Ngày 14-6 (giờ Mỹ), Thủ tướng Pakistan - ông Shehbaz Sharif cho biết Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận, đồng thời các bên trung gian sẽ tạo điều kiện cho một loạt cuộc gặp trong tuần này.
Đạt thỏa thuận chấm dứt chiến tranh
Viết trên mạng xã hội X, ông Sharif cho biết Mỹ và Iran đã nhất trí chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon. Lễ ký kết chính thức dự kiến diễn ra ngày 19-6 tại Thụy Sĩ. Ông Sharif cảm ơn Mỹ, Iran, Qatar, Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ đã góp phần thúc đẩy thỏa thuận.
Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận thỏa thuận ngừng bắn với Iran đã hoàn tất, đồng thời tuyên bố mở lại hoàn toàn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz và dỡ bỏ phong tỏa hải quân.
Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với tờ The New York Times, ông Trump ca ngợi vai trò của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin trong việc thúc đẩy tiến trình hòa giải.
Ngoại trưởng Marco Rubio và Phó Tổng thống JD Vance hoan nghênh thỏa thuận, đánh giá đây có thể là khởi đầu cho một “kỷ nguyên mới” ở Trung Đông. Ông Vance nhấn mạnh mục tiêu của Mỹ là bảo đảm Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân và cho rằng thỏa thuận có thể giúp hạ giá năng lượng toàn cầu.
Theo hãng thông tấn Tasnim, Thứ trưởng Ngoại giao Iran - ông Kazem Gharibabadi cho biết các cuộc đàm phán về thỏa thuận cuối cùng sẽ diễn ra trong vòng 60 ngày sau khi Tehran xác minh Mỹ thực hiện đầy đủ các cam kết, gồm chấm dứt hành động thù địch, dỡ bỏ phong tỏa và giải phóng tài sản bị đóng băng.
Ông Gharibabadi khẳng định Iran đã đưa các yêu cầu quan trọng vào dự thảo biên bản ghi nhớ và sẽ giám sát chặt chẽ việc Mỹ thực thi cam kết.
Đại sứ quán Iran tại Thổ Nhĩ Kỳ cũng phát tín hiệu tích cực, tuyên bố: “Chào mừng đến với Trung Đông của một kỷ nguyên mới”, kèm hình ảnh quốc kỳ Iran tung bay trên eo biển Hormuz.
Theo hãng thông tấn Mehr của Iran, dự thảo thỏa thuận gồm 14 điều khoản. Các nội dung chính bao gồm: chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động thù địch trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon; dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa đường biển trong vòng 30 ngày; Mỹ cam kết rút lực lượng khỏi khu vực xung quanh Iran; và mở lại eo biển Hormuz.
Dự thảo cũng đề cập việc đình chỉ các lệnh trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran, đạt được thỏa thuận cuối cùng về vấn đề hạt nhân trong vòng 60 ngày kể từ khi ký kết, đồng thời giải ngân 24 tỉ USD tài sản của Iran đang bị phong tỏa trong thời gian đàm phán kéo dài 60 ngày.
Mehr cho biết các cuộc đàm phán cuối cùng sẽ chỉ được khởi động sau khi một nửa số tài sản bị đóng băng của Iran được giải phóng và các biện pháp hạn chế ảnh hưởng đến eo biển Hormuz được dỡ bỏ.
Hãng thông tấn này cũng cho biết các nội dung liên quan chương trình tên lửa của Iran và sự hỗ trợ của Tehran đối với các nhóm vũ trang trong khu vực đã được loại khỏi chương trình nghị sự đàm phán.
Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu là “người rất khó làm việc cùng”, đồng thời cho rằng nhà lãnh đạo Israel nên biết ơn Washington vì đã đạt được thỏa thuận với Iran. Ông Trump khẳng định Israel sẽ hưởng lợi từ thỏa thuận và cảnh báo nước này “không thể tồn tại nổi trong vòng hai giờ” nếu Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Thế giới kỳ vọng
Nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã lên tiếng hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn và lộ trình đàm phán mới giữa Mỹ và Iran, coi đây là bước tiến quan trọng hướng tới ổn định khu vực Trung Đông, theo kênh Al Jazeera.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres mô tả thỏa thuận là một "bước đi then chốt" hướng tới giải quyết xung đột bằng biện pháp hòa bình. Ông Guterres hoan nghênh việc hai bên nhất trí ngừng bắn ngay lập tức, mở lại eo biển Hormuz và thiết lập khuôn khổ cho các cuộc đàm phán tiếp theo.
Lãnh đạo Pháp, Đức, Ý và Anh ra tuyên bố chung bày tỏ sự hoan nghênh "nồng nhiệt" đối với thỏa thuận, đồng thời kêu gọi khôi phục hoàn toàn quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. Các nước châu Âu cũng khẳng định sẵn sàng hỗ trợ bảo đảm an ninh hàng hải và xem xét nới lỏng các biện pháp trừng phạt nếu Iran có những bước đi rõ ràng, có thể kiểm chứng liên quan chương trình hạt nhân.
Tuyên bố chung của 4 nước châu Âu cũng nhấn mạnh mong muốn phối hợp với Mỹ, Iran và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) nhằm bảo đảm Tehran không sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trong các tuyên bố riêng lẻ, Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết London sẵn sàng hỗ trợ các cuộc đàm phán kỹ thuật giữa Mỹ và Iran, trong khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh việc mở lại eo biển Hormuz là yếu tố quan trọng đối với ổn định khu vực và kinh tế toàn cầu.
Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Úc kêu gọi các bên theo đuổi nền hòa bình bền vững thông qua đối thoại và ngoại giao. Nhật đánh giá thỏa thuận là "bước tiến lớn" hướng tới một thỏa thuận toàn diện hơn, còn New Zealand kêu gọi nhanh chóng triển khai các cam kết đã đạt được.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan bày tỏ hy vọng thỏa thuận sẽ mở đường cho một môi trường hòa bình và an ninh lâu dài tại Trung Đông, đồng thời kêu gọi các bên tránh mọi hành động hoặc phát ngôn có thể làm gia tăng căng thẳng.
Từ Trung Đông, Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar - ông Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani hoan nghênh kết quả đàm phán, đồng thời khẳng định Doha sẽ tiếp tục ủng hộ các nỗ lực thúc đẩy hòa bình, an ninh và ổn định thông qua đối thoại.
Chứng khoán châu Á bứt phá, giá dầu giảm mạnh
Các thị trường chứng khoán khu vực châu Á - Thái Bình Dương đồng loạt tăng mạnh sau khi Washington và Tehran công bố đạt được thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến Trung Đông.
Tại Nhật, chỉ số Nikkei 225 tăng hơn 5% trong phiên giao dịch buổi sáng 15-6. Tại Hàn Quốc, chỉ số Kospi bật tăng 5,7%.
Chỉ số Taiex của Đài Loan (Trung Quốc) tăng 2,7%, trong khi chỉ số ASX200 của Úc tăng khoảng 1,5%.
Hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ, được giao dịch ngoài giờ chính thức, cũng ghi nhận mức tăng đáng kể. Hợp đồng tương lai gắn với chỉ số S&P 500 tăng khoảng 1%, còn hợp đồng tương lai của chỉ số công nghệ Nasdaq Composite tăng 1,6%.
Ở chiều ngược lại, giá dầu giảm mạnh khi nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu hạ nhiệt. Dầu Brent, chuẩn tham chiếu chính của thị trường dầu mỏ thế giới, giảm hơn 4%, xuống còn khoảng 83,70 USD/thùng.
Trong khi đó, dầu thô ngọt nhẹ WTI của Mỹ giảm 3,93 USD, tương đương 4,63%, xuống còn 80,95 USD/thùng.
Diễn biến này phản ánh tâm lý lạc quan của giới đầu tư trước triển vọng ổn định trở lại tại Trung Đông, đồng thời làm giảm lo ngại về tình trạng gián đoạn vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz, tuyến đường trung chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ trên toàn cầu.
