TP.HCM: Đột phá cơ chế thu hút 'chất xám' luật sư vào khu vực công

Trong quá trình phát triển của một đô thị đặc biệt như TP.HCM, những vấn đề pháp lý phức tạp phát sinh từ công tác quản lý, đầu tư và giải quyết tranh chấp, không chỉ đặt ra yêu cầu về một hệ thống pháp luật đồng bộ mà còn là sự tham gia sâu của đội ngũ chuyên gia pháp lý giàu kinh nghiệm.

Trên cơ sở đó, vừa qua, HĐND TP.HCM đã ban hành Nghị quyết 98/2025/NQ-HĐND quy định chính sách khuyến khích, thu hút, phát huy vai trò của luật sư trong việc tham gia giải quyết, thực hiện các kế hoạch, nội dung, chương trình xây dựng và phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội của thành phố (TP).

Nghị quyết không chỉ tạo cơ chế để luật sư tham gia xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, tư vấn pháp lý cho cơ quan Nhà nước, hỗ trợ xử lý các vụ khiếu nại, tranh chấp phức tạp, mà còn mở ra cách tiếp cận mới trong việc huy động nguồn lực xã hội phục vụ quản lý Nhà nước và phát triển đô thị.

Tạo hành lang pháp lý cho luật sư cống hiến cho TP

Đánh giá về chính sách này, TS - Luật sư Hà Hải, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP.HCM, cho rằng sự ra đời của Nghị quyết 98/2025/NQ-HĐND là rất cần thiết và phù hợp với bối cảnh phát triển hiện nay của TP.HCM, góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn tại địa phương.

"Nghị quyết này xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của TP và từ đề xuất của Thường trực Thành ủy TP.HCM trong một lần họp với Đảng bộ Đoàn Luật sư TP.HCM. Đồng chí Nguyễn Hồ Hải khi đó là Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP.HCM (nay là Bí thư tỉnh ủy Cà Mau) đã “đặt hàng” cho giới luật sư TP. Đây cũng chính là mong muốn được tham gia đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển chung TP của giới luật sư", LS Hà Hải cho biết.

Cũng theo ông, TP.HCM đang sở hữu một nguồn lực chuyên gia pháp lý mạnh về chất lượng, đông đảo về số lượng (hơn 10.000 luật sư). Sự tham gia của các luật sư vào khu vực công sẽ góp phần hạn chế rủi ro pháp lý, tăng cường tính minh bạch và hiệu quả.

"Chính sách tại Nghị quyết 98 không chỉ giúp huy động nguồn lực trí tuệ của đội ngũ luật sư phục vụ cho sự phát triển của TP, mà còn tạo điều kiện để giới luật sư được dấn thân, cống hiến và đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển kinh tế – xã hội của TP.HCM.

Việc Nghị quyết 98/2025/NQ-HĐND quy định mức chi hỗ trợ cho luật sư tham gia xây dựng, góp ý và phản biện các văn bản quy phạm pháp luật của TP trước hết cần được nhìn nhận đúng bản chất đây là cơ chế hỗ trợ, chứ không phải là thù lao theo nghĩa thông thường. Khoản hỗ trợ không nằm ở giá trị vật chất cụ thể mà là sự động viên, khuyến khích và ghi nhận của Thành ủy, HĐND, UBND và các sở, ban, ngành đối với sự tham gia và đóng góp của giới luật sư” - luật sư Hà Hải nói.

Cũng theo luật sư Hà Hải, việc để luật sư tham gia góp ý, phản biện các văn bản pháp luật là rất quan trọng, do luật sư là những người trực tiếp áp dụng pháp luật hàng ngày thông qua hoạt động tư vấn pháp luật, tranh tụng, tham gia giải quyết các tranh chấp cho doanh nghiệp và người dân.

Từ thực tiễn này, luật sư có điều kiện nhận diện một cách khách quan những quy định pháp luật còn chồng chéo, mâu thuẫn hoặc chưa phù hợp gây cản trở sự phát triển đời sống kinh tế xã hội.

Nghị quyết 98 của HĐND TP.HCM tạo cơ chế và điều kiện để giới luật sư mạnh dạn đưa ra các đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Phó chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP.HCM tin rằng khi được giao nhiệm vụ tham gia phản biện, góp ý xây dựng chính sách, giới luật sư sẽ có những đóng góp đáng kể cho TP, gián tiếp nâng cao chất lượng lập pháp, góp phần đưa pháp luật gần hơn với người dân và doanh nghiệp, giúp họ bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Bước đi đột phá

PGS.TS. Luật sư Bùi Kim Hiếu, Trưởng khoa Khoa học Xã hội và Ngôn ngữ Quốc tế, Trường Đại học Gia Định cũng cho rằng, việc ban hành Nghị quyết này không chỉ là sự cần thiết mà còn là một bước đi mang tính đột phá và cấp thiết trong bối cảnh TP.HCM đang nỗ lực thực hiện các cơ chế đặc thù.

Nghị quyết 98 tạo ra một "hành lang kinh tế" để thu hút "chất xám" từ giới luật sư vào khu vực công. Nó giúp chính quyền TP quản trị rủi ro pháp lý tốt hơn, bảo vệ tối đa lợi ích công cộng và tài sản Nhà nước.

Cũng theo ông, trong các tranh chấp kinh tế hay hành chính phức tạp, các doanh nghiệp hoặc cá nhân thường thuê những luật sư giỏi nhất, có kỹ năng tranh tụng và tư vấn sắc bén. Trong khi đó, các cơ quan Nhà nước thường chỉ dựa vào đội ngũ pháp chế nội bộ hoặc cán bộ kiêm nhiệm.

Điều này đôi khi dẫn đến sự "lép vế" về mặt pháp lý, gây thiệt hại cho ngân sách hoặc dẫn đến các quyết định hành chính thiếu sót. Việc thu hút luật sư chuyên nghiệp giúp cân bằng cán cân này, bảo vệ quyền lợi của Nhà nước một cách bài bản và đúng luật.

Ngoài ra, Nghị quyết cũng đã giải quyết "điểm nghẽn" về chi phí cơ hội. Một trong những lý do khiến khu vực công khó thu hút luật sư giỏi là do mức thù lao theo quy định Nhà nước thường thấp hơn rất nhiều so với thị trường. Nghị quyết này đã xây dựng cơ chế "hỗ trợ tài chính thêm" (ngoài thù lao dịch vụ pháp lý). Đây là đòn bẩy kinh tế cần thiết để bù đắp chi phí cơ hội cho luật sư, khiến họ thấy được sự trân trọng từ chính quyền, từ đó sẵn sàng dành thời gian và tâm huyết cho các công việc mang tính cộng đồng và phục vụ TP.

Để chính sách trên thực sự thu hút luật sư, PGS - TS - Luật sư Bùi Kim Hiếu góp ý một số nội dung khi triển khai.

Thứ nhất là cơ chế "mở hồ sơ": Cần có quy định cụ thể về việc luật sư được quyền tiếp cận các thông tin, hồ sơ vụ việc một cách đầy đủ và kịp thời. Luật sư không thể tư vấn tốt nếu không có dữ liệu. Các cơ quan Nhà nước cần cởi mở hơn trong việc cung cấp hồ sơ, tài liệu (trừ danh mục bảo mật). Cần có một "cổng thông tin" tập trung các đầu việc, dự án đang cần luật sư tham gia để các văn phòng luật sư có thể tiếp cận và đăng ký công khai.

Thứ hai là minh bạch trong lựa chọn: TP cần xây dựng danh sách các luật sư, tổ chức hành nghề luật sư có uy tín, chuyên môn cao trong từng lĩnh vực để đặt hàng, tránh tình trạng "thân quen" trong việc lựa chọn đối tác.

Thứ ba là tôn trọng sự độc lập: Luật sư tham gia khu vực công đôi khi phải đưa ra những tư vấn "ngược chiều" để ngăn ngừa rủi ro cho chính quyền. TP cần có cơ chế bảo vệ và tôn trọng các phản biện pháp lý trung thực, ngay cả khi quan điểm đó khác với ý chí hành chính của cơ quan thụ hưởng dịch vụ.

Bốn là quy trình lựa chọn luật sư phải công tâm: Để thu hút được những luật sư có tâm, có tầm, TP cần một bộ tiêu chí đánh giá năng lực rõ ràng, tránh cơ chế "xin - cho" hay cục bộ. Việc lựa chọn nên có sự tham gia ý kiến của Đoàn Luật sư TP.HCM để đảm bảo uy tín.

“Nghị quyết 98/2025/NQ-HĐND không chỉ là một chính sách hỗ trợ chi phí, mà là một sự thay đổi về tư duy: Chính quyền tự tin hơn khi có luật sư đồng hành. Đây là tiền đề quan trọng để TP.HCM phát triển bền vững, minh bạch và trở thành trung tâm tài chính, dịch vụ hiện đại của khu vực” - ông Hiếu nói.