Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) mới đây đã bày tỏ sự lo ngại về "quy mô và tốc độ" lây lan của dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda, khiến hơn 600 người bị nghi nhiễm, trong đó 139 trường hợp tử vong, theo hãng tin AFP.
Tại kỳ họp Đại hội đồng Y tế Thế giới (WHA) lần thứ 79 diễn ra ở Geneva (Thụy Sĩ), Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết rằng "các con số sẽ thay đổi khi các hoạt động tại hiện trường được mở rộng, bao gồm tăng cường giám sát, truy vết tiếp xúc và xét nghiệm trong phòng thí nghiệm”.
Các nhà chức trách y tế cho biết đợt bùng phát dịch Ebola mới nhất là do chủng virus Bundibugyo gây ra. Đây là một biến thể hiếm gặp của bệnh Ebola mà hiện chưa có thuốc điều trị hoặc vaccine nào được phê duyệt, theo đài CBS.
Mặc dù các đợt bùng phát Ebola trước đây thường được kiểm soát trong phạm vi châu Phi, nhưng quy mô và sự lan rộng về mặt địa lý của đợt bùng phát dịch lần này đang khiến các quốc gia phải tăng cường cảnh giác.
Ebola là gì?
Ebola là một căn bệnh nghiêm trọng và thường gây tử vong do virus Ebola gây ra.
Người có thể bị nhiễm virus từ người khác qua tiếp xúc trực tiếp máu hoặc dịch cơ thể của người bị bệnh, các vật thể hoặc bề mặt bị nhiễm bẩn do dịch cơ thể (như máu, phân, chất nôn) từ người bị bệnh hoặc người đã chết vì bệnh.
Thời gian ủ bệnh của virus Ebola dao động từ 2 đến 21 ngày. Các triệu chứng của bệnh Ebola bao gồm sốt, mệt mỏi, khó chịu, đau cơ, đau đầu và đau họng. Sau đó là nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng, phát ban và các triệu chứng suy giảm chức năng thận và gan.
Một số bệnh nhân có thể bị chảy máu nội và ngoại, bao gồm máu trong chất nôn và phân, chảy máu từ mũi, nướu răng và âm đạo. Bệnh cũng có thể tác động lên hệ thần kinh trung ương, dẫn đến lú lẫn, cáu gắt. Bệnh có nguy cơ gây tử vong.
Tỉ lệ tử vong trung bình do bệnh Ebola là khoảng 50%. Tỉ lệ tử vong dao động từ 25 đến 90% trong các đợt bùng phát trước đây.
Tại sao chủng Bundibugyo lại đáng quan ngại?
Chủng Bundibugyo rất hiếm, chỉ có hai đợt bùng phát được ghi nhận trước đó liên quan chủng này. Đó là vào năm 2007-2008 và năm 2012.
Theo một nghiên cứu được công bố năm 2024, loại virus này có tỉ lệ tử vong từ 30 đến 40%, thấp hơn nhiều so với chủng virus Zaire – vốn gây tử vong cho đến 90% người nhiễm bệnh.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết mối lo ngại hiện nay nằm ở chỗ hiện chưa có vaccine hoặc thuốc nào được phê duyệt đặc hiệu cho chủng virus Bundabugyo.
"Đây là đợt bùng phát chủng virus Bundabugyo thứ ba trong lịch sử, và đây là một chủng virus mà chúng ta chưa gặp nhiều. Điều đó có nghĩa là chúng ta không có nhiều kinh nghiệm lâm sàng. Nhưng cũng vì nó không phổ biến nên chưa có nhiều đầu tư vào vaccine và thuốc điều trị" – bà Nahid Bhadelia, giám đốc sáng lập Trung tâm Các bệnh truyền nhiễm mới của Đại học Boston (Mỹ), cho biết.
Bà cũng cho biết cả khi các vaccine được phát triển, chúng cũng sẽ cần thời gian để thử nghiệm, phê duyệt và triển khai.
Tại sao hệ thống chăm sóc sức khỏe lại chịu áp lực lớn trong đợt dịch này?
Việc theo dõi dịch bệnh này đang gặp khó khăn. Các trường hợp mắc bệnh rải rác ở các vùng xa xôi và các khu vực bị xung đột ảnh hưởng.
Việc phát hiện sớm người mắc bệnh gặp nhiều khó khăn. Các xét nghiệm ban đầu có thể cho kết quả âm tính, một phần vì những xét nghiệm này không được thiết kế để phát hiện chủng virus Bundibugyo. Các quan chức y tế cho biết dịch bệnh có thể đã lưu hành không được phát hiện trong nhiều tuần trước khi được giới chức y tế xác định.
Ngoài ra, việc bùng phát chồng chéo của các bệnh đặc hữu như sốt rét và tả đã khiến việc xác định các trường hợp Ebola trở nên khó khăn hơn.
Việc cắt giảm viện trợ quốc tế và kinh phí y tế công cộng cũng đã làm suy yếu năng lực giám sát và ứng phó tại chỗ.
"Kinh phí cho những thứ như thuốc điều trị sốt rét, màn chống muỗi và các chương trình vệ sinh khác đã giảm. Điều đó có nghĩa là các bệnh đặc hữu khác, như sốt rét và tả, đã gia tăng trong khu vực. Vì vậy, nếu Ebola giống như một cây kim dưới đáy biển, và 'đáy biển' chứa các bệnh truyền nhiễm đặc hữu ngày càng lớn, thì việc tìm ra các trường hợp nhiễm Ebola trong đó sẽ khó khăn hơn" – bà Bhadelia nói với CNA.
“Tình trạng khẩn cấp sức khỏe cộng đồng gây lo ngại quốc tế” có nghĩa là gì?
Ngày 17-5, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố dịch Ebola bùng phát tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda là "tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng gây lo ngại quốc tế".
Theo CNA, mức cảnh báo này được sử dụng cho các đợt bùng phát dịch bệnh đặc biệt gây ra rủi ro sức khỏe cộng đồng xuyên biên giới và đòi hỏi sự phối hợp ứng phó quốc tế.
Việc tuyên bố như vậy không có nghĩa là đợt bùng phát hiện tại sẽ trở thành đại dịch toàn cầu, mà nhằm mục đích huy động kinh phí, hỗ trợ kỹ thuật và các nỗ lực chuẩn bị.
Bà Bhadelia nhấn mạnh rằng Ebola không gây ra rủi ro đại dịch toàn cầu như các virus lây truyền qua đường không khí.
Theo bà, tuyên bố của WHO được đưa ra một phần vì đây là đợt bùng phát Ebola thứ 17 ở Cộng hòa Dân chủ Congo, trong khi hầu hết trong số đó đều "được xử lý trong vòng vài tuần".
Các quốc gia đang ứng phó phòng ngừa dịch bệnh như thế nào?
Mặc dù dịch bệnh tập trung ở châu Phi, nhưng việc tuyên bố đây là “tình trạng khẩn cấp sức khỏe cộng đồng gây lo ngại quốc tế” đã kích hoạt các biện pháp phòng ngừa trên toàn thế giới, bao gồm châu Á.
Các quốc gia như Singapore, Thái Lan và Indonesia đã tăng cường giám sát, đặc biệt là tại các sân bay và trạm kiểm soát biên giới, để giảm nguy cơ các trường hợp bệnh vào các nước này.
Mỹ là một trong những quốc gia đầu tiên tuyên bố sàng lọc hành khách đi máy bay từ các khu vực bị dịch bệnh ảnh hưởng. Giới chức Mỹ cũng kêu gọi người dân tránh đi du lịch đến Cộng hòa Dân chủ Congo, Nam Sudan, Uganda, và xem xét lại việc đi du lịch đến Rwanda.
"Một trong những biện pháp đã phát huy hiệu quả tốt trong quá khứ là kiểm tra sức khỏe tại sân bay, đặc biệt là đối với bệnh nhân hoặc hành khách đến từ các khu vực bị ảnh hưởng, cả khi lên máy bay và khi xuống máy bay. Và đó là một trong những biện pháp mà tất cả quốc gia bị ảnh hưởng đang thực hiện” – bà Bhadelia cho biết.
Bà cũng khuyến nghị các du khách nên giữ vệ sinh tốt, nhưng không cần phải quá lo lắng.
