Khi cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran bùng nổ hơn 3 tháng trước, Liên Hợp Quốc đã cảnh báo rằng cuộc khủng hoảng leo thang ở Trung Đông có thể đẩy thêm hàng triệu người vào cảnh đói ăn. Tuần rồi, Chương trình Lương thực Thế giới thuộc Liên Hợp Quốc (WFP) vừa công bố một kết quả phân tích cho thấy những hệ lụy từ cuộc xung đột đã và đang gây ra các tác động sâu rộng, kéo dài tại một số quốc gia dễ tổn thương nhất thế giới.
Vào tháng 3, WFP dự báo rằng 45 triệu người có thể rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng nếu xung đột tiếp diễn và giá dầu duy trì quanh mức 100 USD/thùng đến hết tháng 6. Hiện nay, kịch bản này đang dần trở thành hiện thực, theo hãng tin AFP.
Cuộc chiến Iran và sức ép lên an ninh lương thực
Báo cáo mới của WFP, đăng ngày 5-6, với nhan đề An ninh lương thực dưới áp lực: Cuộc khủng hoảng Trung Đông đang tác động đến các quốc gia dễ tổn thương như thế nào đã phân tích tình hình tại ba quốc gia dễ bị tổn thương. Báo cáo cho thấy rằng thêm 2,5 triệu người ở Somalia, 1,3 triệu người ở Sri Lanka và 2,3 triệu người ở Afghanistan đang chật vật đáp ứng các nhu cầu lương thực cơ bản, thậm chí nhiều người bị đẩy vào tình trạng đói nghiêm trọng do cuộc khủng hoảng.
Nhiều tuần đàm phán phức tạp xen lẫn những tuyên bố cứng rắn và các đợt bùng phát bạo lực vẫn chưa thể mang lại thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải có ý nghĩa sống còn đối với nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.
Giờ đây, khi cuộc xung đột đã tới tháng thứ tư, Giám đốc bộ phận phân tích lương thực và dinh dưỡng của WFP, ông Jean-Martin Bauer, nói với AFP rằng “kịch bản tiêu cực đang dần trở thành hiện thực”.
“Việc eo biển Hormuz bị đóng cửa đang dẫn đến tình trạng đói nghèo gia tăng” - ông nói, đồng thời chỉ ra chi phí của các mặt hàng thiết yếu như gạo và lúa mì đang tăng mạnh.
“Đáng tiếc là những dự báo bi quan được đưa ra hồi đầu năm đang xảy ra, và chúng ta cần phải hành động” - ông Bauer nói thêm.
WFP cho rằng cuộc khủng hoảng không chỉ tác động đến Trung Đông mà còn tạo ra hiệu ứng dây chuyền trên phạm vi toàn cầu thông qua giá nhiên liệu tăng cao, giá thực phẩm leo thang, thu nhập suy giảm và hoạt động thương mại bị gián đoạn. “Khi những yếu tố này kết hợp với các điểm yếu vốn có, chúng nhanh chóng chuyển thành những tác động rõ rệt đối với an ninh lương thực và sinh kế của người dân” - theo báo cáo.
Trong số các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất có Somalia, nơi hiện khoảng 6 triệu người đang trong tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. WFP dự báo đến cuối năm sẽ có thêm 2,5 triệu người tại nước này không còn đủ khả năng mua một giỏ lương thực cơ bản.
WFP cũng ước tính gần 60% số hộ gia đình ở Somalia sẽ không đáp ứng được các nhu cầu thiết yếu trong năm 2026, tăng mạnh so với mức 47% của năm 2025.
Ông Bauer cảnh báo thế giới đang đứng trước nguy cơ chứng kiến một cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt toàn cầu tương tự giai đoạn năm 2022 sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát.
Tuy nhiên, khác với thời điểm đó, hệ thống cứu trợ nhân đạo hiện đang gặp nhiều khó khăn do nguồn tài trợ quốc tế sụt giảm mạnh, đặc biệt sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng. “Vào năm 2022, các chương trình nhân đạo được tài trợ tốt hơn. Các tổ chức cứu trợ hiện không còn hiện diện ở nhiều nơi mà trước đây họ từng hoạt động” - ông Bauer cho biết.
Cần hành động khẩn cấp
Những tác động này được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong những tháng tới, ngay cả khi căng thẳng ở Trung Đông hạ nhiệt.
Tại nhiều khu vực trên thế giới, nông dân đang bước vào mùa gieo trồng trong bối cảnh thiếu hụt nghiêm trọng phân bón và giá nhiên liệu ở mức cao. Điều này được dự báo sẽ gây tác động tàn khốc đến năng suất cây trồng và kéo theo giá lương thực tăng mạnh trong những tháng tiếp theo.
“Một trong những mối lo ngại lớn nhất là tác động đầy đủ của cuộc khủng hoảng này vẫn chưa bộc lộ hết” - ông Bauer nói.
“Ngay cả khi cuộc xung đột chấm dứt ngay hôm nay, những thiệt hại không thể đảo ngược đã xảy ra và ảnh hưởng đối với giá cả, sinh kế cũng như các hoạt động nhân đạo sẽ còn kéo dài trong thời gian rất lâu” - đại diện WFP nói thêm.
WFP kêu gọi tăng cường nguồn lực để đáp ứng nhu cầu nhân đạo ngày càng lớn. Nếu không có hành động khẩn cấp, các gia đình dễ tổn thương sẽ bị đẩy đến bờ vực của một cuộc khủng hoảng đói ăn thảm khốc.
Ông Bauer cho biết WFP đang đối mặt nguy cơ gần như “cạn kiệt lương thực” để phân phát tại Somalia chỉ trong vài tháng tới.
Theo quan chức này, WFP đang chuẩn bị cho tình huống “đứt gãy nguồn cung” vào tháng tới, đồng nghĩa sẽ không còn lương thực để phân phối. “Những người chịu ảnh hưởng trực tiếp sẽ là các trẻ em đặc biệt dễ tổn thương dưới 5 tuổi” - ông cảnh báo, lưu ý rằng một khu vực tại Somalia hiện đã đối mặt nguy cơ nạn đói.
“Đây là một tình hình hết sức nghiêm trọng và cần được quan tâm ngay lập tức” - ông nhấn mạnh.
Trong bối cảnh chưa có dấu hiệu rõ ràng nào cho thấy cuộc chiến ở Trung Đông sẽ sớm kết thúc, ông Bauer thừa nhận tình hình an ninh lương thực toàn cầu có thể còn xấu đi hơn nữa.
Giám đốc bộ phận phân tích lương thực và dinh dưỡng của WFP cũng nhấn mạnh rằng tác động từ cuộc chiến này “không phải là đám mây đen duy nhất phía trước”, đặc biệt khi hiện tượng El Niño mạnh lên có nguy cơ làm gia tăng bất ổn khí hậu trên phạm vi toàn cầu.
Theo ông Bauer, điều đó có thể “tiếp tục làm gián đoạn thị trường lương thực, tạo ra thêm nhu cầu cứu trợ và gây thêm áp lực trong giai đoạn bước sang năm 2027”.
CNN: Mỹ có kế hoạch sử dụng tài sản Iran bị phong tỏa để tái thiết vùng Vịnh
Mỹ đang lên kế hoạch cho phép sử dụng các tài sản của Iran bị phong tỏa để hỗ trợ công tác tái thiết tại các quốc gia vùng Vịnh bị ảnh hưởng do những cuộc tấn công sắp tới của Tehran, đài CNN ngày 6-6 dẫn một nguồn tin am hiểu định hướng của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent.
Nguồn tin này cho biết Bộ Tài chính Mỹ cũng đang cân nhắc sử dụng các tài sản của Iran để hỗ trợ khắc phục những thiệt hại đã xảy ra trước đó.
Nhóm cố vấn của ông Bessent dự kiến sẽ đánh giá tình hình tại các quốc gia vùng Vịnh và yêu cầu thống kê chi phí sửa chữa các thiệt hại do Iran gây ra kể từ khi cuộc xung đột bùng phát.
Kế hoạch của Mỹ được đưa ra trong bối cảnh Tehran tiếp tục nhắm mục tiêu vào các quốc gia vùng Vịnh. Gần đây, Kuwait và Bahrain tuyên bố đã đánh chặn các tên lửa đạn đạo từ Iran.
