Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa giao Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành, địa phương liên quan rà soát toàn diện kế hoạch đầu tư nâng cấp các tuyến đường bộ cao tốc đã được xây dựng theo quy mô phân kỳ.
Việc rà soát phải xác định thứ tự ưu tiên đầu tư trên cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và khả năng cân đối ngân sách nhà nước trong từng giai đoạn.
Bên cạnh nguồn vốn ngân sách, lãnh đạo Chính phủ cũng yêu cầu nghiên cứu các cơ chế, chính sách phù hợp để huy động thêm nguồn lực ngoài ngân sách tham gia đầu tư mở rộng cao tốc. Các đề xuất sẽ được báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét theo quy định.
Hơn 2.800 km cao tốc đầu tư theo quy mô phân kỳ
Theo Bộ Xây dựng, hiện cả nước có khoảng 2.801 km cao tốc được đầu tư theo quy mô phân kỳ.
Trong đó, khoảng 2.107 km đã đưa vào khai thác hoặc thông xe kỹ thuật, gồm 548 km cao tốc 2 làn xe và 1.559 km cao tốc 4 làn xe hạn chế. Ngoài ra còn 694 km đang được thi công.
Phần lớn các dự án được đầu tư bằng vốn Nhà nước với tổng chiều dài khoảng 2.135 km, chiếm 76% mạng lưới. Khoảng 666 km còn lại được triển khai theo phương thức đối tác công tư (PPP).
Bộ Xây dựng cho rằng bối cảnh phát triển của đất nước hiện nay đã khác nhiều so với thời điểm quyết định đầu tư các tuyến cao tốc theo quy mô phân kỳ. Nhu cầu vận tải dự báo tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới.
Trong khi đó, khả năng cân đối nguồn lực cho hạ tầng giao thông đã được cải thiện đáng kể. Đây là cơ sở để xem xét đầu tư mở rộng các tuyến cao tốc nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Cần hơn 79 ngàn tỉ đồng để mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe
Kết quả rà soát của Bộ Xây dựng cho thấy nhu cầu vốn để hoàn thiện toàn bộ 653 km cao tốc 2 làn xe lên quy mô phù hợp vào khoảng 79.600 tỉ đồng.
Hiện đã xác định được gần 49.000 tỉ đồng nguồn vốn. Phần ngân sách trung ương cần bổ sung trong giai đoạn 2026-2030 khoảng 30.600 tỉ đồng.
Trong số này, có năm tuyến với tổng chiều dài 329 km đang được mở rộng lên 4 làn xe gồm Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang và tuyến kết nối cửa khẩu Cốc Nam - Hữu Nghị. Các dự án cơ bản đã được bố trí đủ vốn.
Tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình dài 26 km đã được quyết định đầu tư theo hình thức PPP. UBND tỉnh Phú Thọ đang hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi với tổng mức đầu tư gần 8.000 tỉ đồng.
Ngoài ra, sáu tuyến cao tốc khác với tổng chiều dài 298 km đang được các địa phương nghiên cứu mở rộng lên 4 làn xe hoàn chỉnh. Nhu cầu vốn ngân sách trung ương dự kiến khoảng 30.667 tỉ đồng.
Đáng chú ý, tỉnh Thái Nguyên đang nghiên cứu mở rộng tuyến Thái Nguyên - Chợ Mới theo phương thức PPP và dự kiến không cần hỗ trợ từ ngân sách nhà nước.
Đối với nhóm cao tốc 4 làn xe hạn chế, tổng chiều dài khoảng 2.148 km, nhu cầu vốn để mở rộng theo quy hoạch từ 4 đến 8 làn xe lên tới khoảng 417.460 tỉ đồng.
Riêng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông có chiều dài khoảng 1.222 km đang được nghiên cứu các phương án mở rộng.
Theo Bộ Xây dựng, nếu ưu tiên mở rộng các đoạn hướng tâm vào Hà Nội và TP.HCM với tổng chiều dài khoảng 534 km thì tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 63.500 tỉ đồng. Trong đó, nhu cầu vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026-2030 khoảng 30.526 tỉ đồng.
Trường hợp mở rộng toàn bộ tuyến với chiều dài khoảng 1.144 km, tổng mức đầu tư có thể lên tới hơn 154.300 tỉ đồng. Phần ngân sách trung ương cần bố trí trong giai đoạn 2026-2030 khoảng 103.193 tỉ đồng.
Đối với đoạn TP.HCM - Cà Mau, hiện tuyến Trung Lương - Mỹ Thuận đang được mở rộng theo hình thức PPP. Đoạn Mỹ Thuận - Cần Thơ cũng đã có nhà đầu tư quan tâm.
Riêng đoạn Cần Thơ - Cà Mau hiện lưu lượng xe chưa lớn, điều kiện thi công phức tạp và nguồn vật liệu còn thiếu nên sẽ được nghiên cứu thành dự án riêng.
Để nâng cao hiệu quả khai thác và bảo đảm an toàn giao thông, Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các địa phương đẩy nhanh thủ tục đầu tư đối với các tuyến đang có nhu cầu mở rộng cấp bách.
Trong đó, tỉnh Thái Nguyên cần sớm triển khai dự án mở rộng cao tốc Thái Nguyên - Chợ Mới nhằm hoàn thiện trục cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên - Cao Bằng.
Tỉnh Phú Thọ được đề nghị đẩy nhanh dự án mở rộng tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình để kết nối đồng bộ với hành lang cao tốc đi Sơn La và Điện Biên.
Các địa phương như Cao Bằng, Tuyên Quang, Sơn La, Hải Phòng cũng được đề nghị chủ động chuẩn bị nguồn lực và hoàn thiện hồ sơ đầu tư các dự án mở rộng trên địa bàn.
Đối với các dự án PPP như Hữu Nghị - Chi Lăng, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương hay Vành đai 4 Hà Nội, Bộ Xây dựng đề nghị tiếp tục nghiên cứu phương án tài chính và cơ cấu vốn để sớm triển khai theo tiêu chuẩn cao tốc hoàn chỉnh.
Đáng chú ý, với những đoạn tuyến đang thi công và có chi phí mở rộng không lớn so với tổng mức đầu tư đã được phê duyệt, Bộ Xây dựng kiến nghị ưu tiên mở rộng ngay để tránh đầu tư nhiều lần, tiết kiệm chi phí và sớm đáp ứng nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa ngày càng tăng.
