Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục tuyên bố Mỹ cần giành quyền kiểm soát đảo Greenland (thuộc Đan Mạch), viện dẫn lý do “an ninh quốc gia” và cảnh báo rằng Washington sẽ “làm điều gì đó” về lãnh thổ này “cho dù [Greenland] có thích hay không”.
Lập trường này đặt Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và Liên minh châu Âu (EU) vào thế khó. Greenland - một phần lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, nhưng không phải là thành viên của EU, trong khi Đan Mạch thì có. Trong khi đó, hòn đảo Bắc Cực này vẫn nằm trong phạm vi các cam kết phòng thủ của NATO thông qua tư cách thành viên của Đan Mạch.
Các nhà lãnh đạo châu Âu đã mạnh mẽ bảo vệ nguyên tắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ cũng như quyền tự quyết của Greenland và Đan Mạch đối với những vấn đề liên quan, nhưng cho đến nay NATO và EU vẫn chưa có một chiến lược rõ ràng về cách ngăn chặn hoặc cách ứng phó trước tham vọng của ông Trump.
Dưới đây là một số biện pháp các nước châu Âu có thể thực hiện, theo tờ The Guardian.
Ngoại giao và an ninh Bắc Cực
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio dự kiến sẽ gặp các quan chức ngoại giao Đan Mạch và Greenland vào ngày 14-1. Những động thái ngoại giao này một phần nhằm giải quyết các mối lo ngại về an ninh của Mỹ, trước hết bằng cách nhấn mạnh rằng một hiệp ước quốc phòng hiện có giữa Mỹ và Đan Mạch từ năm 1951, được cập nhật năm 2004. Hiệp ước cho phép mở rộng đáng kể sự hiện diện quân sự của Mỹ trên đảo, bao gồm việc xây dựng các căn cứ mới.
Các lãnh đạo Đan Mạch và Greenland cũng gửi đi các thông điệp mạnh mẽ tới các đảng viên Cộng hòa ngoài nhóm ủng hộ Tổng thống Trump. Chẳng hạn, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã cảnh báo rằng một cuộc tấn công của Mỹ vào Greenland, trên thực tế là một thành viên quay lưng lại với một thành viên khác của NATO, sẽ đồng nghĩa với “sự kết thúc của NATO”.
Cụ thể hơn, các đại sứ NATO được cho là đã nhất trí tại Brussels gần đây rằng liên minh xuyên Đại Tây Dương nên tăng cường chi tiêu quân sự ở Bắc Cực, triển khai thêm thiết bị và tổ chức nhiều cuộc tập trận lớn hơn để giúp xoa dịu những lo ngại về an ninh của Mỹ.
Các nhà ngoại giao tin rằng một số động thái phối hợp của phương Tây nhằm tăng cường an ninh của Greenland có thể là cách giải quyết ít đau đớn nhất cho cuộc khủng hoảng hiện nay.
Trừng phạt kinh tế
Về lý thuyết, EU - một thị trường với 450 triệu người - có đòn bẩy kinh tế đáng kể đối với Mỹ và có thể đe dọa các biện pháp trả đũa, từ việc đóng cửa các căn cứ quân sự của Mỹ ở châu Âu đến việc cấm các nước châu Âu mua trái phiếu chính phủ Mỹ.
Biện pháp trừng phạt được nhắc đến nhiều nhất là công cụ chống cưỡng ép của EU, hay còn gọi là “vũ khí thương mại”, cho phép Ủy ban châu Âu cấm hàng hóa và dịch vụ của Mỹ vào thị trường EU, áp thuế, tước bỏ quyền sở hữu trí tuệ và chặn các khoản đầu tư của họ.
Tuy nhiên trên thực tế, điều này đòi hỏi sự đồng thuận của tất cả thành viên trong khối, vốn không dễ dàng do các thành viên không muốn gây thiệt hại kinh tế cho khối, và muốn giữ sự ủng hộ của Mỹ trong vấn đề Ukraine. Bên cạnh đó, châu Âu phụ thuộc vào các công ty công nghệ của Mỹ trong mọi lĩnh vực.
Hơn nữa, để bất kỳ mối đe dọa trừng phạt kinh tế nào có hiệu quả, các nước châu Âu phải khiến ông Trump tin rằng điều đó là có thật - điều mà cho đến nay, rõ ràng là không phải vậy.
Đầu tư nhiều hơn vào Greenland
Nền kinh tế Greenland phụ thuộc rất nhiều vào các khoản trợ cấp hàng năm từ Đan Mạch. Năm ngoái, Đan Mạch viện trợ Greenland khoảng 530 triệu euro, chiếm khoảng một nửa ngân sách chi tiêu công của vùng lãnh thổ rộng lớn này và tương đương khoảng 20% GDP.
Trước những cam kết của ông Trump nhằm đầu tư hàng tỉ USD vào Greenland, EU có thể đối phó bằng cách tăng cường đầu tư nhằm ngăn hòn đảo rơi vào tầm ảnh hưởng kinh tế của Mỹ, đặc biệt trong kịch bản Greenland nhiều khả năng sẽ bỏ phiếu ủng hộ độc lập khỏi Đan Mạch trong tương lai không xa.
Một dự thảo đề xuất của Ủy ban châu Âu hồi tháng 9 cho thấy EU có thể tăng gấp đôi cam kết đầu tư vào Greenland để tương xứng với khoản trợ cấp hàng năm của Đan Mạch. Hòn đảo này cũng có thể nhận các khoản tài trợ lên tới 44 triệu euro từ quỹ của EU dành cho các vùng lãnh thổ xa xôi có liên kết với khối.
Dù Washington có thể đưa ra các khoản hỗ trợ lớn hơn nhiều so với Brussels, người dân Greenland - một khi bỏ phiếu độc lập khỏi Đan Mạch - có thể sẽ thận trọng trước nguy cơ bị các tập đoàn Mỹ chi phối, cũng như không muốn đánh mất hệ thống an sinh xã hội theo mô hình Bắc Âu của mình.
Điều binh
Tất cả những biện pháp nói trên đều cần thời gian. Hơn nữa, vẫn chưa rõ liệu tham vọng của ông Trump đối với Greenland có thể được thỏa mãn bằng các hiệp ước hay việc tăng cường an ninh tại Bắc Cực hay không. Trong cuộc phỏng vấn của tờ The New York Times gần đây, Tổng thống Trump nói rằng "quyền sở hữu" của Mỹ đối với hòn đảo này là "cần thiết về mặt tâm lý để thành công".
Trong một bài đăng trên viện nghiên cứu Bruegel (Bỉ), chuyên gia Moreno Bertoldi và Marco Buti lập luận rằng các chính phủ EU nên chủ động bảo vệ Greenland trước tham vọng của Mỹ. Hai chuyên gia cho rằng quân đội châu Âu nên được triển khai trên hòn đảo “như một tín hiệu thể hiện cam kết của châu Âu đối với toàn vẹn lãnh thổ của Greenland”. Dù điều đó sẽ không ngăn chặn hoàn toàn khả năng Mỹ sáp nhập Greenland, nó sẽ khiến kịch bản này trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Tuần trước, người phát ngôn chính phủ Đức cho biết Berlin đang xây dựng một kế hoạch “bao gồm khả năng răn đe của châu Âu” nếu Mỹ cố gắng kiểm soát Greenland, trong khi Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot đưa ra khả năng triển khai một đơn vị quân sự Pháp.
Năng lực triển khai nhanh của EU là một khuôn khổ cho phép nhanh chóng điều động tới 5.000 binh sĩ từ nhiều quốc gia thành viên khác nhau, dưới quyền chỉ huy của EU, để ứng phó với các cuộc khủng hoảng bên ngoài khối. Theo các chuyên gia và một số chính trị gia, điều này có thể làm thay đổi cách tính toán của Mỹ.
“Không ai tin rằng một cuộc chiến giữa Mỹ và EU là điều mong muốn hay có thể giành chiến thắng. Nhưng một động thái quân sự của Mỹ nhằm vào EU sẽ gây ra những hệ quả tàn khốc đối với hợp tác quốc phòng, các thị trường và niềm tin toàn cầu vào Mỹ” - nghị sĩ Nghị viện châu Âu Sergey Lagodinsky thuộc Đảng Xanh của Đức nói, lưu ý rằng điều đó có thể khiến ông Trump phải cân nhắc lại.
