Mới đây, Hội đồng Luật sư toàn quốc đã thông qua đề án thay đổi trang phục của luật sư (LS) khi tham gia phiên tòa. Theo đó, LS sẽ mặc áo choàng đen, bên trong là trang phục chỉn chu (sơ mi trắng kèm nơ trắng hoặc cà vạt).
Nhiều ngày qua, đề xuất đã nhận được sự bàn luận sôi nổi của giới hành nghề luật.
Góp phần khẳng định vai trò của luật sư
Một thẩm phán tại TP.HCM cho rằng việc sử dụng áo choàng đối với LS Việt Nam khi tham gia phiên tòa là cần thiết.
Theo ông, LS, thẩm phán, kiểm sát viên được ví von như “kiềng ba chân" là để chỉ vai trò độc lập của từng chủ thể nhưng phối hợp chặt chẽ của ba chủ thể này tạo nên sự cân bằng, công bằng và hiệu quả cho hoạt động tư pháp, đảm bảo quyền lợi hợp pháp, bảo vệ pháp luật và công lý, giúp giải quyết vụ án một cách thấu tình, đạt lý.
Trong xu thế hội nhập, vai trò của LS đối với phiên tòa và hệ thống tư pháp ngày càng quan trọng. LS tham gia phiên tòa tạo nên kênh giám sát xã hội hiệu quả, giúp hoạt động tố tụng ngày càng hoàn thiện và đúng pháp luật; giúp xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền.
Đối với xã hội, khi LS thực hiện bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân giúp người dân hiểu rõ hơn về luật pháp, góp phần xây dựng xã hội thượng tôn pháp luật. Do đó, việc quy định LS mặc áo choàng là một cách ghi nhận vai trò của LS.
Theo vị này, về trang phục của LS từ thời xưa cũng đã có những khác biệt. Thời phong kiến, "thầy cãi" mặc trang phục thường là áo dài truyền thống hoặc áo thụng trang trọng khi xét xử. Điều đó giúp tăng tính quyền uy và trang nghiêm của một “phiên xử”.
Nhìn ra thế giới, nổi bật như trang phục của LS khi tham gia phiên tòa tại Vương quốc Anh. Trang phục gồm áo choàng đen, bên trong áo choàng là áo sơ mi trắng và cà vạt màu trắng và điểm đặc biệt của trang phục LS Anh là mũ chóp trắng có hình dạng khá đặc biệt, tạo ra một phong cách rất dễ nhận diện. Họ còn đi giày da đen và có thể đeo găng tay trắng trong các phiên tòa trang trọng. Điều đó cho thấy sự trang trọng thể hiện vị trí riêng biệt của LS trong các phiên tòa. Những người tiến hành tố tụng và những người dự đều có thể dễ dàng nhận ra LS và tầm quan trọng của họ khi xuất hiện tại các phiên tòa. Nó hoàn toàn khác với lúc họ làm việc tại công ty, gặp gỡ khách hàng…
Ở một số quốc gia khác trong khu vực châu Á như Hàn Quốc, Singapore thì LS sử dụng trang phục áo choàng thống nhất, nghiêm túc khi tham gia phiên tòa.
“Tóm lại, trong xu thế quốc tế hội nhập, vai trò LS rất quan trọng. Việc sử dụng áo choàng sẽ góp phần khẳng định vị thế, vai trò và trách nhiệm của LS trong hệ thống tư pháp và phù hợp với thông lệ quốc tế” - vị thẩm phán này nói.
Đồng tình, LS Phạm Thị Kiều Phương - Công ty Luật TNHH Phương Phạm & Associates, cho rằng thực tiễn ở nhiều quốc gia cho thấy, áo choàng LS gắn liền với trách nhiệm, đạo đức hành nghề và tính nghiêm minh của hoạt động xét xử. Tại Pháp, LS mặc áo choàng đen khi tham gia phiên tòa là một truyền thống tư pháp lâu đời. Tại Trung Quốc, LS sử dụng áo choàng thống nhất khi tham gia hoạt động tố tụng theo quy định của cơ quan có thẩm quyền.
Theo LS Phương, ngoài các quốc gia đã nêu, nhiều nước khác như Hà Lan, Ý, Bỉ, Bồ Đào Nha... cũng duy trì quy định hoặc tập quán LS mặc áo choàng khi tham gia phiên tòa, cho thấy đây là chuẩn mực nghề nghiệp phổ biến trong nhiều hệ thống pháp luật.
"Từ những kinh nghiệm trên có thể khẳng định, áo choàng LS không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm và hình ảnh chuyên nghiệp của LS trước công chúng. Đối với Việt Nam, trong bối cảnh cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế, việc nghiên cứu và từng bước quy định áo choàng LS khi tham gia phiên tòa là cần thiết, nếu được xây dựng phù hợp với điều kiện thực tiễn và văn hóa pháp lý trong nước" - bà Phương nói.
Có thể tổ chức thí điểm tại một số địa phương
LS Tạ Quang Tòng - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Giám sát, hỗ trợ LS thuộc Liên đoàn LS Việt Nam cho rằng áo choàng chỉ nên được coi là “đồng phục cộng thêm”, sử dụng trong những hoàn cảnh phù hợp, chứ không nên mang tính bắt buộc cứng nhắc trong mọi phiên tòa.
Theo LS Tòng, thực tế cho thấy, giá trị cốt lõi của LS trong hoạt động xét xử không nằm ở trang phục, mà ở năng lực chuyên môn và chất lượng tranh tụng. LS tham gia tố tụng thông qua việc nghiên cứu hồ sơ, thu thập và đánh giá chứng cứ, đưa ra các quan điểm pháp lý, lập luận tranh tụng để hỗ trợ tòa án xem xét vụ việc một cách toàn diện, khách quan. Việc HĐXX quan tâm, xem xét đầy đủ các luận cứ của LS không chỉ nâng cao chất lượng xét xử mà còn bảo đảm nguyên tắc tranh tụng - một trụ cột quan trọng của cải cách tư pháp.
Về phương diện pháp lý, hiện nay trang phục của LS khi tham gia phiên tòa đã được quy định tương đối rõ. Quy định này đã được áp dụng ổn định hơn một thập kỷ và nhìn chung phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Theo ông Tòng, từ góc độ cá nhân, có thể đồng tình với quan điểm cho rằng đề án áo choàng LS tuy đã được Hội đồng LS toàn quốc thông qua, nhưng vẫn cần tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi của các Đoàn LS trên cả nước. Điều kiện vùng miền, khí hậu, cơ sở vật chất của tòa án và đặc thù từng loại phiên tòa là những yếu tố không thể bỏ qua.
Trong bối cảnh hiện nay, việc thay đổi trang phục LS một cách đồng loạt có thể là chưa thực sự cần thiết. Một phương án thận trọng hơn là tổ chức thí điểm tại một số địa phương, đánh giá mức độ phù hợp với thực tiễn xét xử, điều kiện thời tiết và tâm lý xã hội. Bên cạnh đó, áo choàng LS có thể cân nhắc sử dụng trong những phiên tòa hình sự nhất định - nơi tính nghiêm trang và biểu trưng của quyền lực tư pháp được đặt lên cao nhất - thay vì áp dụng bắt buộc cho tất cả các loại vụ việc.
“Tóm lại, việc chuẩn hóa hình ảnh nghề nghiệp là cần thiết, nhưng sự chuẩn hóa đó cần song hành với tính hợp lý và thực tiễn. Áo choàng LS vì vậy nên được nhìn nhận như một lựa chọn mang tính biểu trưng và khuyến khích, hơn là một quy định bắt buộc trong mọi phiên tòa” - LS Tòng nói.
Trang phục nên phù hợp với điều kiện khí hậu và đặc thù hành nghề
Ông Phan Thanh Tuấn (nhân viên pháp chế tại một doanh nghiệp tại TP.HCM) không ủng hộ đề xuất cho LS mặc áo choàng trong hoạt động hành nghề.
Theo ông Tuấn, hình ảnh và vị thế của LS không được quyết định bởi trang phục, mà trước hết bởi vai trò, năng lực và cách hành nghề của LS trong các hoạt động cung cấp dịch vụ pháp lý, đặc biệt là trong hoạt động tố tụng tại tòa án. Vì vậy, việc thay đổi trang phục theo đề xuất của Liên đoàn LS Việt Nam hiện nay là không thực sự cần thiết, đồng thời có thể gây tốn kém và phát sinh nhiều bất lợi cho LS khi hành nghề.
Ông Tuấn cho rằng Việt Nam là quốc gia có khí hậu nóng ẩm quanh năm. Việc mặc áo choàng sẽ gây cảm giác nóng bức, khó chịu cho người mặc. Trên thực tế, LS thường xuyên phải di chuyển giữa văn phòng và tòa án, thậm chí hành nghề ở nhiều địa phương khác nhau. Ngoài việc mang theo hồ sơ, tài liệu, nếu phải mang thêm áo choàng riêng sẽ làm tăng sự bất tiện không cần thiết. Bên cạnh đó, trang phục áo choàng rộng cũng có thể gây vướng víu, bất lợi cho LS trong quá trình tra cứu, sử dụng tài liệu ngay tại phiên tòa.
“Trang phục của LS Việt Nam nên theo hướng gọn nhẹ, lịch sự, phù hợp với điều kiện khí hậu nóng ẩm và đặc thù hành nghề, thay vì áp dụng mô hình áo choàng mang tính hình thức, ít giá trị thực tiễn” - ông Tuấn nói.
