu, tất cả đều được xem là nhóm nguy cơ cao và được hồi hương bằng các chuyến bay phi thương mại, bất kể có triệu chứng hay không”.
WHO ngày 12-5 xác nhận ca nhiễm thứ 11 liên quan ổ dịch trên tàu MV Hondius, sau khi Bộ Y tế Tây Ban Nha cho biết một hành khách người Tây Ban Nha đã có kết quả dương tính. Thông báo được đưa ra một ngày sau khi chiến dịch sơ tán khỏi tàu du lịch hoàn tất.
Các quan chức thuộc Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ cho biết hôm 11-5 rằng 1 trong 18 hành khách Mỹ được sơ tán khỏi tàu đã có kết quả dương tính tại một đơn vị cách ly sinh học ở bang Nebraska. Những người còn lại đang được theo dõi và xét nghiệm sau nguy cơ phơi nhiễm.
Các chuyên gia y tế cho biết họ tin rằng những biện pháp mà các chính phủ đang áp dụng hiện nay là phù hợp.
“Việc cách ly những người có khả năng phơi nhiễm là rất quan trọng, và thời gian cách ly cần đủ dài vì virus có thể có thời gian ủ bệnh kéo dài tới vài tuần, trong giai đoạn đó gần như không thể phát hiện được” - nhà virus học Tomas Strandin, nhà nghiên cứu tại ĐH Helsinki ở Phần Lan, nói với Al Jazeera.
