Bộ KH&CN: Chủ động tìm kiếm, kéo nhà khoa học ra khỏi vùng an toàn

Ngày 29-1, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức họp báo thường kỳ tháng 1-2026, thông tin nhiều chính sách mới liên quan đến công nghiệp bán dẫn, quản lý tài nguyên Internet và cơ chế thử nghiệm công nghệ, với trọng tâm tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo và thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Công nghiệp bán dẫn là ngành được ưu đãi đặc biệt

Tại họp báo, ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Quản lý chất lượng, Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin, đã trình bày nội dung Thông tư số 30/2025/TT-BKHCN quy định tiêu chí nhập khẩu dây chuyền, máy móc, thiết bị đã qua sử dụng phục vụ sản xuất bán dẫn và nghiên cứu phát triển.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, công nghiệp bán dẫn là ngành được ưu đãi đặc biệt và điểm mới mang tính đột phá của Thông tư 30 là việc nới lỏng quy định về tuổi thiết bị. Cụ thể, máy móc phục vụ sản xuất bán dẫn được phép có tuổi tối đa 20 năm, thay vì 10 năm như các quy định chung trước đây.

Đáng chú ý, đối với các viện nghiên cứu và trường đại học, thông tư không áp dụng các tiêu chí về hiệu suất, tiêu hao năng lượng và tuổi thiết bị nhằm khuyến khích đầu tư cơ sở hạ tầng đào tạo.

Bộ KH&CN cũng chuyển mạnh phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, theo đó doanh nghiệp tự khai và tự chịu trách nhiệm trước cơ quan hải quan, qua đó cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính.

Đề cập đến chuyển đổi số, bà Trần Thị Phương Hiền, Phó Giám đốc Trung tâm Internet Việt Nam, đã thông tin về Thông tư số 48/2025/TT-BKHCN hướng dẫn quản lý và sử dụng tài nguyên Internet.

Theo bà Hiền, đây là mảnh ghép cuối cùng để hoàn thiện hệ thống pháp lý về quản lý tài nguyên Internet tại Việt Nam.

Thông tư 48 mở rộng không gian phát triển thông qua việc bổ sung nhiều đuôi tên miền mới phục vụ phần mềm, ứng dụng, quảng bá thương hiệu, thương mại điện tử và học tập trực tuyến.

Điểm nhấn quan trọng là triển khai đăng ký trực tuyến toàn trình gắn với xác thực định danh điện tử, phù hợp định hướng quản trị số hiện đại.

Thông tư cũng thúc đẩy lộ trình chuyển đổi sang IPv6 Only giai đoạn 2026–2030, yêu cầu các trang báo điện tử và nền tảng mạng xã hội phải có lộ trình chuyển đổi nghiêm túc.

Vùng an toàn là không gian mà rủi ro khoa học được phép tồn tại

Liên quan đến an toàn thực phẩm trong dịp Tết Nguyên đán, đại diện Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho biết Bộ KH&CN đã ban hành nhiều văn bản nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống hàng giả và gian lận thương mại trước và trong Tết Bính Ngọ.

Đến nay, Bộ đã công bố 1.173 tiêu chuẩn Việt Nam về thực phẩm, trong đó có 16 tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm và 33 tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc. Cơ quan chuyên môn khuyến cáo người dân ưu tiên lựa chọn sản phẩm có mã số mã vạch, mã QR để truy xuất nguồn gốc điện tử và mua hàng tại các cơ sở sử dụng phương tiện đo đã được kiểm định.

Một nội dung thu hút nhiều trao đổi tại họp báo là vấn đề tâm lý sợ sai của đội ngũ nhà khoa học.

Trả lời câu hỏi của phóng viên, ông Hoàng Anh Tú - Phó vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và Công nghệ cho rằng vùng an toàn là không gian mà rủi ro khoa học được phép tồn tại, trong khi rủi ro về trách nhiệm tài chính và pháp lý phải tiệm cận bằng không.

Theo lãnh đạo Vụ, các nghị định mới đã quy định rõ trường hợp đề tài không đạt kết quả do nguyên nhân khách quan thì không phải hoàn trả kinh phí, đồng thời Bộ đang xây dựng nền tảng quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ trên môi trường số để tăng tính minh bạch.

Tại cuộc họp báo, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh quyết tâm hành động của lãnh đạo Bộ trong việc phá bỏ tư duy an toàn trì trệ.

Đối với công nghiệp bán dẫn, Thứ trưởng đánh giá việc Viettel khởi công nhà máy sản xuất chip và kế hoạch vận hành nhà máy đóng gói của FPT là những bước tiến chiến lược, đồng thời yêu cầu các đơn vị thuộc Bộ đồng hành sát sao với doanh nghiệp để đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Về cơ chế thử nghiệm mới (sandbox) Thứ trưởng chỉ đạo triển khai các mô hình sandbox ngay trong quý I-2026 tại một số địa phương, trong đó Bộ sẽ chủ động tìm kiếm và kết nối nhà khoa học, doanh nghiệp thay vì chờ đề xuất.

"Bộ KH&CN sẽ không chờ đợi các nhà khoa học hay doanh nghiệp đề xuất, mà Bộ sẽ chủ động tìm kiếm và kéo họ ra khỏi vùng an toàn"- Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nói.

Thứ trưởng cho biết Bộ đang trực tiếp phối hợp với tỉnh Điện Biên và một số doanh nghiệp để thí điểm các mô hình công nghệ mới, dù thẩm quyền đã được phân cấp cho địa phương.

Kết thúc họp báo, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương khẳng định cùng với việc hoàn thiện thể chế thông qua Thông tư 30 và Thông tư 48, ngành khoa học và công nghệ kỳ vọng tạo ra những đột phá thực chất trong năm 2026, góp phần thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW và thúc đẩy phát triển bền vững.