Không ít chủ xe tin rằng chỉ cần hạn chế tăng tốc đột ngột, tránh chở quá tải hay duy trì tốc độ ổn định là đủ để giúp động cơ hoạt động bền lâu. Dù thói quen lái xe có ảnh hưởng đến mức độ hao mòn của các chi tiết cơ khí, nhưng yếu tố cốt lõi giúp động cơ được bôi trơn, làm mát và bảo vệ khỏi mài mòn vẫn là dầu nhớt.
Vì sao dầu nhớt quan trọng hơn nhiều người nghĩ?
Trong quá trình vận hành, hàng trăm chi tiết kim loại bên trong động cơ chuyển động liên tục với tốc độ rất cao. Nếu không có lớp dầu bôi trơn, các bề mặt kim loại sẽ ma sát trực tiếp với nhau, sinh nhiệt lớn và gây mài mòn nhanh chóng.
Ngoài chức năng bôi trơn, dầu nhớt còn đảm nhiệm nhiều vai trò khác như:
- Giảm ma sát giữa các chi tiết chuyển động.
- Hỗ trợ làm mát động cơ bằng cách mang nhiệt ra khỏi các khu vực có nhiệt độ cao.
- Làm sạch cặn bẩn, muội than và các tạp chất sinh ra trong quá trình đốt cháy.
- Chống gỉ sét, chống oxy hóa cho các chi tiết kim loại.
- Hỗ trợ làm kín khe hở giữa piston và xi-lanh, giúp động cơ duy trì hiệu suất.
Khi dầu nhớt xuống cấp, các phụ gia trong dầu dần mất tác dụng, độ nhớt thay đổi và khả năng bảo vệ động cơ giảm đáng kể. Đây là nguyên nhân khiến động cơ nhanh nóng, tiêu hao nhiên liệu nhiều hơn và tăng nguy cơ hư hỏng.
Dầu nhớt cũ có thể gây hại cho động cơ như thế nào?
Theo thời gian sử dụng, dầu nhớt sẽ bị lẫn bụi bẩn, cặn carbon, mạt kim loại và hơi ẩm. Đồng thời, nhiệt độ cao trong khoang động cơ cũng khiến dầu bị oxy hóa, làm giảm khả năng bôi trơn.
Nếu tiếp tục sử dụng dầu nhớt đã quá hạn, chủ xe có thể gặp nhiều vấn đề như:
- Động cơ phát ra tiếng ồn lớn hơn bình thường.
- Xe ì máy, tăng tốc kém.
- Động cơ nóng nhanh.
- Tiêu hao nhiên liệu tăng.
- Mài mòn trục cam, bạc lót, piston và các chi tiết bên trong.
- Nguy cơ bó máy hoặc hư hỏng động cơ nếu tình trạng kéo dài.
Chi phí thay dầu định kỳ thường chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với chi phí sửa chữa hoặc đại tu động cơ khi xảy ra hư hỏng.
Lái xe đúng cách vẫn rất quan trọng
Dầu nhớt không thể bù đắp hoàn toàn cho những thói quen sử dụng xe thiếu hợp lý. Việc thường xuyên tăng tốc đột ngột, chở quá tải, kéo moóc vượt khả năng thiết kế hoặc bỏ qua cảnh báo nhiệt độ động cơ đều có thể khiến các chi tiết bên trong chịu áp lực lớn hơn.
Tuy nhiên, ngay cả khi người lái rất cẩn thận, động cơ vẫn có thể xuống cấp nhanh nếu dầu nhớt không còn đảm bảo chất lượng hoặc không được thay đúng chu kỳ.
Bao lâu nên thay dầu nhớt?
Không có một mốc cố định áp dụng cho mọi mẫu xe. Chu kỳ thay dầu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại động cơ, loại dầu sử dụng, điều kiện vận hành và khuyến cáo của nhà sản xuất.
Thông thường:
- Dầu khoáng: khoảng 5.000 km hoặc 6 tháng.
- Dầu bán tổng hợp: khoảng 7.000-8.000 km.
- Dầu tổng hợp toàn phần: khoảng 8.000-10.000 km, thậm chí lâu hơn nếu nhà sản xuất cho phép.
Nếu xe thường xuyên di chuyển trong điều kiện tắc đường, quãng đường ngắn, nhiệt độ cao hoặc môi trường nhiều bụi, nên thay dầu sớm hơn khuyến nghị.
Ngoài số kilomet, chủ xe cũng nên chú ý đến thời gian sử dụng. Dù xe chạy ít, dầu nhớt vẫn có thể bị lão hóa theo thời gian.
Không chỉ thay dầu, cần thay cả lọc dầu
Một sai lầm phổ biến là chỉ thay dầu mà bỏ qua lọc dầu. Sau một thời gian sử dụng, lọc dầu sẽ tích tụ nhiều cặn bẩn và giảm khả năng lọc sạch tạp chất.
Nếu lọc dầu quá bẩn, dầu mới vẫn có thể nhanh chóng bị nhiễm bẩn sau khi thay. Vì vậy, nhiều hãng xe khuyến cáo thay lọc dầu định kỳ cùng với dầu nhớt hoặc theo chu kỳ được hướng dẫn trong sổ bảo dưỡng.
Chọn đúng loại dầu nhớt
Mỗi động cơ được thiết kế để sử dụng loại dầu có cấp độ nhớt và tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp. Việc sử dụng dầu không đúng khuyến cáo có thể làm giảm hiệu quả bôi trơn hoặc ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ động cơ.
Chủ xe nên:
- Sử dụng dầu đạt tiêu chuẩn do nhà sản xuất xe khuyến nghị.
- Chọn đúng cấp độ nhớt (ví dụ 0W-20, 5W-30, 5W-40...).
- Thay dầu tại cơ sở uy tín để hạn chế nguy cơ sử dụng dầu giả hoặc dầu kém chất lượng.
