Chiều 29-8, với tỉ lệ 6-3, Tòa án Hiến pháp Thái Lan ra phán quyết phế truất Thủ tướng Paetongtarn Shinawatra vì vi phạm chuẩn mực đạo đức liên quan vụ nội dung cuộc điện đàm giữa bà và Chủ tịch Thượng viện Hun Sen hồi tháng 6.
Diễn biến này đồng nghĩa nội các của bà Paetongtarn cũng phải giải tán để mở đường cho một cuộc bầu cử thủ tướng và thành lập nội các mới.
Thủ tướng Paetongtarn chấp nhận phán quyết phế truất
Trong phán quyết, Tòa cho rằng lời của Thủ tướng Paetongtarn với ông Hun Sen khi gọi Tư lệnh Vùng 2 Thái Lan - Trung tướng Boonsin Padklang là “phe đối lập” đã cho thấy “sự yếu kém của chính trị nội bộ Thái Lan”, theo tờ Khaosod.
Ngoài ra, tòa cũng kết luận rằng Thủ tướng Paetongtarn đã có sự nhượng bộ thiếu ràng buộc với ông Hun Sen, mang lại lợi ích cho ông này mà không tính đến “an ninh quốc gia” của Thái Lan. Tòa cho rằng hành động của Thủ tướng Paetongtarn nhằm cứu vãn uy tín cá nhân, đặt lợi ích riêng lên trên lợi ích quốc gia.
Tuy vậy, theo kênh Channel News Asia, các thẩm phán cũng nhận định rằng dù hành động của bà Paetongtarn trong cuộc điện đàm với ông Hun Sen là chưa thật sự phù hợp, song vẫn xuất phát từ mục đích duy trì hòa bình và lợi ích của người dân.
Phát biểu trước báo giới tại Tòa nhà Chính phủ chiều 29-8 sau phán quyết của Toà Hiến pháp, bà Paetongtarn tuyên bố bà tôn trọng phán quyết của tòa, song với tư cách cá nhân, bà khẳng định mình vô tội và luôn xuất phát từ thiện chí phụng sự đất nước. Bà Paetongtarn nhấn mạnh trong cuộc trò điện đàm bị rò rỉ, bà không hề cầu lợi cho bản thân, mà chỉ bày tỏ lo lắng về tính mạng của binh sĩ và dân thường, cách làm thế nào để bảo vệ họ.
Cựu Thủ tướng Thái Lan kêu gọi tất cả các bên, kể cả phe đối lập, cùng chung tay bảo đảm sức mạnh và sự ổn định chính trị.
Bà Paetongtarn bày tỏ lòng biết ơn người dân đã trao cho mình cơ hội cống hiến trong gần một năm qua, khẳng định bản thân trân trọng vị trí thủ tướng và đã đem hết tâm huyết để phát triển đất nước, mở rộng cơ hội cho người dân. Theo bà, chính phủ tiếp theo cần tiếp tục công việc đó, để mọi người có thể “mở mang tầm mắt, ăn ngon, sống tốt trong một quốc gia vững mạnh”.
Cuối cùng, bà Paetongtarn gửi lời cảm ơn đến các thành viên nội các đã đồng hành, người dân, giới truyền thông cùng tất cả những ai đã chia sẻ tri thức và kinh nghiệm, giúp bà nhìn rõ cả điểm mạnh lẫn điểm yếu. Bà Paetongtarn nhấn mạnh nếu có bất kỳ công việc nào, dù lớn hay nhỏ, mang lại lợi ích cho đất nước, bà sẽ tiếp tục theo đuổi, đồng thời chuyển giao cho chính quyền kế tiếp và tiếp tục dõi theo, đóng góp như một lực lượng tích cực.
Vụ phế truất Thủ tướng Paetongtarn Shinawatra khởi nguồn từ đoạn ghi âm cuộc điện đàm giữa bà với Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen bị rò rỉ ngày 15-6. Trong đó bà Paetongtarn kêu gọi giải pháp hòa bình cho tranh chấp biên giới và khuyên ông Hun Sen không nghe "phe đối lập" Thái Lan. Phát ngôn của bà bị xem là nhượng bộ nước ngoài, ảnh hưởng quốc thể. Sau đó, 36 thượng nghị sĩ kiến nghị Tòa Hiến pháp xem xét, dẫn tới quyết định ngày 1-7 đình chỉ chức vụ thủ tướng của bà Paetongtarn chờ xét xử.
Sắp tới thế nào?
Theo tờ Bangkok Post, Phó Thủ tướng Phumtham Wechayachai và nội các hiện tại sẽ lãnh đạo chính phủ Thái Lan với tư cách tạm quyền cho đến khi một thủ tướng mới được Hạ viện bầu ra.
Theo quy định của hiến pháp, Hạ viện sẽ phải được triệu tập vào thời điểm sớm nhất do Chủ tịch Hạ viện ấn định để bỏ phiếu bầu thủ tướng mới. Tuy nhiên, không có thời hạn cụ thể cho tiến trình này.
Các nghị sĩ sẽ bầu thủ tướng từ danh sách ứng cử viên đã được các đảng trình trước cuộc tổng tuyển cử năm 2023. Điều đó có nghĩa là chỉ những người còn tên trong danh sách mới đủ điều kiện và không thể bổ sung ứng viên mới ở giai đoạn này.
Một ứng cử viên thủ tướng cần sự ủng hộ của 50 nhà lập pháp trước khi Hạ viện có thể bỏ phiếu. Để trở thành thủ tướng, ứng viên này cần có sự ủng hộ của hơn một nửa trong số 492 thành viên hiện tại của Hạ viện - tương đương 247 phiếu.
Nếu ứng cử viên không được chấp thuận, Hạ viện phải triệu tập lại và quy trình sẽ được lặp lại cho bất kỳ ứng cử viên nào khác được đề cử, cho đến khi một thủ tướng được chọn, và không giới hạn thời gian.
Năm ứng viên có thể kế nhiệm cựu Thủ tướng Paetongtarn gồm: ông Chaikasem Nitisiri (cựu Bộ trưởng Tư pháp và là ứng cử viên cuối cùng còn lại của đảng Pheu Thai cầm quyền); ông Prayut Chan-o-cha (cựu Thủ tướng, hiện là thành viên Hội đồng Cơ mật Hoàng gia Thái Lan); ông Anutin Charnvirakul (lãnh đạo đảng Bhumjaithai); cùng với ông Pirapan Salirathavibhaga (Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Năng lượng và là lãnh đạo đảng Quốc gia Thống nhất - đảng lớn thứ hai trong liên minh cầm quyền).
Năm ngoái, khi Thủ tướng Srettha Thavisin bị Tòa án Hiến pháp bãi nhiệm, các đảng trong liên minh cầm quyền chỉ mất một ngày để thống nhất chọn bà Paetongtarn làm ứng viên chung. Chỉ 72 giờ sau phán quyết với ông Thavisin, bà Paetongtarn đã được Hạ viện bầu làm thủ tướng với đa số phiếu áp đảo.
Tuy nhiên, lần này, giới quan sát cho rằng con đường phía trước có thể không thuận lợi. Tiến trình tìm người kế nhiệm bà Paetongtarn được dự báo sẽ phức tạp và có thể kéo dài nhiều tuần khi các đảng phái phải thương lượng để tìm được sự đồng thuận về ứng viên.
Quân đội Thái Lan trấn an người dân
Ngày 29-8, người phát ngôn Quân đội Hoàng gia Thái Lan - Thiếu tướng Winthai Suvaree trấn an người dân Thái Lan rằng phán quyết liên quan vụ việc của Thủ tướng Paetongtarn Shinawatra sẽ không ảnh hưởng đến tình hình biên giới Thái Lan - Campuchia, theo tờ Nation Thailand.
Phát biểu của ông Winthai được đưa ra trước khi Tòa án Hiến pháp Thái Lan ra phán quyết đối với Thủ tướng Paetongtarn.
Ông Winthai nhấn mạnh rằng quân đội hoạt động theo đúng chức năng, không phụ thuộc vào cá nhân người lãnh đạo. Người phát ngôn khẳng định vụ việc sẽ không tác động đến công việc của quân đội.
Liên quan khả năng thay đổi nhân sự cấp cao trong quân đội, bao gồm việc điều chuyển các Tư lệnh Vùng, ông Winthai giảm nhẹ lo ngại về việc gián đoạn hoạt động. Người phát ngôn giải thích rằng quân đội vận hành dựa trên chính sách do Tổng tư lệnh quân đội đề ra, với chức vụ được quy định theo vai trò chứ không phải cá nhân.
