Các nhà khoa học đã phát hiện caffeine giúp giảm bớt tác động tiêu cực của việc thiếu ngủ.
Nhiều nghiên cứu hiện nay nhấn mạnh tầm quan trọng của giấc ngủ đối với sức khỏe tổng thể. Cùng với dinh dưỡng và vận động, giấc ngủ được coi là trụ cột cốt lõi của sức khỏe.
Theo thời gian, thiếu ngủ làm tăng nguy cơ mắc bệnh mãn tính. Nó ảnh hưởng đến hệ tim mạch, hormone, trao đổi chất và miễn dịch. Đặc biệt, thiếu ngủ tác động tiêu cực đến khả năng học hỏi và hình thành ký ức của não bộ.
Hồi hải mã là vùng não quan trọng tham gia vào quá trình này. Các tế bào thần kinh tại đây hỗ trợ trí nhớ xã hội, giúp nhận biết người từng gặp. Nghiên cứu chỉ ra chỉ cần thiếu ngủ ngắn hạn cũng có thể làm gián đoạn hệ thống này.
Thông thường, chúng ta được khuyên hạn chế caffeine vì chúng gây khó ngủ. Tuy nhiên, nghiên cứu trên tạp chí Neuropsychopharmacology cho thấy mối quan hệ này phức tạp hơn, nhất là khi giấc ngủ đã bị ảnh hưởng.
Thí nghiệm về tác động của caffeine
Để kiểm tra vai trò của caffeine, các nhà nghiên cứu đã thực hiện thí nghiệm trên 119 con chuột. Một nhóm chuột được cho uống nước pha caffeine trong một tuần.
Sau đó, một số con được ngủ bình thường, số khác bị giữ tỉnh táo trong 5 giờ. Các chuyên gia đã đánh giá tác động của thiếu ngủ đến hồi hải mã trong hai trường hợp: có và không có caffeine.
Cụ thể, các nhà nghiên cứu đã xem xét:
Trí nhớ xã hội: Khả năng chuột nhận ra con vật quen thuộc sau khi tiếp xúc lại.
Tính dẻo dai của khớp thần kinh: Cách các tế bào thần kinh vùng hồi hải mã củng cố kết nối để hình thành ký ức.
Hóa học não bộ: Phân tích nồng độ protein liên quan đến trí nhớ, bao gồm thụ thể adenosine A1.
Tác dụng của caffeine: So sánh khả năng chống lại tác động của thiếu ngủ.
Kết quả bất ngờ
Thiếu ngủ làm suy giảm quá trình ghi nhớ và tăng thụ thể adenosine A1, gây cảm giác uể oải. Tuy nhiên, caffeine dường như đảo ngược nhiều tác dụng này.
Do caffeine là chất đối kháng thụ thể adenosine, nó ngăn chặn sự liên kết gây buồn ngủ. Nhờ đó, chuột dùng caffeine có sự cải thiện cả về chức năng não và trí nhớ xã hội dù bị thiếu ngủ.
Adenosine là hợp chất tích tụ trong não suốt cả ngày để thúc đẩy cơn buồn ngủ. Caffeine ngăn chặn quá trình này, giúp bạn tỉnh táo và hỗ trợ trí nhớ khi cơ thể mệt mỏi.
Lưu ý khi áp dụng vào thực tế
Dù kết quả trên chuột rất khả quan, liều lượng thí nghiệm không thể áp dụng trực tiếp cho con người. Tuy nhiên, một số nghiên cứu trên người cũng cho thấy kết quả tương tự. Tiêu thụ caffeine buổi sáng giúp cải thiện sự chú ý và xử lý thông tin.
Dù vậy, caffeine chỉ mang lại lợi ích tạm thời và không thể thay thế giấc ngủ. Để hỗ trợ não bộ lâu dài, bạn cần duy trì thói quen ngủ lành mạnh: Duy trì lịch trình ngủ nghỉ đều đặn mỗi ngày; Hạn chế thiết bị điện tử trước khi ngủ để tránh cản trở melatonin; Dành thời gian hoạt động ngoài trời vào ban ngày để củng cố nhịp sinh học; Tạo thói quen thư giãn như đọc sách hoặc nghe nhạc trước khi đi ngủ.
Bạn cũng nên chú ý thời điểm uống cà phê. Dùng caffeine quá muộn có thể gây khó ngủ, tạo thành vòng luẩn quẩn phụ thuộc vào chất kích thích.
Giấc ngủ vẫn là thành phần thiết yếu cho sức khỏe não bộ. Caffeine có thể hữu ích trong ngắn hạn để đối phó với một đêm mất ngủ, nhưng ưu tiên hàng đầu vẫn là một giấc ngủ chất lượng.
