Ấn Độ đang khẩn trương kiểm soát một đợt bùng phát virus Nipah tại bang West Bengal ở miền đông sau khi xác nhận 5 ca mắc, trong đó có các bác sĩ và y tá bị lây nhiễm.
Theo các báo cáo từ truyền thông địa phương, gần 100 người đã được yêu cầu cách ly tại nhà. Các bệnh nhân nhiễm virus đang được điều trị tại các bệnh viện trong và xung quanh thủ phủ Kolkata (bang West Bengal), trong đó có một bệnh nhân đang trong tình trạng nguy kịch.
Nipah là một loại virus chết người, hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị, và được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm mầm bệnh nguy cơ cao. Các chuyên gia cho biết ca nhiễm ở người là hiếm gặp và thường xảy ra khi virus lây truyền từ dơi sang người, phổ biến nhất là qua trái cây bị nhiễm bẩn.
Dưới đây là những thông tin cần biết về loại virus này, theo tờ Independent.
Các triệu chứng khi nhiễm virus
Nhiễm virus Nipah thường khởi phát bằng các triệu chứng không đặc hiệu, do đó việc phát hiện sớm trở nên khó khăn.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), thời gian ủ bệnh thường được cho là từ 4 đến 21 ngày. Dù thế trong những đợt bùng phát trước đây, một số trường hợp hiếm ghi nhận thời gian từ lúc phơi nhiễm đến khi phát bệnh kéo dài hơn.
Bệnh nhân thường đột ngột xuất hiện các triệu chứng giống cúm như sốt, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi. Trong một số trường hợp, các triệu chứng hô hấp như ho, khó thở hoặc viêm phổi cũng có thể xảy ra, tuy nhiên thời điểm xuất hiện và mức độ nghiêm trọng rất khác nhau.
Biến chứng nghiêm trọng và mang tính đặc trưng nhất của nhiễm Nipah là viêm não. Các triệu chứng thần kinh, bao gồm lú lẫn, rối loạn ý thức, co giật hoặc hôn mê, thường xuất hiện sau vài ngày đến vài tuần kể từ khi khởi phát bệnh.
Một số bệnh nhân cũng có thể bị viêm màng não.
Người nhiễm virus Nipah có tỉ lệ tử vong rất cao, với mức được ghi nhận dao động từ 40% đến 75%, tùy theo từng đợt bùng phát và chủng virus liên quan. Theo cập nhật của Cơ quan An ninh Y tế Anh, những người sống sót có thể phải chịu các di chứng thần kinh lâu dài, như co giật kéo dài hoặc thay đổi tính cách.
Trong một số trường hợp hiếm gặp, viêm não được ghi nhận tái phát sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm kể từ lần nhiễm ban đầu, do bệnh tái phát hoặc virus bị tái hoạt hóa.
Virus Nipah lây lan như thế nào?
Theo WHO, virus Nipah là một mầm bệnh lây truyền từ động vật sang người, đồng thời cũng có thể lây từ người sang người.
Vật chủ tự nhiên chính của virus là dơi ăn quả (thuộc chi Pteropus). Con người có thể bị nhiễm khi tiếp xúc trực tiếp với dơi hoặc các động vật khác mang virus, hoặc khi ăn thực phẩm bị nhiễm nước bọt, nước tiểu hay phân dơi.
Lây truyền từ người sang người cũng đã được ghi nhận, đặc biệt thông qua tiếp xúc gần với dịch cơ thể của người nhiễm bệnh.
Virus Nipah lần đầu được xác định vào năm 1999, sau một đợt bùng phát viêm não và bệnh hô hấp ở những người chăn nuôi lợn và các đối tượng khác có tiếp xúc gần với lợn nhiễm bệnh tại Malaysia và Singapore. Sự kiện này đã dẫn đến việc công nhận virus Nipah là một mầm bệnh nguy hiểm lây truyền từ động vật sang người, có khả năng vượt rào cản loài.
Kể từ đó, nhiều đợt bùng phát liên tiếp đã được ghi nhận tại Nam Á. Một số khu vực ở đông bắc Ấn Độ và nhiều huyện tại Bangladesh đã báo cáo ca mắc, trong đó Bangladesh gần như ghi nhận các đợt bùng phát hằng năm kể từ năm 2001.
Tại miền nam Ấn Độ, bang Kerala ghi nhận đợt bùng phát Nipah đầu tiên vào năm 2018, sau đó là các ca bệnh rải rác trong những năm tiếp theo.
Ngoài Nam Á, các ca nhiễm cũng đã được báo cáo tại Philippines. Các cuộc điều tra cho thấy nguyên nhân có thể là virus Nipah hoặc một chủng tương tự Nipah. Các nghiên cứu khoa học xác định dơi ăn quả là ổ chứa tự nhiên của virus. Virus Nipah đã được phân lập từ nước tiểu của dơi tại Malaysia, và kháng thể chống virus này đã được phát hiện ở ít nhất 23 loài dơi trên khắp châu Á cũng như tại một số khu vực ở châu Phi, bao gồm Ghana và Madagascar.
Mặc dù virus có ổ chứa động vật rộng như vậy, WHO cho biết các đợt bùng phát được xác nhận ở người cho đến nay vẫn chỉ giới hạn ở Nam Á và Đông Nam Á, chủ yếu xảy ra tại các khu vực nông thôn hoặc bán nông thôn, nơi khả năng tiếp xúc giữa con người, dơi và vật nuôi cao hơn.
“Tình trạng lây truyền virus Nipah từ người sang người cũng đã được ghi nhận trong các gia đình và ở những người chăm sóc bệnh nhân nhiễm bệnh” - theo WHO.
Phương pháp điều trị
Hiện nay chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu đã được chứng minh hiệu quả đối với nhiễm virus Nipah và cũng chưa có vaccine được phê duyệt để phòng ngừa.
Việc điều trị cho bệnh nhân chủ yếu vẫn là điều trị hỗ trợ, tập trung kiểm soát các triệu chứng và biến chứng khi chúng xuất hiện.
Do chưa có vaccine, việc phòng ngừa nhiễm virus Nipah phụ thuộc vào nhận thức và các biện pháp bảo vệ đơn giản, theo khuyến nghị của các cơ quan y tế toàn cầu. Các khuyến cáo y tế công cộng tập trung vào việc giảm tiếp xúc với virus từ dơi, động vật hay người nhiễm bệnh.
Ngăn ngừa lây truyền từ dơi sang người: Dơi là vật mang virus Nipah chủ yếu. Theo hướng dẫn của WHO, người dân nên tránh sử dụng nhựa chà là sống hoặc trái cây có thể đã bị dơi làm ô nhiễm.
Cơ quan y tế khuyến cáo nên loại bỏ bất kỳ trái cây nào có dấu hiệu bị dơi cắn.
Ngăn ngừa lây truyền từ động vật sang người: Những người xử lý động vật bị bệnh, mô động vật hoặc tham gia giết mổ cần đeo găng tay và quần áo bảo hộ. Cần hạn chế tiếp xúc với lợn nhiễm bệnh, và các trang trại chăn nuôi lợn ở khu vực có dơi ăn quả nên áp dụng biện pháp bảo vệ thức ăn và chuồng trại khỏi dơi.
Ngăn ngừa lây truyền từ người sang người: Tránh tiếp xúc gần và không được bảo vệ với người nhiễm virus Nipah. Rửa tay thường xuyên sau khi chăm sóc hoặc thăm người bệnh là biện pháp thiết yếu để ngăn virus lây lan.
