Nhiều cơ quan thời tiết dự báo một đợt siêu El Niño cường độ mạnh sắp xuất hiện. Siêu El Niño này dự kiến kéo dài đến năm 2027 và có thể kéo theo nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan trên toàn cầu.
Tuy nhiên, ngay cả trước khi hiện tượng này bắt đầu, các tổ chức và nhiều nước đã rục rịch chuẩn bị phương án giảm tác động, trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt xuất hiện ngày càng nhiều.
Loạt hiện tượng thời tiết khắc nghiệt
Mùa hè năm 2026 chứng kiến nhiệt độ tăng vọt lên trên 45 độ C ở nhiều vùng của Ấn Độ.
Theo đài NDTV, cuối tháng 5, tình trạng nắng nóng gay gắt đã diễn ra ở miền bắc, miền trung và miền đông Ấn Độ. Nhiệt độ liên tục vượt quá 45 độ C ở các bang Madhya Pradesh, Rajasthan, một phần của các bang Uttar Pradesh và Haryana.
Theo tờ India Today, điểm đáng chú ý trong mùa hè năm nay là ngay cả đến đêm thời tiết vẫn còn nóng, trong khi các năm trước thời tiết đêm mùa hè có phần dễ chịu hơn. Các khu vực bê tông ở vùng đô thị khiến môi trường xung quanh vẫn nóng ngay cả sau khi mặt trời lặn.
Tiến sĩ Soumya Swaminathan – người từng là nhà khoa học của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – cho biết nhiệt độ cực đoan ở nhiều vùng trên Ấn Độ năm nay bắt đầu xuất hiện “khá sớm”, từ tháng 4.
"Rõ ràng, xu hướng trong vài năm qua là mỗi năm chúng ta đều đạt đến nhiệt độ cao hơn, nắng nóng kéo dài hơn và trên diện tích rộng hơn của cả nước. Các khu vực đô thị, thậm chí cả các thành phố, đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề hơn nhiều” – bà nói.
Tiến sĩ Swaminathan cho biết dự báo về siêu El Niño đang "làm tăng thêm sự bất ổn" ở Ấn Độ, xung quanh "nỗi lo về lượng mưa không đủ và có thể là hạn hán" ở một số vùng của nước này.
Tại Tây Ban Nha, nhiệt độ cao bất thường được ghi nhận trong tháng 5 đã dẫn đến số ca tử vong liên quan nắng nóng tăng đến mức kỷ lục, thậm chí trước khi mùa hè bắt đầu.
Theo ước tính từ hệ thống giám sát tử vong hàng ngày (MoMo) của Tây Ban Nha, tháng 5 đã ghi nhận 101 ca tử vong do nhiệt độ cao tại nước này. Đây là con số cao nhất trong tháng 5 kể từ khi MoMo đi vào hoạt động từ năm 2015.
Con số này gấp 3,6 lần số ca tử vong trung bình liên quan nắng nóng được ghi nhận trong tháng 5 trong thập niên qua.
"Vấn đề không chỉ là trời nóng hơn, mà là nắng nóng đến sớm hơn, và cơ thể chúng ta chưa thích nghi được" – Bộ trưởng Y tế Tây Ban Nha Mónica García cho biết.
Cũng tại Tây Ban Nha, nhiệt độ nước biển đã đạt "kỷ lục mới" trong tháng 5, vượt qua các giá trị tối đa trước đó được ghi nhận. Tổng cộng, 18 trong số 29 phao trong mạng lưới đo nhiệt độ biển tại nước này đã ghi nhận nhiệt độ cao bất thường.
Phía đông Thái Bình Dương, bão Amanda đã hình thành vào ngày 3-6. Đây cũng là cơn bão đầu tiên được đặt tên trong mùa bão năm 2026.
Các nhà khí tượng học dự đoán khu vực phía đông Thái Bình Dương sẽ chứng kiến từ 15 đến 22 cơn bão được đặt tên. 2026 cũng được dự đoán một năm hoạt động mạnh hơn so với hầu hết các năm khác.
Thế giới cần chuẩn bị
Hôm 2-6, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cho biết có 80% khả năng siêu El Niño hình thành trước tháng 9 và 90% khả năng hình thành trước tháng 11.
“Thông tin cập nhật này rất quan trọng vì El Niño là yếu tố chính ảnh hưởng các hình thái thời tiết và khí hậu toàn cầu. Dấu ấn của El Niño lan rộng ra ngoài phạm vi khởi nguồn ở Thái Bình Dương, tác động đến nông nghiệp, nguồn cung năng lượng, thương mại, tài nguyên nước, chuỗi cung ứng và sinh kế trên toàn bộ các khu vực” – Tổng thư ký WMO Celeste Saulo cho biết.
Bà Saulo lưu ý rằng hiện tượng siêu El Niño gần đây nhất vào năm 2023-2024. Đợt siêu El Niño khi ấy là một trong những hiện tượng mạnh nhất từng được ghi nhận và nó đã góp phần đẩy nhiệt độ toàn cầu tăng đến mưa kỷ lục vào năm 2024.
Để chuẩn bị giảm thiểu tác động của siêu El Niño, bà Saulo cho rằng thế giới nên hiểu về hiện tượng này.
“Chúng ta cần chuẩn bị cho một sự kiện siêu El Niño mạnh tiềm tàng – điều này sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng hạn hán và mưa lớn, đồng thời làm tăng nguy cơ sóng nhiệt cả trên đất liền và đại dương” – bà Saulo cảnh báo.
“Cộng đồng WMO sẽ theo dõi chặt chẽ các điều kiện trong những tháng tới để cung cấp thông tin cho việc ra quyết định của các chính phủ, các tổ chức nhân đạo và các lĩnh vực nhạy cảm với khí hậu. Dự báo mùa vụ sớm và cảnh báo sớm là rất quan trọng để cứu sống người dân và giảm thiểu tác động đến nền kinh tế và cộng đồng của chúng ta” – bà Celeste Saulo nói.
Các nước có nguy cơ chịu ảnh hưởng cũng đã chuẩn bị các biện pháp ứng phó.
Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc cho biết ảnh hưởng của siêu El Niño sẽ đạt đỉnh điểm vào mùa thu và mùa đông. Điều này có thể dẫn đến lượng mưa gia tăng ở miền nam Trung Quốc và nhiệt độ cao hơn trên cả nước.
Thế giới phải coi đây là lời cảnh báo khí hậu khẩn cấp. Hiện tượng El Niño sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng nóng lên toàn cầu. Tác động sẽ mạnh mẽ hơn, lan rộng hơn và vượt qua biên giới với tốc độ tàn phá khủng khiếp.
Phản ứng hiệu quả duy nhất là hành động khí hậu tương xứng với cuộc khủng hoảng – chấm dứt sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất và cung cấp hệ thống cảnh báo sớm cho tất cả mọi người.
Theo hãng thông tấn Tân Hoa Xã, lượng mưa ở một số khu vực ở Trung Quốc dự kiến cao hơn 20% so với mức trung bình trong năm nay.
Tuần qua, Cơ quan Khí tượng tỉnh Thanh Hải (Trung Quốc) cảnh báo rằng mặc dù siêu El Niño “có vẻ như còn xa”, nhưng ảnh hưởng của nó đối với cao nguyên Thanh Hải – Tây Tạng sẽ “khó lường và khắc nghiệt”.
Cơ quan khí tượng cho biết họ sẽ chuẩn bị cho những thay đổi thời tiết đột ngột và khuyên người dân nên dự trữ đồ dùng khẩn cấp tại nhà.
Hôm 29-5, Bộ trưởng Nông nghiệp Liên bang Ấn Độ Shivraj Singh Chouhan cho biết nước này có đủ lượng dự trữ hạt giống và sẵn sàng đối phó các cuộc khủng hoảng phát sinh từ hiện tượng El Niño.
Các bang của Ấn Độ cũng được yêu cầu dự trữ lượng hạt giống phù hợp nhu cầu của bang trong mùa khô hạn sắp tới.
Tại Philippines, Tổng thống Ferdinand R. Marcos Jr. tái kích hoạt Lực lượng Đặc nhiệm El Niño để xây dựng một kế hoạch toàn diện về chuẩn bị và phục hồi sau thảm họa, đồng thời phối hợp các biện pháp can thiệp nhằm tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng trước tác động của El Niño.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường có công văn cảnh báo về El Niño
Ngày 17-4, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành công văn gửi Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia về việc thông tin hiện tượng El Niño và nhận định sớm về khả năng thiếu hụt nguồn nước.
Trong công văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cảnh báo nếu El Niño hình thành theo kịch bản dự báo, nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn bình thường, số ngày nắng nóng gia tăng, cường độ gay gắt hơn năm 2025, giảm nguồn nước trên các lưu vực sông, các hồ lớn, nguy cơ xâm nhập mặn tại một số khu vực và lượng mưa có khả năng bị thiếu hụt.
Đáng lưu ý, trong các kỳ El Niño, mặc dù tổng lượng mưa giảm, vẫn có thể xuất hiện các đợt mưa lớn cục bộ, mưa cực đoan trong thời gian ngắn gây lũ quét, sạt lở đất, ngập úng đô thị.
Trước những diễn biến phức tạp của tình hình khí hậu, thời tiết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục chỉ đạo các đơn vị dự báo theo dõi chặt chẽ diễn biến khí tượng thủy văn, nguồn nước và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm; kịp thời cập nhật, ban hành các bản tin dự báo, cảnh báo phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, các Bộ, ngành và địa phương.
