Bộ Xây dựng vừa báo cáo Thủ tướng về phương án đầu tư tuyến cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum. Theo đó, việc chuyển đổi một phần dự án từ đầu tư công sang hình thức PPP (hợp tác công-tư) được cho là có cơ sở. Tuy nhiên, cơ quan này lưu ý địa phương và nhà đầu tư cần rà soát kỹ phương án thanh toán, bảo đảm hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí.
Vì sao chuyển hình thức đầu tư ?
Theo quy hoạch, tuyến cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum dài khoảng 136 km. Điểm đầu tại xã Nguyễn Nghiêm, kết nối với cao tốc Quảng Ngãi - Hoài Nhơn. Điểm cuối nối với đường Hồ Chí Minh hiện hữu. Tuyến được quy hoạch 4 làn xe, tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 44.355 tỉ đồng.
Tháng 5-2025, Thủ tướng giao UBND tỉnh Quảng Ngãi làm cơ quan chủ quản triển khai dự án theo hình thức đầu tư công. Đồng thời, dự án được bổ sung vào danh mục các công trình trọng điểm.
Trong quá trình chuẩn bị, Tập đoàn Sun Group đề xuất thực hiện đoạn Quảng Ngãi – Măng Đen dài khoảng 82 km theo phương thức đối tác công – tư (PPP), loại hợp đồng BT. Trên cơ sở đó, UBND tỉnh Quảng Ngãi kiến nghị điều chỉnh hình thức đầu tư.
Cụ thể, địa phương đề xuất chia dự án thành hai đoạn. Đoạn Quảng Ngãi – Măng Đen dài 82 km, tổng mức đầu tư khoảng 25.100 tỉ đồng, thực hiện theo PPP. Nhà nước dự kiến tham gia 50% vốn, tương đương 12.550 tỉ đồng từ ngân sách trung ương giai đoạn 2026 – 2030. Phần còn lại dự kiến thanh toán bằng quỹ đất.
Đoạn Măng Đen - Đắk Hà dài khoảng 54 km, tổng mức đầu tư gần 18.900 tỉ đồng, được đề xuất đầu tư công bằng nguồn ngân sách trung ương trong cùng giai đoạn.
Góp ý về đề xuất này, Bộ Tài chính cho rằng phương án PPP theo hợp đồng BT chưa rõ ràng về cách thanh toán. UBND tỉnh Quảng Ngãi đề xuất thanh toán một phần bằng tiền ngân sách, phần còn lại bằng quỹ đất. Tuy nhiên, phía nhà đầu tư chưa đưa ra phương án cụ thể.
Do đó, Bộ Tài chính đề nghị địa phương và nhà đầu tư phải thống nhất rõ hình thức đầu tư và phương thức thanh toán. Việc này nhằm bảo đảm tính khả thi, hiệu quả, tránh thất thoát và lãng phí.
Cơ quan này cũng yêu cầu làm rõ cơ quan có thẩm quyền thực hiện dự án, đồng thời sớm hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi để trình Thủ tướng, làm cơ sở báo cáo Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư.
Hiện dự án chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt chủ trương đầu tư. Vì vậy, các phương án vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và xin ý kiến.
Áp lực ngân sách và lý do đề xuất PPP
Trong báo cáo gửi Thủ tướng, Bộ Xây dựng cho biết ngân sách Nhà nước hiện phải ưu tiên cho nhiều dự án lớn. Có thể kể đến tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Đồng Đăng và việc mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông.
Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu đầu tư đoạn Quảng Ngãi - Măng Đen theo PPP sẽ giúp giảm áp lực cho ngân sách. Đồng thời, phương án này phù hợp với chủ trương huy động nguồn lực xã hội để phát triển hạ tầng.
Bộ Xây dựng nhận định đề xuất chuyển đổi hình thức đầu tư của UBND tỉnh Quảng Ngãi là có cơ sở. Tuy nhiên, cơ quan này nhấn mạnh cần rà soát kỹ các điều kiện pháp lý và thực tiễn trước khi quyết định.
Một điểm đáng chú ý là Chỉ thị số 12/2026 của Thủ tướng về tăng cường hiệu quả công tác đấu thầu. Chỉ thị yêu cầu rà soát chặt các dự án BT.
Theo đó, chỉ triển khai BT với dự án thật sự cần thiết, cấp bách và hiệu quả. Không đề xuất BT nếu có thể áp dụng hình thức khác như BOT, BLT (xây dựng, cho thuê và chuyển giao) hoặc đầu tư công.
Trường hợp thanh toán bằng quỹ đất, phải xác định rõ vị trí, diện tích và giá trị. Đồng thời, quỹ đất phải phù hợp quy hoạch và được định giá đúng quy định. Việc này nhằm tránh phát sinh tranh chấp hoặc chi phí lãi vay do chậm thanh toán.
Hiện Bộ Tài chính đang xây dựng nghị quyết xử lý các vướng mắc liên quan đến quỹ đất thanh toán cho dự án BT. Trong đó có nội dung về cách khấu trừ chi phí hạ tầng khi xác định giá trị quỹ đất.
Vì vậy, Bộ Xây dựng cho rằng UBND tỉnh Quảng Ngãi và nhà đầu tư cần cập nhật các quy định này khi xây dựng phương án.
Yêu cầu rà soát, thống nhất và bảo đảm minh bạch
Từ các phân tích trên, Bộ Xây dựng đề nghị UBND tỉnh Quảng Ngãi chịu trách nhiệm rà soát toàn bộ dự án. Việc rà soát phải bám sát Chỉ thị 12.
Địa phương cần thống nhất với nhà đầu tư về hình thức đầu tư và phương thức thanh toán. Trong đó phải làm rõ nguồn vốn, quỹ đất và các điều kiện liên quan.
Mục tiêu là bảo đảm dự án hiệu quả, khả thi, không để xảy ra thất thoát, lãng phí hay tiêu cực.
Để sớm triển khai dự án, Bộ Xây dựng kiến nghị Thủ tướng đồng ý về nguyên tắc cho phép UBND tỉnh Quảng Ngãi nghiên cứu đầu tư tuyến cao tốc theo đề xuất.
Đồng thời, địa phương cần phối hợp với nhà đầu tư đánh giá kỹ ưu, nhược điểm của PPP so với các hình thức khác. Trên cơ sở đó, lựa chọn phương án tối ưu.
Trong trường hợp phương án PPP chứng minh được tính khả thi, UBND tỉnh Quảng Ngãi cần phối hợp chặt với các bộ, ngành để hoàn tất thủ tục đầu tư.
Quá trình này phải tuân thủ đầy đủ quy định của Luật Đầu tư công, Luật PPP, Luật Đường bộ, Luật Xây dựng và các quy định liên quan.
Kỳ vọng từ cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum
Theo địa phương, dự án án cao tốc trên giúp tăng cường kết nối vùng, thúc đẩy phát triển khu du lịch Măng Đen. Hình thành chuỗi du lịch liên kết Lý Sơn - Dung Quất - Măng Đen - Pleiku. Hoàn thiện mạng lưới cao tốc trục Đông - Tây, kết nối với cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Thúc đẩy giao thương, xuất khẩu giữa Tây Nguyên và duyên hải miền Trung.
