Đúng 12 giờ trưa 24-2, trong tiếng hò reo của người dân và du khách, hai thủ đao được tuyển chọn của làng Ném Thượng (phường Khắc Niệm, TP Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh) chính thức cử hành lễ chém lợn. Thay vì thủ đao cắt một nhát dao trước sân đình sau đó đưa vào khu vực làm cỗ ngọc (như đã làm năm 2013, 2014), năm nay ban tổ chức thực hiện đúng nghi thức cổ truyền, đó là chém lợn ngay sân đình trước sự chứng kiến của hàng ngàn người, trong đó có cả trẻ em. Mặc dù ban tổ chức cho biết sẽ kiểm soát việc người dân dùng tiền lẻ quệt vào máu nhưng hiện tượng này vẫn diễn ra.
“Đặc trưng của làng quê” (?)
Đây là năm thứ 16 liên tiếp lễ hội này diễn ra sau khi được người dân trong làng phục dựng vào năm 2000.
Là một người con của làng Ném Thượng xa quê hơn 40 năm, lần này trở về tham dự lễ chém lợn, ông Nguyễn Văn Hòa (60 tuổi) tự hào về một phong tục cổ truyền của địa phương còn được giữ gìn. Ông Hòa cho rằng đây là phong tục xa xưa, tùy từng người, từng góc nhìn mà đánh giá nó tốt hay xấu, nên bỏ hay giữ lại. “Tôi không phê phán phong tục chém lợn vì nó đã tồn tại trong lịch sử. Hậu thế không nên phán xét lịch sử mà chỉ nên nhận thức lịch sử, từ đó cải thiện mức độ nào đó tính chất của nó” - ông Hòa chia sẻ.
Lễ chém lợn diễn ra ngay sân đình làng Ném Thượng (phường Khắc Niệm, TP Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh) trưa 24-2. Ảnh: HUY HÀ
Theo ông Hòa, lễ hội chém lợn thể hiện sự ăn mừng chiến thắng nên phải được tổ chức linh đình. Nó có ý nghĩa giáo dục con người hướng đến làm việc có ích, đến cái thiện, cái đức, cái tâm.
Đứng ở khía cạnh một người dân xa quê thì ông Hòa cho rằng lễ hội là dịp để giới thiệu, quảng bá về quê hương mình. Về việc chém lợn được tiến hành trước mặt trẻ nhỏ, có ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ, phản giáo dục không, ông Hòa nhận xét: “Nếu nói gây phản cảm giáo dục, gây bạo lực với trẻ con thì gần như không có. Ở trên Internet tồn tại những thứ còn bạo lực gấp nhiều lần như game bạo lực, bắn nhau, vác kiếm chém giết, mà Internet lại tiếp xúc hằng ngày, hằng giờ. Trong khi đó lễ hội chém lợn thì mỗi năm mới tổ chức một lần, mỗi lần diễn ra trong khoảng 5-10 phút. Đã là lễ hội phải là truyền thống, mà truyền thống thì phải là đặc trưng của từng làng quê”.
Người ủng hộ, kẻ phê phán
Ông Nguyễn Văn Chương, Phó Chủ tịch UBND phường Khắc Niệm, cho biết trước việc có người ủng hộ, có người phê phán lễ hội, các cấp chính quyền cũng như UBND phường Khắc Niệm đề nghị các cụ và dân làng thực hiện phần lễ và phần hội như phong tục truyền thống, riêng phần chém lợn thì đưa vào khu vực riêng để làm cỗ ngọc tế thánh, không thực hiện trước đông đảo người dân.
“Nhiều người muốn giữ lại phong tục chém lợn cho đúng với truyền thống lâu đời. Chúng tôi sẽ tiếp tục tuyên truyền, vận động thay đổi lễ hội để phù hợp hơn với xã hội hiện đại” - ông Chương nói.
Trả lời câu hỏi của Pháp Luật TP.HCM: Năm 2013, 2014 nghi thức chém lợn được thực hiện phía sau hậu cung, tại sao năm nay ban tổ chức lại quyết định tổ chức ở giữa sân đình, ông Nguyễn Đình Lợi, phó ban tổ chức lễ hội, cho biết đây là phong tục cổ truyền của dân làng có từ cách đây 850 năm. “Phong tục của địa phương thì để người dân địa phương bàn và quyết định. Các cụ và các chi họ của làng đã họp nhiều lần và thống nhất đây là bản sắc vùng miền, có truyền thống văn hóa lâu đời, không vi phạm pháp luật thì vẫn tổ chức bình thường” - ông Lợi bày tỏ.
| Nhiều người không cho trẻ con đi xem Chị Lê Thị Lan (Bắc Ninh) nhiều lần tham dự lễ hội chém lợn, nhận xét dưới góc độ nhân văn của người Việt thì hành động chém lợn dã man quá. “Phong tục cổ truyền thì nên giữ nhưng nếu chém công khai trước hàng ngàn người thì không nên. Nên chăng đưa vào một góc sân đình rồi chém, sẽ không gây phản cảm cho người xem” - chị Lan nói. Là người đang có con nhỏ, chị Lan cho rằng hành động chém lợn ảnh hưởng đến tâm lý trẻ nhỏ, nhiều người giữ con ở nhà không cho con cái đến xem vì cảnh chém man rợ quá. Đồng quan điểm với chị Lan, một phụ nữ sống từ nhỏ ở làng Ném Thượng cho biết từ khi có lễ hội chị chưa bao giờ dám đến gần xem vì cảnh máu me be bét rất kinh hãi. “Khoảng 60%-70% bà mẹ trong làng không cho con đi xem. Nếu có cho con đi xem thì cũng chỉ đứng ở phía ngoài, không dám cho con vào gần khu chém lợn” - chị này nói. Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, ông Nguyễn Văn Phong, Giám đốc Sở VH-TT&DL tỉnh Bắc Ninh, khẳng định di sản văn hóa vật thể hay phi vật thể thì phải bảo tồn và phát huy trong xã hội đương đại. “Những gì không phù hợp với truyền thống thì chúng tôi tuyên truyền, vận động để người dân thay đổi. Tuy nhiên, cần có thời gian, không thể ngày một ngày hai mà thay đổi được ngay” - ông Phong nói. |
