Tăng huyết áp là bệnh lý phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi. Ước tính có khoảng 60 triệu người tại Mỹ và gần 1 tỉ người trên toàn thế giới mắc bệnh này.
Theo nghiên cứu Framingham Heart Study, có khoảng 90% người trên 55 tuổi sẽ phát triển tăng huyết áp trong suốt cuộc đời.
Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh mạch vành, tai biến mạch máu não, suy tim, bệnh thận và bệnh mạch máu ngoại biên.
Đáng lưu ý, khoảng hai phần ba người mắc tăng huyết áp không biết mình bị bệnh hoặc chưa được điều trị đầy đủ, do bệnh thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi xảy ra các biến cố tim mạch nghiêm trọng.
Dấu hiệu và triệu chứng của tăng huyết áp
Các dấu hiệu và triệu chứng có thể xảy ra (thường khi huyết áp rất cao hoặc kéo dài) bao gồm:
● Đau đầu (thường vào buổi sáng)
● Chóng mặt hoặc choáng váng
● Mờ mắt hoặc nhìn đôi
● Khó thở
● Chảy máu cam (tái phát hoặc không rõ nguyên nhân)
● Đau ngực
● Nhịp tim không đều
● Mệt mỏi hoặc lú lẫn
Nếu huyết áp tăng cao đột ngột (cơn tăng huyết áp cấp tính), chúng ta có thể gặp các triệu chứng sau:
● Đau đầu dữ dội
● Đau ngực
● Khó thở
● Mất thị lực
● Yếu hoặc tê bì (dấu hiệu có thể là đột quỵ)
● Lo lắng dữ dội
● Buồn nôn hoặc nôn mửa
Hầu hết mọi người cảm thấy hoàn toàn bình thường ngay cả khi huyết áp cao đến mức nguy hiểm.
Các triệu chứng thường xuất hiện sau khi tim, não, thận hoặc mắt đã bắt đầu bị tổn thương. Cách duy nhất đáng tin cậy để biết huyết áp của bạn là đo nó.
Khi nào nên kiểm tra huyết áp?
- Kiểm tra ít nhất một lần một năm đối với người lớn.
- Kiểm tra thường xuyên hơn nếu bạn có các yếu tố nguy cơ (căng thẳng, tiền sử gia đình, hút thuốc, hút thuốc lá điện tử, béo phì, ăn nhiều muối).
- Nên đo ngay lập tức nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nào ở trên.
Cách nhận biết tăng huyết áp
Tăng huyết áp chủ yếu được nhận biết thông qua việc đo huyết áp đúng cách. Tăng huyết áp được chẩn đoán khi đo huyết áp nhiều lần ở mức cao, chứ không phải chỉ dựa trên một lần đo duy nhất.
- Ngưỡng chẩn đoán (người lớn):
● Bình thường: < 120 / 80 mmHg
● Huyết áp tăng: 120–129 / <80 mmHg
● Tăng huyết áp giai đoạn 1: 130–139 / 80–89 mmHg
● Tăng huyết áp giai đoạn 2: ≥ 140 / ≥ 90 mmHg
- Kỹ thuật đo đúng:
● Bệnh nhân ngồi, thư giãn, hai chân đặt thẳng trên sàn.
● Cánh tay ngang ngực.
● Không uống caffeine, hút thuốc hoặc tập thể dục 30 phút trước khi đo.
● Sử dụng kích thước vòng bít phù hợp.
Chẩn đoán thường cần hai hoặc nhiều lần đo huyết áp cao vào các thời điểm khác nhau. Để kiểm tra huyết áp một cách chính xác chúng ta cần:
- Kiểm tra lại huyết áp ít nhất 2-3 ngày khác nhau.
- Đo vào cùng một thời điểm mỗi ngày.
- Sử dụng máy đo huyết áp tại nhà đã được kiểm định
- Ngồi yên tĩnh trong 5 phút trước khi đo.
- Ghi lại các kết quả đo vào sổ.
Nếu huyết áp trung bình ≥ 130/80 mmHg, rất có thể đã bị tăng huyết áp và cần đến cơ sở y tế để kiểm tra.
Ở người trẻ (thường <40 tuổi), khi phát hiện tăng huyết áp cần đánh giá kỹ vì ngoài tăng huyết áp nguyên phát, tỉ lệ tăng huyết áp thứ phát cao hơn so với người lớn tuổi. Do đó bác sĩ thường chỉ định một số xét nghiệm để tìm nguyên nhân và đánh giá tổn thương cơ quan đích.
● Siêu âm thận và động mạch thận (tìm hẹp động mạch thận).
● Định lượng renin – aldosterone (nghi cường aldosterone nguyên phát).
● Cortisol máu (nghi hội chứng Cushing).
● Metanephrine niệu hoặc huyết tương (nghi u tủy thượng thận – pheochromocytoma).
● TSH (đánh giá bệnh lý tuyến giáp).
Hãy đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu huyết áp ≥ 180/120 mmHg hoặc nếu xuất hiện các triệu chứng: Đau ngực; khó thở; đau đầu dữ dội; mất thị lực; yếu hoặc tê bì; lú lẫn.
