Nghị quyết 261/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm tạo đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân chính thức có hiệu lực từ ngày 1-1-2026.
Các quy định liên quan đến tiền lương, phụ cấp, bảo đảm an toàn và tuyển dụng nhân lực y tế tại văn bản này được xem là những chính sách mang tính nền tảng, tác động trực tiếp đến đời sống và môi trường làm việc của đội ngũ nhân viên y tế từ năm 2026.
Điều chỉnh thang bảng lương
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị quyết là chính sách tiền lương đối với nhân viên y tế. Theo đó, bác sĩ (BS) y khoa, y học cổ truyền, răng hàm mặt, y học dự phòng và dược sĩ được xếp lương từ bậc 2 ngay khi được tuyển dụng vào chức danh nghề nghiệp tương ứng thay vì từ bậc 1 như trước.
Việc điều chỉnh bậc lương khởi điểm được giới chuyên môn đánh giá là bước tiến quan trọng, thể hiện sự ghi nhận đối với quá trình đào tạo dài hạn (thường kéo dài 6 năm cộng với thời gian thực hành), yêu cầu chuyên môn cao và đặc thù lao động của ngành y. Chính sách này không chỉ góp phần cải thiện thu nhập ban đầu cho nhân viên y tế mà còn tạo thêm sức hút đối với nguồn nhân lực chất lượng cao tham gia vào hệ thống y tế công lập.
Cạnh đó, Nghị quyết cũng quy định mức phụ cấp ưu đãi nghề ở mức cao đối với những người thường xuyên, trực tiếp làm chuyên môn y tế trong các lĩnh vực đặc thù, có tính chất áp lực và rủi ro cao. Cụ thể, nhóm làm việc trong lĩnh vực tâm thần, pháp y, pháp y tâm thần, hồi sức cấp cứu và giải phẫu bệnh được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề ở mức 100%.
Đối với nhân viên y tế công tác tại trạm y tế cấp xã và các cơ sở y tế dự phòng, mức phụ cấp ưu đãi nghề được quy định linh hoạt theo từng khu vực nhằm đảm bảo tính công bằng và phù hợp thực tiễn.
Song song đó, Nghị quyết 261 cũng quy định cơ chế tuyển dụng mang tính ưu tiên đối với y tế cơ sở. Theo đó, khi tiếp nhận người vào làm viên chức tại trạm y tế cấp xã, sẽ không áp dụng điều kiện về thời gian công tác theo quy định chung đối với viên chức, nếu người được tiếp nhận có giấy phép hành nghề phù hợp và cam kết bằng văn bản làm việc tại trạm y tế cấp xã trong thời gian ít nhất 5 năm.
Trả lại giá trị thực cho nghề y
Đánh giá về tác động của chính sách, TS Vũ Thị Minh Huyền (Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam) cho rằng Nghị quyết 261 không chỉ là một điều chỉnh về mặt kỹ thuật, mà là tín hiệu cho thấy thực tế của ngành y đã được nhìn thẳng thắn.
"Có những đồng nghiệp của tôi sau ca trực dài, mệt đến mức chỉ muốn ngồi yên một chỗ, nhưng vẫn phải lo nghĩ về chi tiêu gia đình. Vì vậy, khi chính sách phụ cấp ưu đãi nghề được nâng lên, tôi thấy nhẹ nhõm và vui thay. Vui vì những người gánh trên vai sinh mạng người khác đã được ghi nhận bằng một cơ chế công bằng, rõ ràng và thực chất, chứ không chỉ bằng những lời động viên" - TS Huyền thẳng thắn.
TS Huyền cũng đặc biệt đánh giá cao việc phân tầng nhóm ưu đãi. Nhóm được hưởng mức cao nhất là những BS, điều dưỡng trực tiếp làm chuyên môn ở các khoa nặng, lĩnh vực nguy hiểm hoặc công tác tại vùng biên giới, hải đảo, địa bàn đặc biệt khó khăn. "Cách tiếp cận này cho thấy tư duy chính sách đã tiến thêm một bước quan trọng: Trả công theo giá trị thực tế của công việc chứ không chỉ dựa vào bằng cấp hay thâm niên" - TS Huyền phân tích.
Đồng quan điểm, ThS.BS Vũ Thị Thảo Hiền, Phó Trưởng khoa Nội tiết, BV Đa khoa Hà Đông (Hà Nội) cho biết khi đọc Nghị quyết 261, bà cảm nhận được sự thay đổi trong cách nhìn nhận của hệ thống chính sách đối với nghề y.
"Điều tôi cảm nhận rõ nhất khi ấy là một chút nghèn nghẹn rất khó gọi tên, vì sau nhiều năm, cuối cùng cũng có ai đó thừa nhận rằng con đường trở thành BS không bắt đầu từ vạch xuất phát giống như nhiều nghề khác; rằng những năm tháng học tập, thực hành, trực đêm, chịu trách nhiệm với sinh mạng con người không thể bị xem nhẹ mãi" - BS Hiền chia sẻ.
"Nghị quyết 261 đối với tôi giống như một lời nhắn nhủ nhẹ nhàng hơn là một lời hứa lớn. Nó chưa đủ để khiến mọi thứ thay đổi ngay lập tức, nhưng gieo vào tôi niềm hi vọng rằng những người làm chính sách đã bắt đầu lắng nghe tiếng thở dài rất khẽ trong các ca trực đêm, rằng những người làm nghề y sẽ không mãi bị nhìn như những người "hy sinh là đương nhiên'" - BS Hiền tâm sự.
Nhiều ca phẫu thuật kéo dài hàng chục tiếng, cần huy động lượng lớn y bác sĩ. Ảnh minh hoạ: TT
Nhìn nhận Nghị quyết 261 trong bối cảnh tổng thể, GS.TS Nguyễn Anh Trí, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, nhận định năm 2026 được xem là năm mở đầu cho kỷ nguyên mới và tăng tốc trong mọi lĩnh vực của ngành y tế.
"Đây là khung pháp lý quan trọng, khơi thông dòng chảy, tháo gỡ những điểm nghẽn, đưa ra tầm nhìn chiến lược cũng như tạo đà cho ngành y tế cất cánh. Nghị quyết 261 sẽ góp phần lấp đầy khoảng trống thiếu hụt ở tuyến y tế cơ sở mặc dù điều này không thể giải quyết trong "ngày một ngày hai" mà cần quá trình đào tạo bài bản, ưu tiên chất lượng hơn số lượng" - GS Trí nhận định.
Nơi đã thực hiện, nơi chờ hướng dẫn
Đặc biệt, GS Nguyễn Anh Trí cũng cảnh báo về "độ trễ" của chính sách. Ông cho rằng, từ khi văn bản pháp luật được thông qua đến khi đưa vào thực tiễn bao giờ cũng có khoảng cách nhất định.
Ghi nhận thực tế tại các địa phương cho thấy, việc triển khai Nghị quyết 261 đang có những tốc độ khác nhau, phụ thuộc vào điều kiện và công tác hướng dẫn của từng địa phương.
Tại Lào Cai, lãnh đạo một BV công cho biết đơn vị đã thực hiện việc tăng phụ cấp ưu đãi nghề và xếp lương bậc 2 cho BS mới tuyển dụng đúng theo quy định tại Nghị quyết 261 ngay từ đầu năm 2026. Tuy nhiên, vị này cũng không giấu giếm: "Đơn vị đã cố gắng cân đối để lo cho anh em. Tăng phụ cấp, xếp lương bậc 2 góp phần ổn định, tăng thu nhập và giữ chân nhân lực, nhưng vẫn cần thêm các chính sách hỗ trợ khác mang tính bền vững".
Để BV không phải "gồng mình" lo lương nhân viên, ông kiến nghị các cơ quan chức năng cần sớm ban hành danh mục giá dịch vụ y tế mới theo hướng tính đúng, tính đủ theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023. Đây mới là chìa khóa để các BV tự chủ có nguồn tài chính bền vững, giúp đội ngũ y BS thực sự yên tâm cống hiến lâu dài.
Trong khi đó, một BS tại BV Đa khoa tỉnh Hưng Yên phản ánh đến thời điểm hiện tại BV vẫn chưa tăng phụ cấp ưu đãi nghề cũng như xếp lương bậc 2 theo quy định mới. "Chúng tôi vẫn đang chờ, được lãnh đạo BV giải thích rằng do Bộ Y tế chưa có văn bản hướng dẫn nên Sở Y tế cũng chưa hướng dẫn đơn vị triển khai quy định. Tuy vậy, quyền lợi của chúng tôi sẽ không bị ảnh hưởng, có thể nhận sau" - BS này cho biết.
Dù việc triển khai còn chậm trễ do thủ tục hành chính, nhưng tâm lý chung của đội ngũ y BS vẫn là sự phấn khởi và tin tưởng, BS này nhấn mạnh: "Chưa nói đến số tiền tăng ít hay nhiều, mà trên hết chúng tôi cảm thấy được quan tâm, đồng hành, và nghề y được coi trọng một cách xứng đáng".
Bộ Y tế đang phối hợp với Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính và các đơn vị liên quan nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện các quy định về tiền lương, phụ cấp ưu đãi nghề đối với cán bộ y tế, trong đó có nội dung về mức lương khởi điểm, phụ cấp ưu đãi nghề và các chính sách thu hút, giữ chân sinh viên ngành y, dược và đội ngũ cán bộ y tế.
Ngoài chế độ tiền lương theo quy định tại Nghị định 204/2004 của Chính phủ, nhân viên ngành y tế được hưởng các phụ cấp như: Phụ cấp ưu đãi theo nghề; chế độ phụ cấp đặc thù (thường trực 24/24 giờ, chống dịch, phẫu thuật/thủ thuật).
Ngoài ra, nhân viên ngành y tế cũng được hưởng phụ cấp độc hại, nguy hiểm; phụ cấp vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; phụ cấp đặc thù tại một số bệnh viện hoặc cho nhân viên y tế thôn bản.
Để khuyến khích cán bộ y tế làm việc tại y tế cơ sở và y tế dự phòng, Nghị định 05/2023 sửa đổi, bổ sung Nghị định 56/2011 quy định mức phụ cấp ưu đãi theo nghề 100% cho viên chức y tế dự phòng, y tế cơ sở từ ngày 1-1-2022 đến 31-12-2023.
Cạnh đó, một số địa phương cũng ban hành Nghị quyết của HĐND tỉnh quy định một số nội dung chi, mức chi đặc thù cho cán bộ y tế trên địa bàn, nhằm thu hút nhân viên y tế về làm việc tại y tế cơ sở và trong lĩnh vực y tế dự phòng.
