Các bộ trưởng y tế và nhà ngoại giao đang có mặt tại TP Geneva (Thụy Sĩ) để tham dự kỳ hội nghị thứ 79 của Đại hội đồng Y tế Thế giới - cơ quan ra quyết định cao nhất của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - từ ngày 18 đến 23-5. Hội nghị với chủ đề “Định hình lại y tế toàn cầu: trách nhiệm chung” diễn ra trong bối cảnh WHO đang phải đối mặt các vấn đề then chốt như ứng phó dịch bệnh, tài chính y tế,...
Hội nghị tại Geneva diễn ra trong bối cảnh hệ thống y tế quốc tế đối mặt nhiều biến động, khi các cuộc khủng hoảng nhân đạo, cú sốc liên quan khí hậu và áp lực kinh tế ngày càng lớn đang gây căng thẳng cho các hoạt động ứng phó y tế công cộng, theo trang UN News.
Trong bối cảnh bất ổn đó, hội nghị là cơ hội kịp thời để đánh giá lại cục diện toàn cầu đã thay đổi và tái khẳng định giá trị của hoạch định chính sách đa phương.
Diễn đàn quan trọng giữa thời điểm then chốt
Hội nghị sẽ xem xét hơn 60 nội dung nghị sự, bao gồm các vấn đề kỹ thuật như bệnh không lây nhiễm, sức khỏe tâm thần, bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân, chăm sóc sức khỏe ban đầu, cũng như công tác phòng ngừa và ứng phó các tình huống khẩn cấp về y tế công cộng. Ngoài ra còn có các vấn đề hành chính như tài chính và triển khai, kiểm toán và giám sát ngân sách chương trình của WHO giai đoạn 2026-2027.
Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus đã dùng phiên khai mạc ngày 18-5 để nhấn mạnh rằng các cuộc khủng hoảng gần đây càng cho thấy nhu cầu tăng cường hợp tác quốc tế.
Đề cập hai tình huống khẩn cấp mà thế giới đang đối mặt là dịch Ebola và virus Hanta, người đứng đầu WHO nói rằng các đợt bùng phát này là những cuộc khủng hoảng mới nhất trong thời kỳ “nguy hiểm và chia rẽ”.
“Từ xung đột, khủng hoảng kinh tế cho tới biến đổi khí hậu và cắt giảm viện trợ, chúng ta đang sống trong thời kỳ khó khăn, nguy hiểm và chia rẽ” - ông Tedros nói.
WHO đang đối mặt tình trạng bất ổn tài chính ngày càng tăng sau khi nguồn tiền từ các nhà tài trợ bị cắt giảm mạnh trong năm qua, buộc tổ chức này phải tái cơ cấu các chương trình và cắt giảm nhân sự. Theo các tài liệu ngân sách của WHO, các khoản đóng góp bắt buộc chưa thanh toán từ kỳ tài chính hiện tại và các kỳ trước đã lên tới gần 360 triệu USD vào cuối năm 2025.
Ông Tedros thừa nhận tác động của các đợt cắt giảm nhưng khẳng định WHO đã trở nên kiên cường hơn sau gần một thập niên cải cách. “Chúng tôi hiện đã hoàn tất quá trình tái cơ cấu. Chúng tôi đã đạt được trạng thái ổn định và đang tiến về phía trước với mục tiêu và sự tự tin” - ông nhấn mạnh.
Kỳ hội nghị này được kỳ vọng sẽ thảo luận về những vấn đề nhạy cảm như cuộc chiến ở Ukraine, Iran và tình hình y tế tại các vùng lãnh thổ Palestine - những chủ đề có thể làm bùng lên các cuộc tranh luận gay gắt.
Trong khi đó, bất đồng giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển tiếp tục cản trở việc hoàn tất Thỏa thuận Đại dịch mang tính bước ngoặt của WHO. Các nước từng đặt mục tiêu hoàn tất trong kỳ họp năm nay một phụ lục quan trọng của thỏa thuận, liên quan việc chia sẻ quyền tiếp cận các mầm bệnh có nguy cơ gây đại dịch, cũng như chia sẻ lợi ích thu được từ chúng như vaccine, xét nghiệm và phương pháp điều trị.
Tuy nhiên, các bên nhiều khả năng sẽ kéo dài thêm một năm để tiếp tục đàm phán do tiến trình hiện vẫn bế tắc.
Nỗi lo dịch bệnh
Hội nghị diễn ra chỉ một ngày sau khi WHO tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế đối với đợt bùng phát Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo, hiện đã lan sang nước láng giềng Uganda. Tính đến hiện tại, mức độ thiệt hại rất đáng chú ý khi có hơn 200 người nhiễm bệnh và hơn 80 người tử vong.
Các quan chức cảnh báo quy mô thực sự của đợt bùng phát có thể lớn hơn nhiều so với số liệu được công bố hiện nay. WHO cho biết đợt bùng phát hiện chưa đạt ngưỡng được xem là “tình trạng đại dịch”, như COVID-19 trước đây, đồng thời khuyến cáo không nên đóng cửa biên giới quốc tế.
Các nước đã bắt đầu công tác ứng phó dịch bệnh này. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) ngày 18-5 cho biết rằng một công dân Mỹ tại Cộng hòa Dân chủ Congo đã nhiễm virus này và Mỹ đang tăng cường các biện pháp phòng ngừa nhằm ngăn chặn Ebola lây lan.
CDC đã ban hành sắc lệnh cho phép Mỹ cấm người nước ngoài nhập cảnh nếu họ từng ở Cộng hòa Dân chủ Congo, Uganda hoặc Nam Sudan trong vòng 21 ngày trước đó. Quy định này sẽ có hiệu lực trong 30 ngày.
“Ở thời điểm hiện tại, CDC đánh giá nguy cơ tức thời đối với công chúng Mỹ là thấp”- cơ quan này cho biết hôm 18-5.
Cùng lúc đó, WHO tiếp tục điều phối phản ứng quốc tế đối với đợt bùng phát virus Hanta trên tàu du lịch MV Hondius. Con tàu đã cập cảng Hà Lan hôm 18-5 sau chiến dịch sơ tán và hồi hương phức tạp do Tây Ban Nha và WHO phối hợp thực hiện.
Các thành viên thủy thủ đoàn còn lại đưa con tàu tới Hà Lan, hiện đã bắt đầu thời gian cách ly 42 ngày, trong lúc con tàu được vệ sinh và khử trùng toàn diện.
Tính đến nay, tàu du lịch đã ghi nhận tới 9 ca nhiễm, 2 ca nghi nhiễm và 3 ca tử vong do căn bệnh hiếm gặp này. WHO hiện đang điều tra để xác định nguồn gốc virus, nhưng giả thuyết ban đầu cho rằng người nhiễm bệnh đầu tiên có thể đã tiếp xúc với loài gặm nhấm trong một chuyến quan sát chim.
Hôm 16-5, giới chức xác nhận một hành khách Canada có kết quả dương tính với virus Hanta và đang được điều trị tại bệnh viện. Giống các bệnh nhân khác, người này nhiễm chủng Andes – chủng virus có khả năng lây từ người sang người.
Mở màn cuộc đua Tổng Giám đốc WHO tiếp theo
Kỳ hội nghị thứ 79 của Đại hội đồng Y tế Thế giới cũng đánh dấu sự khởi động cuộc đua chọn Tổng Giám đốc tiếp theo của WHO, sau khi cơ quan này chính thức kêu gọi nhận đề cử từ tháng 4.
Dù nhiệm kỳ của Tổng Giám đốc đương nhiệm kéo dài tới tháng 8-2027, kỳ họp năm nay được xem là cơ hội để các ứng viên tiềm năng bắt đầu gây chú ý trên trường quốc tế.
Quan trọng hơn, tại kỳ họp này, các quốc gia thành viên cũng sẽ bầu ra nhóm nước mới tham gia Ban Chấp hành – cơ quan quản trị gồm 34 thành viên có quyền xem xét và lập danh sách rút gọn các ứng viên vào đầu năm 2027.
