Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM đã soạn thảo Đề cương Lập quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2045, tầm nhìn đến năm 2125.
Quy hoạch Tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm
Theo đơn vị soạn thảo, việc lập quy hoạch tổng thể nhằm khắc phục những hạn chế của phương pháp lập quy hoạch truyền thống. Quy hoạch Tổng thể TP.HCM là quy hoạch tích hợp, lồng ghép các nội dung của quy hoạch tỉnh theo quy định của pháp luật về quy hoạch và quy hoạch chung TP trực thuộc Trung ương và theo quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn.
Điều này giúp rút ngắn thời gian so với việc lập quy hoạch theo cách truyền thống là phê duyệt quy hoạch theo Luật Quy hoạch sau đó mới phê duyệt quy hoạch chung theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn. Đồng thời, sau khi được phê duyệt có thể triển khai ngay các dự án đầu tư, hạn chế tình trạng nhà đầu tư phải mất thời gian chờ quy hoạch.
Quy hoạch Tổng thể cũng giúp khắc phục sự trùng lặp về nội dung quy hoạch giữa quy hoạch theo Luật quy hoạch và quy hoạch chung theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, tạo sự liền mạch, thuận lợi trong công tác quản lý quy hoạch và triển khai thực hiện sau này.
Toàn bộ ranh giới hành chính TP.HCM sau sáp nhập với diện tích khoảng 6.772,59 km²; gồm 168 đơn vị hành chính (113 phường, 54 xã và đặc khu Côn Đảo), phần khai thác lấn biển theo yêu cầu phát triển kinh tế của TP.
Đơn vị soạn thảo xác định ranh giới lập quy hoạch như sau: Phía Đông giáp tỉnh Đồn Nai và tỉnh Lâm Đồng; Phía Tây giáp Tỉnh Tây Ninh và Tỉnh Đồng Tháp; Phía Bắc giáp Tỉnh Tây Ninh và Tỉnh Đồng Nai và Phía Nam giáp Tỉnh Đồng Tháp và Biển Đông.
Do đó, tầm nhìn Quy hoạch Tổng thể TP.HCM là tầm nhìn 100 năm, được xác định đến năm 2125. Đến năm 2125, TP.HCM là đại đô thị bền vững, sáng tạo và đáng sống hàng đầu khu vực châu Á – Thái Bình Dương, phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường, công bằng xã hội và gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa.
Trong đó, đến năm 2045, TP.HCM trở thành đô thị nằm trong nhóm 100 thành phố toàn cầu, có bản sắc văn hóa đặc trưng, là một trong các trung tâm tài chính, thương mại, logistics, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, giữ vai trò động lực tăng trưởng và đầu tàu phát triển của cả nước.
Thành phố phát triển theo mô hình đại đô thị đa trung tâm, hạ tầng đồng bộ và hiện đại, quản trị thông minh và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu. Người dân thành phố có thu nhập và chất lượng sống cao, thuộc nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Á, được thụ hưởng môi trường sống an toàn, nhân văn và giàu bản sắc.
Sẽ có kết nối Tân Sơn Nhất đi Cảng hàng không Long Thành
Ngoài phát triển về kinh tế, xã hội, Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM cũng đưa việc phát triển đô thị là một trong những nội dung quy hoạch không thể thiếu.
Quy hoạch Tổng thể cần xác định chiến lược phát triển không gian đô thị mang tính bền vững và linh hoạt cho một siêu đô thị trong bối cảnh biến động sâu sắc về công nghệ, nhân khẩu học, khí hậu.
Để Quy hoạch Tổng thể đạt được những định hướng cấu trúc không gian và mô hình đô thị bềnh vững và linh hoạt, có chất lượng sống tốt và khả năng chống chịu cao, đồng thời định hướng phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại và nâng cao khả năng liên kết vùng, cần nghiên cứu các tác động vùng đối với TP.HCM như vùng Đông Nam Bộ và Vùng Đồng bằng Sông Cửu Long.
Theo đó, phát triển đô thị sẽ nghiên cứu, xác định rõ các hành lang kết nối chiến lược theo các hướng tiếp tục củng cố cửa ngõ kinh tế phía Đông - kết nối Vùng Đông Nam Bộ.
Kết nối thông suốt TP với các trung tâm công nghiệp lớn của tỉnh Đồng Nai, Cảng hàng không quốc tế Long Thành trong tương lai, tạo thành một cụm động lực tăng trưởng chiến lược. Xương sống của hành lang kết nối này là một mạng lưới hạ tầng giao thông đa phương thức đang được khẩn trương đầu tư, bao gồm hệ thống đường vành đai (Vành đai 3, Vành đai 4), hệ thống cao tốc (TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, Bến Lức - Long Thành, Biên Hòa - Vũng Tàu, TP.HCM - Mộc Bài); hệ thống đường sắt (đặc biệt là đường sắt tốc độ cao Thủ Thiêm - Cảng hàng không Long Thành, đường sắt kết nối Cảng hàng không Tân Sơn Nhất - Cảng hàng không Long Thành).
Tăng cường trục kết nối Vùng Đồng bằng Sông Cửu Long bởi vùng này có thế mạnh về sản xuất nông thủy sản, phát triển du lịch, điều kiện thiên nhiên ưu đãi và con người có đầu óc kinh doanh sáng tạo.
Việc tăng cường kết nối giữa hai vùng sẽ hỗ trợ qua lại để nâng tầm phát triển và khai mở tiềm năng đôi bên, tạo ra những trục kết nối mới, song song với các tuyến hiện hữu; kết hợp với hệ thống đường sắt quốc gia (đường sắt TP.HCM - Cần Thơ), đường sắt đô thị. Đồng thời mở ra không gian phát triển mới cho các khu vực phía Tây và Nam của TP như khu vực Bình Chánh, Cần Giờ.
Quy hoạch tổng thể sẽ kiến tạo các trục phát triển mới hành lang ven biển phía Nam và trục Bắc. Hành lang ven biển phía Nam (từ Tây sang Đông) được xác định dựa trên tận dụng, kết nối những đặc thù khác nhau về tiềm năng, thế mạnh và hạn chế của 3 khu vực là Vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, TP.HCM và Vùng Đông Nam Bộ. Việc phát triển hành lang này kết hợp các tuyến Vành đai 3 và 4 để thu gom sản phẩm xuất nhập khẩu, phân phối và chia sẻ tiềm năng là hết sức cần thiết.
Hành lang này có một vai trò đặc biệt quan trọng, kết nối các tỉnh ven biển miền Tây qua TP.HCM (khu vực Cần Giờ), tiếp tục kết nối trực tiếp đến cụm cảng Cần Giờ - Cái Mép - Thị Vải ở vịnh Gành Rái, có thể có hướng kéo dài kết nối trực tiếp với Vũng Tàu. Hành lang này sẽ là động lực mạnh mẽ cho kinh tế biển, hình thành đô thị động lực, đô thị logistics, đô thị du lịch, đô thị sân bay, FTZ và phát triển các khu đô thị sinh thái ven biển, trải dài từ Cần Giờ đến Hồ Tràm.
Hành lang kinh tế - công nghiệp - đô thị - dịch vụ chạy dọc theo trục Bắc – Nam. Đồng thời, nghiên cứu đề xuất các tuyến đường sắt nhẹ trong nội thành, các khu vực trung tâm của Thành phố phục vụ du lịch, ngắm cảnh và đi lại của người dân, du khách.
Bên cạnh việc tăng cường các kết nối ngoại vùng, cần hoàn thiện các kết nối nội vùng sau khi sáp nhập của 3 khu vực TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu bằng việc rà soát, đánh giá để bổ sung đầy đủ các tuyến đường sắt đô thị và các phương thức kết nối khác. Theo đó, các quy hoạch liên quan khác cũng cần có kế hoạch cập nhật và điều chỉnh tương ứng để đồng bộ.
Ngoài ra, quy hoạch TP.HCM cũng đề ra nghiên cứu đề xuất về cấu trúc không gian đô thị. Vùng lõi TP.HCM cũ đóng vai trò là thủ phủ tài chính và công nghệ cao, tập trung phát triển thành trung tâm tài chính, thương mại, văn hóa - thể thao - du lịch, giáo dục - y tế chất lượng cao, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Vùng Bình Dương đóng vai trò thủ phủ công nghiệp, là trung tâm sản xuất công nghiệp công nghệ cao;
Vùng Bà Rịa - Vũng Tàu là thủ phủ kinh tế biển, đóng vai trò là cửa ngõ cảng biển quốc tế, phát triển các dịch vụ biển (vui chơi giải trí, logistics), năng lượng gió ngoài khơi, khu thương mại tự do;
Đặc khu Côn Đảo phát triển thành trung tâm du lịch – nghỉ dưỡng – tâm linh - sinh thái.
Nói về quy hoạch TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn 2060, TS Võ Kim Cương – nguyên Phó Kiến trúc sư trưởng TP.HCM cho rằng, TP.HCM sau sáp nhập là vùng gồm có các vùng TP và vùng nông thôn.
Theo đó, khi quy hoạch tổng thể TP.HCM phải khảo sát lại các thông tin về tự nhiên, xu hướng, bố trí dân cư, hình thành đô thị như thế nào, giao thông kết nối ra sao. Sau đó, sẽ đưa ra đề cương phát triển không gian, hạ tầng, quy hoạch chung của TP về khí hậu, an sinh xã hội, y tế, giáo dục...
“Vùng nào thuận lợi cho công nghiệp, thì nên dồn lực phát triển hạ tầng sản xuất. Khu nào có tiềm năng du lịch – sinh thái, cần bảo tồn và nâng cấp dịch vụ. Đặc biệt, những khu vực đóng vai trò là trung tâm dân cư, việc làm, các đô thị lõi, phải được xác định là hạt nhân phát triển, có cơ chế ưu tiên nguồn lực rõ ràng để dẫn dắt sự lan tỏa”- TS Kim Cương nhận định.
