Ngừng bắn Israel-Lebanon thêm 3 tuần: Lối mở cho đàm phán Mỹ và Iran?

Ngày 23-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Israel và Lebanon đã nhất trí gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 3 tuần, tiếp nối cuộc hội đàm diễn ra tại Nhà Trắng cùng ngày.

Diễn biến thực tế

“Mỹ sẽ hợp tác với Lebanon để giúp nước này tự bảo vệ mình khỏi Hezbollah” - ông Trump viết trên nền tảng mạng xã hội Truth Social, đồng thời bày tỏ mong muốn được gặp trực tiếp Thủ tướng Israel - ông Benjamin Netanyahu và Tổng thống Lebanon - ông Joseph Aoun “trong tương lai gần”.

Sự kiện tại Nhà Trắng ngày 23-4 đánh dấu cuộc gặp cấp cao thứ hai giữa Israel và Lebanon kể từ tuần trước. Thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày ban đầu, có hiệu lực từ ngày 16-4, theo hãng tin AFP.

Phát biểu cạnh Tổng thống Trump tại Phòng Bầu dục, Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter khẳng định Israel và Lebanon “chưa bao giờ gần gũi nhau hơn ngày hôm nay”. Ông Leiter gửi lời cảm ơn tới Tổng thống Trump và Phó Tổng thống JD Vance về một khoảnh khắc mà ông nhận định là thành quả của sự nỗ lực suốt nhiều thập niên.

Về phía Lebanon, Đại sứ Lebanon tại Mỹ Nada Hamadeh cảm ơn Tổng thống Trump vì đã chủ trì “khoảnh khắc lịch sử này”. “Tôi nghĩ với sự giúp đỡ và hỗ trợ của ông, chúng ta có thể làm cho Lebanon vĩ đại trở lại” - bà Hamadeh phát biểu.

Tuy nhiên, theo nhận định của tờ Washington Post, lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon hiện chỉ được duy trì trong trạng thái khá mong manh. Mặc dù nhịp độ tấn công đã giảm sút, song các đòn đáp trả vũ trang qua lại giữa quân đội Israel và lực lượng Hezbollah vẫn tiếp diễn.

Trả lời truyền thông Mỹ chưa đầy 2 giờ sau khi ông Trump công bố việc gia hạn, Đại sứ Israel tại Liên Hợp Quốc Danny Danon đánh giá tình hình “chưa đạt 100%”, và Tel Aviv vẫn “buộc phải đáp trả” việc Hezbollah nã rocket.

Theo ông Danon, vấn đề cốt lõi hiện nay là liệu chính phủ Lebanon có đủ năng lực thực thi lệnh ngừng bắn hoặc một thỏa thuận hòa bình, cũng như khả năng thực sự kiểm soát tình hình thực tế tại miền nam Lebanon hay không.

Trên thực địa, lực lượng Israel - vốn đã tiến vào miền nam Lebanon từ đầu tháng 3 - hiện vẫn duy trì sự hiện diện tại khu vực này bất chấp thỏa thuận ngừng bắn. Ngay trước khi ông Trump tuyên bố gia hạn lệnh ngừng bắn, giao tranh giữa Israel và Hezbollah vẫn nổ ra.

Phía Hezbollah xác nhận đã phóng một loạt tên lửa về phía bắc Israel, đồng thời coi đợt tấn công này là động thái phản ứng trước việc Israel vi phạm thỏa thuận. Trong khi đó, quân đội Israel cho biết còi báo động đã vang lên gần khu vực biên giới và hệ thống phòng không của họ phải đánh chặn nhiều vật thể bay từ phía Lebanon.

Trong tuần này, Lebanon cho biết số người thiệt mạng do các cuộc tấn công của Israel kể từ đầu tháng 3 đã lên tới 2.454 người, cùng 7.658 người bị thương; trong khi phía Israel thông báo có 16 binh sĩ thiệt mạng và 690 người bị thương.

Chỉ là bước khởi đầu…

Theo hãng tin Axios, Mỹ thúc đẩy gia hạn lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon nhằm hai mục đích, gồm: tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán hòa bình trực tiếp giữa hai bên, và ngăn nguy cơ giao tranh tái bùng phát làm ảnh hưởng đến nỗ lực đạt thỏa thuận với Iran.

“Tôi cho rằng lệnh ngừng bắn [giữa Israel và Lebanon] phần lớn liên quan Iran và Mỹ. Tehran muốn một giải pháp toàn diện cho khu vực, điều khó đạt được nếu không kiềm chế Israel” - nhà phân tích độc lập Ori Goldberg chia sẻ với hãng Al Jazeera.

Đồng tình với quan điểm này, nhà khoa học chính trị Chris Featherstone tại Đại học York (Anh) cho biết, đến nay Iran vẫn giữ lập trường rằng bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào giữa Tehran với Mỹ và Israel cũng phải bao gồm cả lệnh ngừng bắn giữa Tel Aviv và Beirut.

“Thỏa thuận giữa Israel và Lebanon có thể là bước đi nhằm tạo nền tảng cho các cuộc đàm phán Mỹ - Iran tiếp theo, bằng cách gỡ bỏ một điểm nghẽn” - ông Featherstone đánh giá.

Mặc dù lệnh ngừng bắn đã được gia hạn, giới quan sát không mấy lạc quan về việc các cuộc đàm phán cấp thấp này sẽ chấm dứt được nhiều thập niên thù địch giữa Israel và Hezbollah - một thế lực chính trị và quân sự hùng mạnh tại Lebanon.

Các chuyên gia nhận định đây mới chỉ là bước khởi đầu, và khả năng thành công phụ thuộc lớn vào mức độ cam kết của chính quyền Tổng thống Trump.

"Các cuộc đàm phán này quan trọng ở chỗ chúng đang diễn ra, chứ không phải vì đạt được bất kỳ tiến triển thực chất nào tính đến thời điểm hiện tại" - một cựu quan chức Mỹ đánh giá thẳng thắn với Washington Post.

Ông Fadi Nicholas Nassar, chuyên gia nghiên cứu tại Viện Trung Đông (Mỹ), phân tích: "Mối lo ngại lớn nhất ở Lebanon là nếu đối đầu Hezbollah họ sẽ bị bỏ rơi, phải đơn độc đối phó cả các tay súng Hezbollah và với Israel. Điều Washington có thể làm lúc này là thay đổi cục diện, trao quyền cho những nhân tố sẵn sàng đối đầu Hezbollah... và gia tăng cái giá phải trả cho những hành động cản trở”.

Đáng chú ý, ông Rami Khouri, chuyên gia cấp cao về chính sách công tại Đại học Mỹ (Lebanon), cho rằng việc duy trì lệnh ngừng bắn ba tuần sẽ rất "khó khăn" bởi "hai nhân tố quan trọng nhất là Hezbollah và Iran" lại không tham gia.

Chuyên gia này nhận định Israel và Mỹ đang cố "áp đặt một thỏa thuận lên Lebanon" mà một nửa dân số nước này không hề mong muốn.

"Có quá nhiều mâu thuẫn, quá nhiều điểm yếu và lỗ hổng. Lẽ ra Hezbollah và Iran phải có mặt trên bàn đàm phán, nhưng điều đó sẽ không xảy ra" - ông Khouri nhận xét, đồng thời miêu tả thời khắc lịch sử này là "cuộc đấu tranh định đoạt tương lai Lebanon" không thể được giải quyết chỉ bằng áp lực hay những lời đe dọa chính trị.

Chiến sự Trung Đông ngày 56: Tổng thống Trump nói ‘đừng giục ông’ chờ đợi bao lâu, bác dùng vũ khí hạt nhân; Phía Iran nêu điều kiện đàm phán; Israel chờ đèn xanh từ Mỹ

Ông Trump thông báo ngừng bắn Israel-Lebanon kéo dài thêm 3 tuần