Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới New START - thỏa thuận hạt nhân duy nhất còn lại giữa Mỹ và Nga - chính thức hết hạn từ ngày 5-2.
Trong cuộc họp báo thường kỳ tại thủ đô Bắc Kinh chiều 5-2, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm bày tỏ sự tiếc nuối về việc Hiệp ước New START hết hạn, lưu ý rằng hiệp ước này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định chiến lược toàn cầu, theo tờ China Daily.
Theo ông Lâm, cộng đồng quốc tế đang hết sức lo ngại rằng việc Hiệp ước New START hết hạn sẽ gây ra những hậu quả tiêu cực đối với hệ thống kiểm soát vũ khí quốc tế và trật tự hạt nhân toàn cầu.
Lưu ý rằng Nga đã đề xuất cả hai bên tiếp tục tuân thủ các giới hạn cốt lõi của hiệp ước, ông Lâm cho hay Trung Quốc đã kêu gọi Mỹ phản hồi tích cực, xử lý các thỏa thuận tiếp theo một cách có trách nhiệm và nối lại đối thoại với Nga về ổn định chiến lược trong thời gian sớm nhất.
"Đây cũng là kỳ vọng của cộng đồng quốc tế” - ông Lâm nói.
Trong khi đó, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc (LHQ) António Guterres nói rằng thế giới đang bước vào một tình huống chưa từng có tiền lệ, khi không còn bất kỳ ràng buộc pháp lý nào đối với kho vũ khí hạt nhân của Mỹ và Nga – hai quốc gia cùng nhau nắm giữ phần lớn vũ khí hạt nhân trên thế giới, theo trang UN News.
“Lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, chúng ta phải đối mặt với một thế giới không có bất kỳ giới hạn ràng buộc nào đối với kho vũ khí hạt nhân chiến lược của hai quốc gia này” - ông Guterres nói.
Ông Guterres cho biết hàng thập niên thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân – từ các cuộc đàm phán hạn chế vũ khí chiến lược thời Chiến tranh Lạnh đến Hiệp ước New START – đã đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn thảm họa và giảm kho dự trữ hạt nhân toàn cầu.
“Trong suốt Chiến tranh Lạnh và sau đó, việc kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa các chính phủ này đã giúp ngăn chặn thảm họa” - Tổng thư ký LHQ nói, đồng thời cho biết thêm rằng các khuôn khổ như vậy “đã xây dựng sự ổn định” và “ngăn ngừa những tính toán sai lầm tai hại”.
Ông Guterres cảnh báo rằng sự sụp đổ của hệ thống kiềm chế này diễn ra vào thời điểm đặc biệt nguy hiểm, khi căng thẳng địa chính trị gia tăng và nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân đang ở mức “cao nhất trong nhiều thập niên”.
Tuy nhiên, ông Guterres nói thêm rằng bước ngoặt này cũng tạo cơ hội để định hình lại việc kiểm soát vũ khí trong bối cảnh an ninh toàn cầu đang thay đổi, đồng thời hoan nghênh những tuyên bố từ cả tổng thống Mỹ và Nga thừa nhận mối nguy hiểm của một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới.
“Thế giới hiện đang trông chờ Nga và Mỹ biến lời nói thành hành động” - ông Guterres nói, kêu gọi cả hai bên quay trở lại đàm phán “ngay lập tức” và nhất trí về một khuôn khổ kế tiếp nhằm khôi phục các giới hạn có thể kiểm chứng, giảm thiểu rủi ro và tăng cường an ninh toàn cầu.
New START được ký vào năm 2010, có hiệu lực từ ngày 5-2-2011 và sau khi được gia hạn hồi năm 2021, hiệp ước sẽ có hiệu lực tới ngày 5-2-2026. Hiệp ước quy định trần đối với số lượng đầu đạn hạt nhân chiến lược triển khai và các bệ phóng, đồng thời thiết lập các cơ chế giám sát đối với kho vũ khí của cả Nga và Mỹ.
