Trung Quốc và mưu đồ trở thành 'cường quốc cực'
(PLO) – Hãng tin abc.net (Úc) đưa tin đã có thêm bằng chứng cho thấy sự ‘lưu ý” của Trung Quốc đối với việc khai thác khoáng sản ở Nam Cực bất chấp luật quốc tế.
Nam Cực là lục địa lạnh giá có lượng lớn dầu, khí, than đá và kim loại. Trung Quốc đã gia tăng số lượng các trạm nghiên cứu và bắt đầu xây dựng một tàu phá băng mới.

Trung Quốc là nước tham gia kí kết Nghị định thư Marid quy định việc cấm bất cứ hoạt động khai thác nào cho tới năm 2048. Chủ tịch Tập Cận Bình đã tái khẳng định cam kết đó trong một biên bản ghi nhớ ký tại Hobart sau Hội nghị thượng định G20 vào hồi tháng 10-2014.

Trung Quốc và mưu đồ trở thành 'cường quốc cực'  - ảnh 1
 Lãnh thổ Nam cực thuộc Úc cho thấy các trạm nghiên cứu của Trung Quốc

Sau khi ký kết, Bộ trưởng Môi trường Úc Greg Hunt phủ nhận việc Trung Quốc có bất cứ động thái nào đi ngược lại với lệnh cấm khai thác của Nghị định thư Marid.
“Trung Quốc mong muốn theo đuổi Nghị định thư Marid, Hiệp ước Nam Cực và phi quân sự hóa khu vực này cũng như việc bảo vệ, nghiêm cấm khai thác khoáng sản”, ông nói.
Nhưng Giáo sư Anne- Marie Brady, một nhà khoa học chính trị đến từ Đại học Canterbury đã viết cuốn sách “Trung Quốc – cường quốc cực”, trong đó có nhiều thông tin trái ngược với quan điểm trên.
Bà cho hay: “Tôi đã nghiên cứu lợi ích đơn cực của Trung Quốc từ năm 2008 và các tài liệu bằng Tiếng Trung. “Mối quan tâm” của Trung Quốc tới khoáng sản ở Nam Cực là rất rõ ràng. Bắc Kinh xem Nam cực như là một nguồn tài nguyên có khả năng sẽ được khai thác bất chấp sự Hiệp ước Nam Cực”.
Tài liệu này cũng bao gồm bản báo cáo năm 2005 bởi các thành viên cấp cao và cựu thành viên của Viện nghiên cứu cực của Trung Quốc, bộ phận chịu trách nhiệm trong việc hợp tác nghiên cứu Nam Cực.
Các nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào bao gồm dầu, khí đốt và khoáng sản là lý do chính cho các cuộc thám hiểm Nam Cực và việc khai thác chỉ là vấn đề sớm muộn.

Các tác giả Zhu Jiangang, Yan Quide và Ling Xiaoliang đã liệt kê các rào cản đối với việc khai thác khoáng sản.

Lo cho 1 tỷ dân?

Các tác giả Zhu Jiangang, Yan Quide và Ling Xiaoliang thuộc Viện nghiên cứu cực của Trung Quốc, bộ phận chịu trách nhiệm trong việc hợp tác nghiên cứu Nam Cực trong một báo cáo năm 2005 cho biết: các rào cản đối với việc khai thác khoáng sản Nam cực bao gồm các khó khăn trong việc điều hành, hoạt động ở môi trường khắc nghiệt ở Nam Cực; sự tàn phá môi trường khi khai thác các nguồn tài nguyên.

Các tác giả này đều khẳng định nếu Trung Quốc tiến hành khai thác khoáng sản, nước này có thể sẽ vi phạm Nghị định thư Marid.

Trung Quốc và mưu đồ trở thành 'cường quốc cực'  - ảnh 2
 Trạm nghiên cứu Zhongshan (Trung Sơn) là một trong 4 trạm nghiên cứu của Trung Quốc tại lục địa băng. Trạm Zhongshan được xây dựng trên khu vực Larsemann Hills ở Nam Cực và thành lập vào ngày 26/2/1989. Trong ảnh là một đài quan sát vật lý tại trạm nghiên cứu.

Bản báo cáo năm 2013 từ Cục quản lí Bắc Cực và Nam Cực của Trung Quốc tiết lộ một nguồn bí mật cho biết: “Dù phân chia thế nào, Trung Quốc phải có phần tài nguyên khoáng sản ở Nam Cực để đảm bảo sự sinh tồn và phát triển của quốc gia có hơn một tỷ dân số”.
Giáo sư Anne- Marie Brady, một nhà khoa học chính trị đến từ Đại học Canterbury đã viết cuốn sách “Trung Quốc – cường quốc cực”, nhận định các nguồn thông tin của Trung Quốc đặt nghi vấn nhiều quốc gia khác đang ngấm ngầm để ý đến tài nguyên ở Nam Cực, cáo buộc một vài nước đang ngầm thăm dò tài nguyên.

Bà nói: “Các nguồn tin cho thấy nhiều công trình nghiên cứu được thực hiện ở Nam Cực chỉ là một hình thức hiện diện trá hình của các nước. Nhiều quốc gia đang tiến hành xây dựng căn cứ của mình tại Nam cực, khổng phải để nghiên cứu khoa học mà để đầu tư vào “các món hời” sẽ có được thông qua một chiến lược lâu dài bao gồm việc tiếp cận với bất cứ nguồn tài nguyên nào được phát hiện”.

Tiết lộ "bản đồ lợi ích" của TQ

Trong suốt quá trình nghiên cứu ban đầu, Giáo sư Anne- Marie Brady, một nhà khoa học chính trị đến từ Đại học Canterbury đã viết cuốn sách “Trung Quốc – cường quốc cực”, đã phát hiện ra một bản đồ tài nguyên khoáng sản Nam cực trên một trang web chính thống của Trung Quốc. Tuy nhiên theo bà Brady, sau khi bà tiết lộ thông tin về tấm bản đồ này thì nó đã bị gỡ bỏ. 

Bà cho biết: “Tấm bản đồ nói trên là một phần thông tin chứng minh Trung Quốc đã có sự chuẩn bị cho các nhà khoa học Trung Quốc tới Nam Cực. Có thể Viện nghiên cứu cực Trung Quốc đã gỡ bỏ, bởi vì đó là dấu hiệu thuyết phục chứng minh Trung Quốc thực sự đang “tăm tia” các nguồn tài nguyên khoáng sản ở Nam cực”.

Trung Quốc và mưu đồ trở thành 'cường quốc cực'  - ảnh 3
 Các đoàn thám hiểm đầu tiên của Trung Quốc bắt đầu đặt chân lên lục địa băng từ năm 1984. Trạm nghiên cứu đầu tiên của quốc gia này được thiết lập vào năm 1985. Đến nay, Trung Quốc đã xây dựng 4 trạm nghiên cứu tại Nam cực bao gồm Great Wall, Zhongshan, Kunlun và mới nhất là Taishan.

Trong suốt quá trình nghiên cứu ban đầu, Giáo sư Anne- Marie Brady, đã phát hiện ra một bản đồ tài nguyên khoáng sản Nam cực trên một trang web chính thống của Trung Quốc.

Tuy nhiên một vài người làm việc bên cạnh các nhà khoa học Trung Quốc, trong đó có Giáo sư Tony Worby (thuộc Trung tâm hợp tác nghiên cứu và Hệ thống khí hậu Nam Cực) lại cho rằng “giả thuyết cường quốc cực” vẫn chưa thật sự thuyết phục.

“Theo tôi thấy, Trung Quốc xuất hiện ở Nam cực chủ yếu là để khuếch trương lòng tự tôn dân tộc”.
Trong khi đó, trên trường quốc tế, Nick Rowley, một cựu cố vấn cao cấp của cựu Thủ tướng Anh Tony Blair cho biết ông lo ngại rằng khi mối quan tâm về địa chính trị, lợi ích chính trị và kinh tế thay đổi, người ta tìm về lợi ích và không ngại phá bỏ bất kì luật lệ nào trong Hiệp ước Nam cực.
Ông Rowley tin rằng động cơ chính cho chuyến thăm của Chủ tịch nước Trung Quốc tới Nam cực không phải là để cải thiện vấn đề khoa học mà xa hơn đó là sự bảo đảm an ninh năng lượng trong tương lai.
“Ông ấy, giống như tất cả nhà lãnh đạo Trung Quốc làm, đang dự tính về một tương lai lâu dài cho nước mình. Họ thật sự mong muốn có “một chân” tại Nam cực để khai thác các nguồn tài nguyên một cách nhiều nhất có thể”.

Cuộc chơi bắt đầu "xôm tụ"

Bộ trưởng Môi trường Trung Quốc Greg Hunt nói rằng Úc và Trung Quốc đã xây dựng mối quan hệ hợp tác một cách khăng khít ở Nam cực từ khi Úc hỗ trợ Trung Quốc các thiết bị cho chuyến du hành đầu tiên đến vùng phía đông của Nam cực vào 30 năm trước.

“Biên bản ghi nhớ về hợp tác Nam cực được kí kết trong suốt chuyến thăm của chủ tịch nước Trung Quốc vào tháng 11-2014 đến Hobart tái khẳng định cam kết lâu dài của hai nước nhằm bảo vệ môi trường và sử dụng vào mục đich hòa bình tại Nam cực,” Ông Hunt nói trong một bài phát biểu

“Điều này có ý nghĩa quan trọng vì nó tái cam kết trách nhiệm của Trung Quốc với các quy tắc của Hiếp ước Nam cực trong đó bao gồm cả việc khai thác.

Trung Quốc và mưu đồ trở thành 'cường quốc cực'  - ảnh 4
 Trực thăng Trung Quốc ở Nam cực

“Cam kết quốc tế cùng việc hợp tác ở Nam cực sẽ giúp giá trị Hiệp ước Nam cực mạnh hơn, tạo ra sự thống nhất cao độ trong việc quản lí vùng Nam cực”.
Trong khi đó, trên trường quốc tế, Nick Rowley, một cựu cố vấn cao cấp của cựu Thủ tướng Anh Tony Blair cho biết ông lo ngại rằng Úc không có những động thái cứng rắn, quyết liệt để bảo vệ tương lai của vùng lục địa Nam cực cổ xưa. “Phải thực sự cẩn trọng với thái độ của người Úc”, ông Rowley nói.
Nga, Ấn Độ và Iran cũng đã bộc lộ sự quan tâm đến khoáng sản ở Nam cực. Có thể “nhóm nước” này sẽ thúc đẩy cho sự thay đổi tại Nam cực.

Cường Điệp - Thu Hương