Cuộc chiến của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Iran đã dẫn đến một hệ quả đáng chú ý. Các quốc gia châu Âu chạy đua chuẩn bị cho một cuộc chiến kéo dài hơn ở Ukraine vì triển vọng về một giải pháp đàm phán giữa Moscow và Kiev ngày càng mờ dần, theo tờ The New York Times.
Ukraine gần như đang phải tự mình chiến đấu trong một cuộc chiến tiêu hao với Nga mà không thấy hồi kết. Cả Ukraine và Nga đều không có con đường rõ ràng nào dẫn đến chiến thắng. Không ai kỳ vọng rằng một giải pháp cho cuộc chiến có thể khả thi nếu không có sự can thiệp tích cực của Mỹ và áp lực lên Nga mà Tổng thống Donald Trump luôn ngần ngại thực hiện.
Và đến nay, không có một bên trung gian thay thế rõ ràng nào có đủ ảnh hưởng đáng kể đối với hai bên hơn là Mỹ.
Ukraine bớt “ảo tưởng” về Mỹ
Nhà phân tích James Sherr nhận định rằng 15 tháng sau khi ông Trump tuyên bố sẽ kết thúc chiến sự Nga-Ukraine trong vòng 1 ngày, “chúng ta thấy mình phần lớn vẫn ở vị trí ban đầu trong các cuộc đàm phán”.
“Ngày càng nhiều người châu Âu hiểu rằng có sự không tương thích cơ bản về lợi ích và mục tiêu giữa Ukraine và Nga, và hướng đi hợp lý duy nhất là tiếp tục sát cánh cùng Ukraine và ngăn chặn Nga giành chiến thắng bằng các biện pháp quân sự hoặc chính trị” - ông Sherr nói.
Ông Sherr cho rằng Tổng thống Ukraine - ông Volodymyr Zelensky “đã mất đi 80% ảo tưởng” về khả năng nhận được sự ủng hộ của ông Trump.
“Ông ấy đang ở một vị thế rất khác trong việc hiểu về nước Mỹ. Ukraine tin rằng họ đang tự chủ về mặt quân sự, và bất kỳ giải pháp nào cho cuộc chiến sẽ diễn ra trên chiến trường, nếu có” - ông Sherr nói thêm.
Theo The New York Times, một số cuộc đàm phán bí mật ở cấp thấp hơn vẫn đang tiếp diễn giữa Kiev và Washington. Các quan chức Ukraine tiếp tục thúc đẩy các cuộc đàm phán ba bên với Mỹ và Nga, nhưng phía Moscow đã bác bỏ đề xuất này. Ukraine thậm chí còn đề xuất đặt tên cho khu vực Donbass phía đông mà Moscow và Washington yêu cầu Ukraine từ bỏ là “Donnyland” - một nỗ lực nhằm lấy lòng ông Trump. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán nghiêm túc hiện đã tạm dừng.
Ông Zelensky đã thể hiện sự thất vọng đối với Mỹ bằng cách tìm kiếm các đối tác ngoại giao và quân sự mới, chia sẻ chuyên môn về máy bay không người lái với Saudi Arabia và các quốc gia vùng Vịnh, đồng thời ký kết các thỏa thuận sản xuất vũ khí với Anh và Đức. Ông Zelensky cũng chỉ trích mạnh mẽ quyết định của ông Trump về việc nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với sản lượng dầu của Nga để giữ giá năng lượng toàn cầu ở mức thấp.
Châu Âu hành động
Tuần qua, Liên minh châu Âu (EU) đã đồng ý giải ngân gói vay trị giá 90 tỉ euro (khoảng 106 tỉ USD) cho Ukraine. Quyết định này là một dấu hiệu mạnh mẽ cho thấy cam kết của châu Âu đối với Ukraine trước sự thờ ơ của Mỹ và các cuộc tấn công leo thang của Nga vào cơ sở hạ tầng dân sự của Ukraine.
Châu Âu cũng nhấn mạnh sự hỗ trợ đó bằng 2 gói trừng phạt nữa nhằm vào Nga. Ngày 23-4, 27 quốc gia thành viên EU đã nhất trí thông qua gói trừng phạt thứ 20 nhằm vào Moscow, tập trung vào các lĩnh vực năng lượng, ngân hàng và thương mại của Nga. Các biện pháp bao gồm siết chặt kiểm soát “hạm đội bóng tối” của Nga, đồng thời áp đặt hạn chế đối với các nhà giao dịch tiền mã hóa của Moscow.
Các quan chức EU hiện đang làm việc về gói trừng phạt thứ 21 lên Nga.
Một số quan chức châu Âu nói với The New York Times rằng châu lục này hy vọng Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ chấp nhận rằng Moscow đã đạt được những gì có thể ở Ukraine và nên giữ lấy những thắng lợi đó để đàm phán nghiêm túc nhằm chấm dứt xung đột, nhưng họ cũng nhận ra rằng ông Putin muốn đàm phán với Washington chứ không phải Brussels.
Vì vậy, châu Âu sẽ hoan nghênh việc Mỹ nối lại sự tham gia nghiêm túc nếu điều đó có nghĩa là thúc đẩy ông Putin nhượng bộ, chứ không chỉ riêng ông Zelensky.
Theo ông Alexander Gabuev - Giám đốc Trung tâm Carnegie Nga - Âu Á, với sự hỗ trợ tài chính của châu Âu, Ukraine có đủ nguồn lực và khả năng trong một thời gian, và nước này “không cần một thỏa thuận bằng mọi giá trong năm nay”.
Ông Gabuev nhận định rằng tình hình trên chiến tuyến có thể thay đổi, nhưng Ukraine đang xoay xở tốt. Còn Moscow, có vẻ như nước này sẽ không đạt được những lợi ích đáng kể, mà tiếp tục chịu tổn thất khổng lồ cho những lợi ích nhỏ, trong khi áp lực kinh tế lên Moscow đã được giảm bớt phần nào nhờ giá năng lượng tăng cao.
Vì vậy, cả hai bên đều không cảm thấy áp lực lớn phải dàn xếp ngay bây giờ, ông Gabuev dự đoán.
Ukraine đã đạt được một số thành công trong việc gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Nga, nhưng vấn đề đối với người châu Âu là “chúng tôi thiếu một lý thuyết chiến thắng cho Ukraine”, theo bà Claudia Major - chuyên gia quốc phòng của Quỹ German Marshall.
“Ý tưởng là gây đủ áp lực lên Nga để thay đổi tính toán của họ nhưng chúng tôi chưa bao giờ cho Ukraine đủ cơ hội để làm điều đó. Bây giờ chúng tôi chỉ cố gắng giữ Ukraine trong cuộc chơi cho đến khi có điều gì đó thay đổi ở Moscow. Nhưng đó không phải là một chiến lược” - bà Major nói.
Các quan chức EU thừa nhận rằng họ cam kết quá nhiều với Ukraine để được Moscow coi là người trung gian hòa giải. Tuy nhiên, Pháp vẫn cố gắng mở các cuộc đàm phán với Nga.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đơn phương tiếp cận Moscow, cử cố vấn chính sách đối ngoại hàng đầu là ông Emmanuel Bonne đến Nga hồi tháng 2. Mục đích là để đảm bảo rằng châu Âu không bị gạt ra ngoài lề trong các cuộc đàm phán về Ukraine, nhưng phía Nga phần lớn đã bác bỏ.
Ít nhất là hiện tại, Ukraine cảm thấy được tiếp thêm sức mạnh nhờ nguồn tài chính mới từ châu Âu và một số tiến bộ trên chiến trường. Trong khi đó, Nga vẫn chưa đạt được mục tiêu ngay cả khi nền kinh tế được hưởng lợi từ giá năng lượng cao hơn do chiến tranh ở Iran. Còn Washington đang bị phân tâm và mất dần hứng thú đối với chiến sự Nga-Ukraine.
Vì vậy, chiến sự vẫn tiếp diễn, và một lệnh ngừng bắn hoặc một thỏa thuận vẫn còn xa vời.
