Eo biển Hormuz đã đón số lượng tàu thuyền đi qua ở mức thấp trong hơn 1 tháng qua do phía Iran tuyên bố đóng cửa eo biển này trong bối cảnh xung đột với Mỹ và Israel. Đến ngày 13-4, Hải quân Mỹ vào cuộc phong tỏa các cảng của Iran ở eo biển Hormuz.
Tình hình đang hết sức đáng ngại, mọi kịch bản ở eo biển Hormuz đang khó lường và tương lai của tuyến đường biển huyết mạch này còn mờ mịt. Tuy nhiên ngay cả khi tuyến đường thủy quan trọng này được mở hoàn toàn và dầu mỏ cùng các hàng hóa thiết yếu khác được phép vận chuyển ra ngoài, điều đó vẫn chưa đủ để khiến tình hình hàng hải, giá dầu trở lại bình thường như trước xung đột.
Tác động hàng hải
Các chuyên gia cho rằng các hãng vận tải biển sẽ không bắt đầu vào Vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz, nếu nguy cơ xảy ra xung đột vẫn còn cao.
Bà Lale Akoner – nhà phân tích thị trường toàn cầu tại công ty đầu tư eToro – cho biết các chủ tàu, cũng như các công ty bảo hiểm của họ, sẽ không cho phép tàu của họ quay trở lại Vịnh, trừ khi họ chắc chắn rằng các tàu sẽ không bị mắc kẹt ở đó trong nhiều tuần hoặc lâu hơn.
Trong trường hợp không có thêm tàu thuyền nào vào Vịnh để lấy những chuyến hàng dầu, phân bón và các mặt hàng thiết yếu khác, thì lợi ích từ eo biển Hormuz sẽ chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Tình trạng thiếu hụt và giá dầu, giá các mặt hàng khác tăng cao có thể sẽ tiếp diễn trong nhiều tháng.
Theo ông Matt Smith – thành viên công ty phân tích thương mại Kpler, để mọi thứ trở lại bình thường, trước hết các tàu bị mắc kẹt ở Vịnh cần phải rời đi. Cho đến nay, điều đó vẫn chưa xảy ra.
“(Hầu như) không ai đủ tự tin để đi qua eo biển” – ông Smith nói. Số lượng hơn 100 tàu chở dầu thường di chuyển qua eo biển Hormuz mỗi ngày trước xung đột đã giảm xuống còn 10 tàu, thậm chí ít hơn.
Ngay cả khi các chủ tàu có sự tin tưởng vào thỏa thuận ngừng bắn, dòng tàu thuyền vẫn chủ yếu là các tàu rời đi. Ông Smith cho biết có khoảng 400 tàu chở dầu đầy hàng đang chờ rời khỏi Vịnh Ba Tư, nhưng chỉ có khoảng 100 tàu chở dầu rỗng muốn vào Vịnh này.
Ông Smith cũng nói rằng nếu eo biển được mở cửa vào giữa tháng 4, có lẽ phải đến tháng 7 dòng chảy dầu mới trở lại bình thường.
Điều tương tự cũng xảy ra với các tàu container – vốn rất quan trọng để vận chuyển thực phẩm và các hàng hóa khác mà các quốc gia vùng Vịnh, cũng như hàng xuất khẩu như phân bón và nhựa công nghiệp. Theo ông Peter Tirschwell – phó chủ tịch phụ trách hàng hải và thương mại tại S&P Global Market Intelligence, có khoảng 100 tàu container đang chờ rời đi, nhưng hầu như không có tàu nào chờ vào.
Theo ông Tirschwell, điều đó có nghĩa là 30% lượng phân bón của thế giới thường được xuất khẩu từ khu vực này có thể bị mắc kẹt ở đó trong nhiều tháng cho đến khi có tàu mới đến chở. Cũng như với dầu mỏ, vận chuyển hàng hóa đó bằng tàu là cách duy nhất để đưa khối lượng hàng hóa khổng lồ này ra khỏi khu vực.
“Không có đủ năng lực để dễ dàng chuyển hướng các lô hàng đó” – ông nói.
Các nhà phân tích vận tải biển cảnh báo rằng các công ty hàng hải có thể mất một thời gian dài để các tàu lấy lại niềm tin, khi quay trở lại các tuyến đường nguy hiểm.
Điển hình, đến tháng 1, chỉ có một số ít các hãng vận tải biển thương mại quay trở lại Biển Đỏ, một năm sau khi nhóm vũ trang Houthis ở Yemen tuyên bố ngừng nhắm mục tiêu vào tàu thuyền đi qua khu vực này. Họ đã chọn tuyến đường dài hơn và tốn kém hơn – nhưng dễ dự đoán rủi ro hơn, đó là vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi.
Giá dầu sẽ giảm nếu eo biển được mở?
Nếu không có thêm tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, các chuyên gia cho rằng việc sản xuất nhiều mặt hàng tại đây, bao gồm dầu thô, xăng và các nhiên liệu tinh chế khác, phân bón, sẽ vẫn bị đình trệ.
Ông Smith cho biết sản xuất đã bị tạm dừng trong 6 tuần qua vì không có nơi để chứa những mặt hàng đó.
“[Các nhà sản xuất dầu quanh Vịnh] đã quen với việc chỉ cần chất [dầu] lên tàu chở dầu và nó lập tức được vận chuyển đi. Họ sẽ cần thời gian để tăng sản lượng, nhưng cũng cần có các tàu chở dầu để có thể bốc dỡ dầu thô” – ông Smith nói.
Đồng tình, tờ The Guardian dẫn lời các nhà phân tích vận tải biển dự đoán các nhà khai thác hàng hải sẽ tự tin hơn khi một tàu thuộc sở hữu của một công ty lớn của châu Âu đi qua eo biển Hormuz an toàn kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực. Tuy nhiên, họ cảnh báo rằng việc các tàu trống quyết định vào eo biển để chất hàng tại các cảng trong khu vực lại có thể đối mặt nhiều rủi ro, và không rõ khi nào điều này có thể bắt đầu xảy ra.
Sau khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực, thị trường năng lượng đã giảm mạnh với hy vọng rằng hàng triệu thùng dầu thô và khí đốt bị mắc kẹt ở vùng Vịnh có thể sớm giúp giải quyết cuộc khủng hoảng hiện tại.
Tuy nhiên, sự gián đoạn càng trầm trọng hơn do nhiều địa điểm sản xuất năng lượng quan trọng đã bị hư hại do các cuộc tấn công.
Các chuyên gia cho biết có thể mất nhiều tháng hoặc nhiều năm để khôi phục hoàn toàn sản xuất năng lượng của vùng Vịnh.
Qatar cho biết thiệt hại đáng kể tại trung tâm sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) chính của nước này sau cuộc tấn công của Iran đã làm giảm công suất 17% của trung tâm. Các quan chức dự đoán có thể mất từ 3 đến 5 năm để sửa chữa nơi này.
Công ty tư vấn dầu khí quốc tế Wood Mackenzie cho rằng nếu Qatar bắt đầu khởi động lại công suất LNG còn lại vào tháng tới, thì phải đến cuối tháng 8, công suất không bị hư hại mới có thể hoạt động trở lại. “Tuy nhiên, không rõ liệu QatarEnergy có xem xét làm điều này trong thời gian ngừng bắn hay không” – ông Tom Marzec-Manser, một nhà phân tích khí đốt tại công ty Wood Mackenzie, cho biết.
Các nhà máy lọc dầu vùng Vịnh – nơi cung cấp hơn một nửa lượng nhiên liệu máy bay cho châu Âu – cũng bị hư hại và có thể mất nhiều tháng để hoạt động trở lại bình thường.
Thị trường dầu khí đã giảm nhẹ sau thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran. Nhưng các nhà phân tích dự đoán giá có thể bắt đầu tăng trở lại khi tình trạng thiếu hụt nguồn cung năng lượng toàn cầu gia tăng vào tháng 5 và tháng 6.
Tuy nhiên, sự tăng giá này còn đến sớm hơn dự kiến.
Ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chỉ đạo Hải quân Mỹ phong tỏa “bất kỳ và mọi con tàu tìm cách đi vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz”, giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng.
Dù sau đó giá dầu có giảm xuống dưới 100 USD/thùng nhờ tín hiệu lạc quan Mỹ và Iran có khả năng nối lại đàm phán, mức giá này cao hơn nhiều so với mức trước xung đột.
Các nhà giao dịch có thể đang tính đến các yếu tố rủi ro, khiến giá dầu vẫn còn ở mức cao. Theo nhà phân tích Tamas Varga, điều này sẽ giữ cho giá thị trường năng lượng cao hơn đáng kể so với trước khi xung đột xảy ra.
"Do đó, việc quay trở lại mức dưới 70 USD là rất khó xảy ra, ít nhất là trong 1 hoặc 2 năm tới" – ông nói.
