Theo Thông tư 30 của Bộ GD&ĐT ban hành quy chế tuyển sinh THCS, THPT, kỳ thi lớp 10 gồm ba môn toán, ngữ văn và một môn thi hoặc bài thi thứ 3 do Sở GD&ĐT lựa chọn.
Môn thi thứ 3 hoặc bài thi tổ hợp của một số môn học được công bố sau khi kết thúc học kỳ I nhưng không muộn hơn ngày 31-3 hằng năm, không duy trì 1 môn quá 3 năm liên tiếp.
Có địa phương phải ‘quay xe’ môn thứ 3
TP.HCM, Đà Nẵng, Huế, Nghệ An... đã sớm công bố và giữ ổn định môn thứ 3 thi lớp 10 là ngoại ngữ để học sinh, nhà trường có định hướng và kế hoạch ôn tập. Trong khi đó, nhiều tỉnh, thành khác khiến học sinh, phụ huynh lo lắng vì chưa biết môn thi thứ 3 cụ thể là gì.
Là địa phương có số lượng thí sinh dự thi lớp 10 lớn thứ hai cả nước nhưng đến nay Sở GD&ĐT Hà Nội chưa “chốt” môn thứ 3 thi lớp 10. Trên diễn đàn dành cho phụ huynh Hà Nội, nhiều người hy vọng Sở sớm công bố môn thi và ổn định như năm ngoái để tránh sự xáo trộn và gây thêm áp lực cho học sinh.
Dù đánh giá bài thi tổ hợp vào lớp 10 (lịch sử - địa lý, khoa học tự nhiên (lý - hóa - sinh) là cần thiết, nhưng Sở GD&ĐT Sơn La mới đây đã phải dừng phương án trên. Lý do được Sở GD&ĐT Sơn La đưa ra là trong quá trình lấy ý kiến của các trường, phụ huynh về kế hoạch bài thi tổ hợp, nhiều người chưa đồng thuận áp dụng phương án này ngay trong năm nay.
Đồng thời, Sở cũng thấy “chưa phù hợp”, cần có thời gian để các trường, giáo viên, học sinh làm quen, chuẩn bị kiến thức, tâm lý, do đó phương án môn thứ 3 sẽ được Sở GD&ĐT tham mưu UBND tỉnh Sơn La công bố sau. Điều này đồng nghĩa với việc học sinh phải tiếp tục chờ đợi khi học kỳ II đã bắt đầu.
Đến thời điểm này, trong 34 tỉnh, thành, đã có 9 địa phương “chốt” môn thứ 3, đa số chọn ngoại ngữ. Riêng tỉnh Tuyên Quang chọn môn khoa học tự nhiên, tổ chức thi theo hình thức trắc nghiệm khách quan, thời gian làm bài 90 phút. Đề có nhiều mã đề trong cùng một phòng thi đảm bảo tính khách quan, công bằng. Đề thi bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục phổ thông 2018 cấp THCS.
Nên cố định môn thứ 3
Hiệu trưởng một trường THCS tại TP.HCM chia sẻ phương án lựa chọn môn thứ 3 hiện nay bộc lộ nhiều bất cập. Bởi nếu chọn môn khoa học tự nhiên, học sinh buộc phải tập trung ôn luyện nhiều môn (vật lý, hóa học, sinh học), điều này tạo áp lực lớn và khiến việc học của học sinh nghiêng nhiều về khối tự nhiên, phần nào gây thiệt thòi cho những học sinh thiên về các môn khoa học xã hội.
Ngược lại, nếu chọn tổ hợp lịch sử – địa lý, học sinh phải “cày” 4 môn (ngữ văn, toán, lịch sử, địa lý), dẫn tới tình trạng thiên lệch về khối xã hội, không công bằng với học sinh có thế mạnh các môn tự nhiên.
“Thi môn nào học sinh sẽ tập trung học môn đó, khó tránh khỏi tình trạng học lệch. Việc chọn môn thi không giải quyết được gốc rễ của vấn đề, thậm chí còn tạo thêm sự bất ổn” - vị này phân tích.
Từ thực tế trên, vị này đề xuất Bộ GD&ĐT nên giao quyền cho Sở GD&ĐT các tỉnh, thành phố chủ động quyết định môn thi thứ 3 nhằm phù hợp với đặc thù và định hướng phát triển của địa phương.
Đối với các thành phố lớn, nên cố định ngoại ngữ làm môn thi thứ 3, bởi đây là môn học phù hợp với xu thế hội nhập hiện nay. Các tỉnh học sinh còn yếu môn tiếng Anh có thể chọn môn khác.
TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GD&ĐT, cho hay việc lựa chọn môn thi thứ 3 hiện được thực hiện theo quy chế của Bộ GD&ĐT. Tuy nhiên, cách làm “năm nào cũng chờ” vô tình làm tăng áp lực cho học sinh, đi ngược lại chủ trương chung là giảm thi cử, giảm áp lực trong giáo dục.
Ông Vinh nhấn mạnh, về mặt quản lý, việc không cố định môn thi thứ 3 xuất phát từ lo ngại học sinh sẽ học lệch, chỉ tập trung vào các môn thi mà xem nhẹ các môn còn lại. Tuy nhiên, quan điểm này cần được nhìn nhận lại, vì giáo dục không nên chỉ hướng tới “học để thi” mà phải là “học để hiểu biết”, học để chuẩn bị cho bậc THPT, đại học hoặc học nghề sau này. Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn học nào cũng có vai trò quan trọng.
Hơn nữa, trong bối cảnh hiện nay, "cửa vào công lập" vốn đã hẹp vì thiếu trường lớp thì sự chậm trễ này sẽ tạo ra nhiều hệ luỵ. Khi không biết môn thi, phụ huynh sẽ đầu tư cho con học dàn trải các môn, điều này gia tăng việc học thêm. Bên cạnh đó, học sinh phải gánh khối lượng kiến thức quá nhiều, gia tăng áp lực. Vì vậy, khi môn thi trở thành ẩn số đến phút chót, áp lực sẽ đẩy về phía gia đình và người học.
Từ thực tế trên, ông Vinh đề xuất nên cố định môn thi thứ 3 trong khoảng 2–3 năm. “Tôi cho rằng tiếng Anh là lựa chọn phù hợp để cố định, bởi môn học này đang được xác định là ngoại ngữ thứ hai trong nhà trường, là kỹ năng cần thiết suốt đời. Việc cố định môn tiếng Anh cũng tạo động lực học tập đồng đều trên cả nước, đồng thời giúp Nhà nước nhận diện rõ hơn những địa phương còn khó khăn để có chính sách hỗ trợ phù hợp” - ông Vinh nêu.
Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh cần đẩy mạnh phân luồng sau THCS, tạo điều kiện cho học sinh lựa chọn học trung học nghề thay vì mặc định con đường duy nhất là vào THPT. Luật về giáo dục nghề nghiệp đã có, vấn đề là phải thực hiện hiệu quả, tránh cách làm “đánh đố”, thiếu ổn định, gây bức xúc cho phụ huynh vì không biết nên định hướng con em học thế nào.
“Giáo dục không nên làm theo kiểu "ú tim". Việc công bố phương án thi cần được thực hiện sớm, minh bạch, tạo sự yên tâm cho người dân” - ông nhấn mạnh.
Ông NGUYỄN VĂN HIẾU, Giám đốc Sở GD&ĐT TP.HCM:
Lý do TP.HCM vẫn tổ chức thi tuyển lớp 10
Năm học 2026-2027, đối với tuyển sinh vào lớp 1, lớp 6, Sở GD&ĐT đảm bảo học sinh được học tại cơ sở giáo dục gần nơi cư trú nhất. Riêng bậc THPT, hiện vẫn phải tổ chức thi tuyển do chưa đủ trường lớp để thực hiện xét tuyển. Đây là lộ trình chung, khi đủ điều kiện sẽ từng bước điều chỉnh.
TP.HCM đã chốt môn thứ 3 từ sớm, ngoài ra Sở GD&ĐT cũng đã sớm công bố cấu trúc đề, đề minh hoạ để nhà trường, phụ huynh chủ động trong việc ôn tập, tránh tâm lý hoang mang.
