Chiều 23-4, với 488/492 đại biểu có mặt biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Thủ đô sửa đổi.
Phân cấp mạnh, tăng quyền đi đôi kiểm soát
Trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự luật trước khi Quốc hội bấm nút thông qua, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khẳng định dự thảo Luật đã được rà soát toàn diện để thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết của Bộ Chính trị, đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng phân cấp, phân quyền thực chất hơn cho chính quyền TP Hà Nội.
Một điểm đáng chú ý là dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền. Trong đó, HĐND TP Hà Nội quyết định các chính sách lớn, UBND TP quy định trình tự, thủ tục để tổ chức thực hiện, còn Chủ tịch UBND TP giữ vai trò chỉ đạo, điều hành và phối hợp triển khai.
Sau khi chỉnh lý, dự thảo Luật giữ nguyên kết cấu gồm 9 chương, 36 điều nhưng đã chỉnh sửa 26 điều. Đáng chú ý, dự thảo trao tổng cộng 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội cho TP Hà Nội, gồm 127 thẩm quyền của HĐND, 56 của UBND và 16 của chủ tịch UBND.
Bộ trưởng Tư pháp cho hay việc trao quyền này nhằm “tạo cơ sở pháp lý đồng bộ để Thủ đô phát huy tối đa tiềm năng, nâng cao tính chủ động, sáng tạo trong quản lý và phát triển, theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm””.
Dự thảo cũng bổ sung nhiều quy định nhằm kiểm soát quyền lực. Cụ thể, không áp dụng thủ tục rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; yêu cầu rõ cơ chế kiểm tra, giám sát, trách nhiệm giải trình và đánh giá hiệu quả sau khi ban hành chính sách.
Đáng chú ý, các cơ chế, chính sách thí điểm được giới hạn thời gian không quá năm năm và có thể tạm dừng nếu phát sinh rủi ro vượt mức dự báo.
Hoàn thiện cơ chế đặc thù, không ưu đãi thuế vượt khung
Cũng theo Bộ trưởng Tư pháp, dự thảo Luật cũng tập trung hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô theo hướng chặt chẽ và khả thi hơn.
Trong lĩnh vực quy hoạch, quản lý không gian phát triển, dự thảo làm rõ thẩm quyền của chính quyền TP Hà Nội, đồng thời yêu cầu phối hợp với các bộ, ngành để kiểm soát chặt chẽ, đặc biệt với không gian phát triển tầm cao.
HĐND TP được trao quyền quyết định các chính sách cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị nhằm giải quyết các vấn đề về mật độ dân cư, môi trường và phát triển bền vững.
Ở lĩnh vực giáo dục, UBND TP được phép bổ sung chương trình giáo dục địa phương nhưng không làm thay đổi mục tiêu, nội dung cốt lõi của chương trình quốc gia. Trong y tế, dự thảo quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế trên địa bàn trong việc hỗ trợ hệ thống y tế Thủ đô, nhất là cấp cứu ngoại viện.
Đối với các dự án lớn, quan trọng, HĐND TP được quyết định áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt sau khi có sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và tham vấn các bộ, ngành liên quan. HĐND TP cũng được phép gia hạn tối đa sáu tháng để hoàn thiện điều kiện khởi công đối với một số dự án cụ thể.
Về tài chính, ngân sách, dự thảo Luật giữ nguyên nguyên tắc không ban hành chính sách ưu đãi thuế vượt khung pháp luật hiện hành, nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương. Tuy nhiên, có bổ sung có chọn lọc các đối tượng được ưu đãi, hỗ trợ để thúc đẩy các lĩnh vực ưu tiên.
Tăng liên kết vùng, làm rõ cơ chế miễn trách nhiệm
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh nội dung mới đáng chú ý của dự luật là quy định về “Vùng Thủ đô”. Luật xác định đây là không gian liên kết mở, linh hoạt, trong đó Hà Nội giữ vai trò trung tâm, dẫn dắt.
Các địa phương trong vùng được tạo cơ chế chủ động tham gia liên kết, có thể áp dụng các quy định của Luật Thủ đô khi triển khai dự án chung. Đồng thời, được phép sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư các công trình liên vùng, phục vụ lợi ích chung về hạ tầng, môi trường và dịch vụ thiết yếu.
Về trách nhiệm pháp lý, dự thảo Luật quy định rõ nguyên tắc loại trừ, miễn trách nhiệm đối với trường hợp thực hiện đúng thẩm quyền, quy trình, không vụ lợi nhưng vẫn phát sinh thiệt hại.
Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Tư pháp đây không phải là “lá chắn” tuyệt đối mà được đặt trong tổng thể cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình. Đồng thời, không bổ sung tiêu chí “chuẩn mực chuyên môn” do chưa có định nghĩa pháp lý thống nhất, tránh gây khó khăn khi áp dụng.
