Mỹ và Iran đã phát tín hiệu rằng một thỏa thuận chấm dứt chiến sự sắp đạt được. Một quan chức cấp cao của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với hãng tin Reuters rằng cả hai bên đã nhất trí về văn bản và Washington dự kiến sẽ ký một thỏa thuận sơ bộ trong những ngày tới.
Mỹ, Iran tiến gần đến thỏa thuận
Tối 12-6 (giờ địa phương), Ngoại trưởng Iran - ông Abbas Araghchi cho biết bản ghi nhớ giữa Iran và Mỹ sắp được hoàn tất và là kết quả của hai tháng đàm phán nhằm củng cố thắng lợi mà người dân Iran đã giành được trong cuộc chiến, theo hãng thông tấn IRNA.
Theo ông Araghchi, một trong những nhiệm vụ của Bộ Ngoại giao Iran là theo đuổi các cuộc đàm phán “củng cố thắng lợi của nhân dân Iran”. Ông cũng cho biết Bộ Ngoại giao Iran đã tiến hành các cuộc đàm phán với sự phối hợp hoàn toàn với Lực lượng vũ trang nước này.
"Quá trình này hiện đã đi đến giai đoạn cuối cùng, dẫn đến một bản ghi nhớ gồm 14 điểm đã được đề cập trên các phương tiện truyền thông. Các chi tiết của bản ghi nhớ sẽ không được tiết lộ cho đến khi nó được hoàn thiện, vì những thay đổi vẫn có thể được thực hiện cho đến giây phút cuối cùng. Sau khi hoàn tất, các chi tiết sẽ được giải thích cho công chúng" - ông Araghchi nói.
Ông Araghchi cho biết các chi tiết của bản ghi nhớ đã nhiều lần được Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran và các cơ quan ra quyết định khác thảo luận và đánh giá, đồng thời cho biết thêm rằng bản ghi nhớ này sẽ ngăn chặn chiến tranh trên mọi mặt trận, bao gồm ở Lebanon.
“Chiến tranh sẽ chấm dứt trên mọi mặt trận, kể cả ở Lebanon, và sẽ có cam kết không khởi xướng bất kỳ cuộc chiến tranh mới nào hoặc dùng đến các mối đe dọa hay vũ lực. Trong văn bản của bản ghi nhớ có thể được ký kết, cả hai bên sẽ tôn trọng chủ quyền của nhau” - ngoại trưởng Iran nhấn mạnh.
Ông Araghchi nói rằng sau khi hoàn tất, bản ghi nhớ sẽ được cả Iran và Mỹ ký điện tử. Theo nhà ngoại giao hàng đầu Iran, sau khi bản ghi nhớ được ký kết, Tehran và Washington sẽ bắt đầu đàm phán về một thỏa thuận cuối cùng, bao gồm vấn đề hạt nhân của Iran và việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với nước này.
Ông Araghchi cho hay các cuộc đàm phán này sẽ diễn ra trong vòng 60 ngày và tùy thuộc vào tiến trình, các cuộc đàm phán có thể sẽ dừng lại hoặc thời hạn 60 ngày sẽ được gia hạn để cho phép các cuộc đàm phán tiếp tục.
Ông Araghchi cho rằng thỏa thuận tốt nhất có thể đạt được là thỏa thuận mà cả hai bên đều đạt được một mức độ hài lòng nhất định.
Trong khi đó, Thủ tướng Pakistan - ông Shehbaz Sharif cho biết vào ngày 13-6 rằng một thỏa thuận hòa bình "có thể" sẽ được hoàn tất trong vòng 24 giờ.
“Chúng ta đang tiến gần đến một thỏa thuận hòa bình hơn bao giờ hết. Với việc hoàn tất dự kiến trong 24 giờ tới, Pakistan đang chuẩn bị cho việc ký kết điện tử thỏa thuận hòa bình. Sau đó là các cuộc đàm phán cấp độ kỹ thuật vào tuần tới” - ông Sharif viết trên mạng xã hội X.
“Chúng tôi muốn cảm ơn Mỹ và Iran vì cam kết liên tục của họ trong các cuộc đàm phán và chúng tôi gửi lời cảm ơn chân thành đến những người anh em của chúng tôi trong khu vực vì sự hỗ trợ của họ. Chúng tôi tin tưởng rằng thỏa thuận hòa bình lịch sử này sẽ tạo thành nền tảng vững chắc cho hòa bình lâu dài” - ông Sharif cho hay.
CNN: Iran đánh sập đường hầm, gài mìn quanh cơ sở hạt nhân
5 nguồn tin thân cận với tình báo Mỹ nói với đài CNN ngày 13-6 rằng trong những tuần gần đây, Iran đã tăng cường đáng kể các nỗ lực nhằm phong tỏa kho uranium gần đạt cấp độ chế tạo bom, cố tình làm sập các đường hầm và gài mìn nổ ở lối vào.
Do đó, việc tiếp cận khoảng nửa tấn uranium được làm giàu cao độ hiện nay khó khăn, nguy hiểm và tốn thời gian hơn nhiều so với chỉ một tháng trước, khi Tổng thống Trump công khai ra tín hiệu rằng ông có thể ra lệnh cho quân đội Mỹ thu giữ.
Các công sự mới của Iran làm tăng thêm độ phức tạp cho thỏa thuận mà chính quyền ông Trump đề xuất với Tehran về việc loại bỏ và tiêu hủy uranium và động thái này đặt ra câu hỏi về việc ai sẽ đảm nhận nhiệm vụ nguy hiểm là đào bới để tìm uranium.
Ngay cả đối với chính Iran, việc loại bỏ vật liệu uranium làm giàu hiện nay sẽ rất khó khăn và nguy hiểm. Việc này đòi hỏi thiết bị đào bới hạng nặng và các nỗ lực rà phá bom mìn rất khó khăn và rủi ro.
“Nếu thông tin này là đúng, nó chắc chắn sẽ làm phức tạp thêm… việc thu hồi uranium làm giàu cao” - theo ông Scott Roecker, người đứng đầu Văn phòng Loại bỏ Vật liệu Hạt nhân thuộc Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ từ năm 2017 đến năm 2021.
Ông Roecker cho biết nếu các nhà đàm phán “yêu cầu Iran mang toàn bộ kho dự trữ đến một địa điểm tập trung để xác minh và cuối cùng là loại bỏ hoặc pha loãng vật liệu,” điều đó sẽ đặt trách nhiệm lên Tehran trong việc tiếp cận và “cung cấp đầy đủ danh mục” uranium làm giàu.
Các chuyên gia cho rằng phần lớn kho dự trữ nằm trong các đường hầm bị sập tại khu liên hợp hạt nhân Isfahan ở miền trung Iran, cùng với một số vật liệu bổ sung được giữ ở các địa điểm khác.
Phái đoàn ngoại giao của Iran tại Liên Hợp Quốc và Nhà Trắng không trả lời ngay lập tức các câu hỏi từ CNN.
Ông Trump đã nhiều lần tuyên bố rằng việc đảm bảo nguyên liệu hạt nhân là ưu tiên hàng đầu của Mỹ trong các cuộc đàm phán đang diễn ra nhằm chấm dứt chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz. Theo một quan chức cấp cao Mỹ, hai bên đang tiến gần hơn đến một thỏa thuận yêu cầu Iran chuyển uranium đã làm giàu sang Mỹ. Quan chức này cho biết nguyên liệu sẽ bị phá hủy tại chỗ và sau đó được đưa ra khỏi Iran.
Tuy nhiên, các quan chức Mỹ và Iran đã đưa ra những giải thích trái ngược nhau về thỏa thuận dự kiến và các điều khoản chính xác của nó vẫn chưa rõ ràng.
Trước đây, ông Trump đã thừa nhận tính chất nguy hiểm của việc thu hồi uranium bằng vũ lực. Trong cuộc phỏng vấn của đài Fox News hồi tháng 5, ông Trump bày tỏ sự hoài nghi rằng Iran sẽ có khả năng tiếp cận và thu hồi vật liệu hạt nhân bị chôn giấu mà không bị tình báo Mỹ phát hiện.
Việc loại bỏ uranium khỏi đất nước có thể sẽ cần đến việc triển khai một cơ sở uranium di động chuyên dụng được tổ chức dưới sự quản lý của Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Oak Ridge (bang Tennessee). CNN trước đây đưa tin các nhà đàm phán hàng đầu của Mỹ, gồm ông Jared Kushner và ông Steve Witkoff, đã đến thăm phòng thí nghiệm này vào đầu tháng này.
Nhưng ngay cả các chuyên gia hàng đầu thế giới về loại bỏ vũ khí hạt nhân cũng cần một khoảng thời gian đáng kể để hoàn thành nhiệm vụ. Hồi đầu tháng này, ông Trump nói rằng việc loại bỏ sẽ mất ít nhất hai tuần để hoàn thành.
