Chiều 18-3, tiếp tục Phiên họp thứ 55, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) với điểm nhấn là tăng cường phân cấp, phân quyền để Hà Nội phát triển.
Hà Nội mong là nơi triển khai các chính sách đột phá
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại nhấn mạnh việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 258/2025/QH15 vào tháng 12-2025 về thí điểm cơ chế đặc thù cho các dự án lớn tại Hà Nội đã tạo nền tảng quan trọng để Thủ đô tháo gỡ các “điểm nghẽn” kéo dài, nhất là trong triển khai các công trình trọng điểm.
Đây cũng là tiền đề để Hà Nội đồng thời triển khai ba trụ cột chiến lược, gồm: điều chỉnh các nghị quyết của Trung ương, xây dựng Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm và hoàn thiện Luật Thủ đô (sửa đổi).
Ông cũng thông tin, ngày 17-3, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết về định hướng phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới, đây là nền tảng chính trị quan trọng chỉ đạo sự phát triển của Thủ đô trong thời gian tới. Cùng với đó, Hà Nội đang đẩy nhanh tiến độ lập quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm với mong muốn trở thành trung tâm lớn của khu vực và thế giới.
Theo đó, Chủ tịch UBND TP Hà Nội kiến nghị dự luật sẽ phân quyền mạnh hơn, giúp Thủ đô có thể thử nghiệm các cơ chế, chính sách đột phá.
Cụ thể, TP Hà Nội mong muốn được chủ động ban hành các quy định cụ thể để tổ chức thực hiện luật, nghị quyết của Quốc hội trong trường hợp Trung ương chưa kịp hướng dẫn chi tiết. Theo đó, Hà Nội không chỉ là nơi thực thi mà còn có thể tham gia vào quá trình thiết kế chính sách, góp phần hỗ trợ Trung ương trong hoạch định các cơ chế phù hợp với thực tiễn.
“Thủ đô không đứng ngoài hệ thống pháp luật chung, nhưng cần cơ chế để chủ động thử nghiệm, hoàn thiện chính sách mới, từ đó tổng kết thực tiễn và nhân rộng ra cả nước”, ông Thắng nhấn mạnh.
Thứ hai, Hà Nội đề xuất tiếp tục được phân cấp, ủy quyền trong một số lĩnh vực đặc thù như y tế, giáo dục, văn hóa – xã hội; đặc biệt là thẩm quyền thành lập, cấp phép và quản lý các đơn vị sự nghiệp công lập và ngoài công lập.
Chủ tịch UBND TP Hà Nội dẫn chứng thực tế khi được giao quản lý Khu công nghệ cao Hòa Lạc, thành phố đã cải thiện đáng kể hạ tầng, môi trường đầu tư. Gần đây, Tập đoàn Viettel cũng đã khởi công nhà máy bán dẫn tại đây, mở ra hướng phát triển công nghệ cao cho Thủ đô.
Từ kinh nghiệm này, Hà Nội kiến nghị tiếp tục được giao quản lý một số đơn vị như Vườn quốc gia Ba Vì và Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, phát huy giá trị các thiết chế này.
Về tổ chức bộ máy, thành phố cũng đề nghị được chủ động xác định định mức biên chế phù hợp với đặc thù đô thị đặc biệt, đáp ứng yêu cầu quản lý ngày càng cao.
Trong lĩnh vực tài chính – ngân sách, ông Thắng cho hay Hà Nội đang xây dựng mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu đạt mức tăng trưởng hai con số. Thành phố xác định khai thác tối đa nguồn lực nội sinh, đặc biệt từ các lĩnh vực văn hóa, y tế, giáo dục, thay vì cạnh tranh thu hút nguồn lực bên ngoài.
“Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hà Nội đề xuất Quốc hội cho phép áp dụng các cơ chế tài chính đặc thù như thành lập quỹ tài chính ngoài ngân sách, phát hành trái phiếu công trình và trái phiếu Thủ đô nhằm huy động nguồn lực đầu tư phát triển”, ông nhấn mạnh.
Trao quyền để Hà Nội thực hiện trách nhiệm lớn hơn
Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, Luật Thủ đô là luật mang tính đặc thù, đột phá, do đó không đặt nặng yêu cầu “thống nhất tuyệt đối” với hệ thống pháp luật hiện hành.
“Nếu yêu cầu thống nhất hoàn toàn thì sẽ không cần Luật Thủ đô”, ông nói, đồng thời khẳng định đây là các cơ chế, chính sách riêng nhằm giao trách nhiệm cao hơn cho Thủ đô, từ đó cần có công cụ phù hợp để thực hiện.
Ông cũng làm rõ quan điểm việc ban hành cơ chế đặc thù không phải là “ưu đãi” cho Hà Nội, mà là giao nhiệm vụ lớn hơn. Các chính sách này về cơ bản chỉ áp dụng cho Thủ đô, không thể mở rộng đại trà cho các địa phương khác, nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Về nội dung cụ thể, Phó Chủ tịch Quốc hội cho hay các ý kiến cơ bản tán thành việc trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định khác với quy định hiện hành hoặc trong trường hợp chưa có quy định, nhằm tạo điều kiện cho Hà Nội chủ động, sáng tạo, phát triển nhanh và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, ông Định lưu ý cần làm rõ phạm vi, lĩnh vực áp dụng; xác định rõ nguyên tắc, điều kiện, quy trình ban hành và cơ chế giám sát.
“Đặc biệt, việc áp dụng các cơ chế này có thể theo hình thức thí điểm, có thời hạn, kèm theo trách nhiệm báo cáo, đánh giá để kịp thời điều chỉnh khi phát sinh vướng mắc”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Các ý kiến cũng thống nhất định hướng phân quyền mạnh mẽ, tăng tính tự chủ toàn diện cho Thủ đô trên nhiều lĩnh vực như tổ chức bộ máy, cán bộ, quy hoạch, xây dựng, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển văn hóa – xã hội và liên kết vùng. Việc phân quyền phải bảo đảm nguyên tắc “6 rõ”, gắn với trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện một số nội dung còn ý kiến khác nhau, như mô hình đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt thuộc Hà Nội; cách tiếp cận về vùng Thủ đô theo hướng “mở”, liên kết linh hoạt; hay cơ chế tài chính, ngân sách cần được thiết kế theo hướng đột phá nhưng không ảnh hưởng đến cân đối chung.
Về kỹ thuật lập pháp, ông Định yêu cầu rà soát, giảm bớt các quy định quá chi tiết dễ gây vướng mắc, chuyển sang quy định theo nguyên tắc để bảo đảm tính linh hoạt, tầm nhìn dài hạn.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự thảo luật, trình đại biểu Quốc hội chậm nhất ngày 25-3, bảo đảm tiến độ để Quốc hội xem xét tại kỳ họp khai mạc vào đầu tháng 4-2026.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 36 điều; giảm 18 điều so với Luật Thủ đô 2024; dự kiến có hiệu lực từ 1-7-2026.
Một trong những nội dung đáng chú ý, dự thảo quy định TP Hà Nội được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng trong phạm vi địa giới hành chính của TP Hà Nội.
Phạm vi thí điểm cơ chế, chính sách bao gồm: Tổ chức bộ máy các cấp chính quyền của Thành phố, chế độ công vụ, công chức; Mô hình quản trị tiên tiến, hiện đại; Mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, văn hóa, y tế và chăm sóc sức khỏe; Mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp đô thị;
Mô hình quản lý đô thị, nông thôn, không gian và phát triển bền vững; Phương thức huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực đặc thù cho phát triển Thủ đô; Giải pháp xử lý các vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng, trực tiếp đến chất lượng sống của người dân hoặc sự phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.
