“Sáng kiến Hàng hải tại eo biển Hormuz” diễn ra ngày 17-4 (giờ địa phương) theo hình thức trực tuyến tại Điện Élysée, với sự đồng chủ trì của Tổng thống Emmanuel Macron và Thủ tướng Anh Keir Starmer cùng sự tham gia của khoảng 40 nước, hãng tin AFP dẫn thông báo từ Văn phòng Tổng thống Pháp. Pháp đã nhấn mạnh tự do hàng hải tại eo biển Hormuz là ưu tiên cấp bách, đặc biệt trong bối cảnh cuộc xung đột hiện nay có thể gây tác động lớn tới kinh tế toàn cầu.
Sứ mệnh đa phương
Pháp và Anh đang dẫn đầu trong việc xây dựng một liên minh để bảo vệ an ninh eo biển Hormuz.
Tổng thống Macron nói rằng hội nghị ngày 17-4 có sự tham gia của “các quốc gia sẵn sàng đóng góp cùng chúng tôi vào một sứ mệnh đa quốc gia hòa bình nhằm khôi phục quyền tự do hàng hải ở eo biển”.
"Hàng chục quốc gia đã tham gia vào công tác chuẩn bị, đặc biệt là do các tổng tham mưu trưởng dẫn đầu, để xác định khuôn khổ cho sứ mệnh này" - Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot cho biết hôm 14-4, đồng thời cho rằng “đây là vấn đề cần phối hợp với các nước ven biển”.
Đầu tuần này, Thủ tướng Starmer tuyên bố rằng Anh sẽ không tham gia cuộc phong tỏa ở eo biển Hormuz do Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố. Thay vào đó, ông Starmer ủng hộ sáng kiến của Pháp về một "sứ mệnh đa quốc gia" nhằm khôi phục tự do hàng hải ở eo biển này.
Ngày 2-4, Anh đã chủ trì cuộc họp ngoại giao với sự tham gia của khoảng 40 quốc gia và thống nhất cần phải "mở cửa trở lại ngay lập tức và vô điều kiện" tuyến đường vận chuyển quan trọng này.
Theo phát ngôn viên của Thủ tướng Anh, hội nghị thượng đỉnh hôm 17-4 nhằm mục đích "thúc đẩy nỗ lực quốc tế mà chúng ta đã xây dựng trong những tuần gần đây để đảm bảo tự do hàng hải".
Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng sẽ tới Paris tham dự, theo một quan chức chính phủ Đức.
“Nhiệm vụ mang tính phòng thủ tuyệt đối này, hoàn toàn tách biệt khỏi các bên tham chiến, dự kiến sẽ được triển khai ngay khi hoàn cảnh cho phép” – Tổng thống Pháp Emmanuel Macron
Tách biệt chiến dịch phong tỏa của Mỹ
Sáng kiến chung của Anh và Pháp dường như tách biệt với lệnh phong tỏa ở eo biển Hormuz mà Hải quân Mỹ đang thực thi theo chỉ đạo củaTổng thống Mỹ Donald Trump.
Thủ tướng Starmer cho biết Anh đang rất nỗ lực để eo biển Hormuz có thể được mở trở lại. Ông Starmer nói rằng Anh đang chịu áp lực phải tham gia chiến tranh, nhưng ông sẽ không làm vậy trừ khi có "cơ sở pháp lý rõ ràng" và "kế hoạch được suy tính kỹ lưỡng".
Bên cạnh Anh và Pháp, Thủ tướng Đức Merz chủ trương nước này chỉ tham gia giữ an ninh eo biển Hormuz “sau khi đạt được thỏa thuận hòa bình”, và có được sự ủy quyền quốc tế, “tốt nhất là từ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc” và sự chấp thuận của Quốc hội Đức.
Theo nguồn tin quan chức Đức, nước này sẵn sàng đóng góp vào việc bảo đảm an toàn qua lại tại eo biển, với điều kiện phải có cơ sở pháp lý rõ ràng. Đóng góp này có thể bao gồm tàu rà phá mìn hoặc giám sát hàng hải - một thế mạnh của lực lượng vũ trang Đức, vị quan chức nói thêm.
Theo thông báo từ Văn phòng Tổng thống Pháp, hội nghị ngày 17-4 tập hợp các đồng minh “không tham chiến” bàn điều phối lưu thông hàng hải tại eo biển Hormuz sau khi chiến sự kết thúc và nhiệm vụ này sẽ “hoàn toàn mang tính phòng thủ”. Một trong những phương án quản lý hoạt động hàng hải ở tuyến đường biển chiến lược này sau chiến tranh là triển khai một phái bộ đa quốc gia mang tính phòng thủ khi điều kiện an ninh cho phép. Tổng thống Macron đã loại trừ khả năng có tàu hộ tống tại eo biển trong trường hợp chiến sự chưa kết thúc.
Reuters dẫn nguồn tin nội bộ cho biết hội nghị ngày 17-4 tập trung vào bốn nhóm làm việc: bảo vệ tự do hàng hải và an ninh hàng hải, theo đuổi các biện pháp kinh tế chống lại Iran nếu eo biển vẫn bị đóng cửa, đảm bảo việc thả các thủy thủ và tàu bị mắc kẹt, hợp tác với ngành công nghiệp vận tải để hỗ trợ sự sẵn sàng của họ trong việc nối lại hoạt động vận chuyển. Hội nghị cũng sẽ thảo luận về việc hỗ trợ vai trò của Tổ chức Hàng hải Quốc tế nhằm bảo đảm an toàn cho tàu thuyền và những người trên tàu.
Sẽ có nhiều thách thức với liên minh đa phương do Pháp và Anh dẫn đầu. Theo giới quan sát, ngay cả khi thỏa thuận ngừng bắn giữa các bên tham chiến được duy trì, các nước châu Âu lo ngại rằng sẽ không có giải pháp nào để đảm bảo an ninh cho eo biển trừ khi Iran tham gia và đồng ý với một cơ chế giảm xung đột – một kết quả ngoại giao mà châu Âu khó có khả năng tác động trực tiếp.
Anh, Pháp chia nhau hành động
Một trong những nguồn tin cho biết Anh đang dẫn đầu về mặt ngoại giao, trong khi Pháp đang tập trung vào kế hoạch quân sự, bao gồm việc đánh giá những nguồn lực nào có thể có được từ các quốc gia đóng góp và cách thức triển khai chúng.
Ngay sau khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có hiệu lực vào tuần trước, các nước châu Âu đã vội vã gặp gỡ các đối tác ở vùng Vịnh Ba Tư trong nỗ lực tìm cách đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz. Thủ tướng Anh Keir Starmer đã bay đến Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, trong khi nhà ngoại giao hàng đầu của Liên minh châu Âu - bà Kaja Kallas đã đến Saudi Arabia và sau đó đến Abu Dhabi.
Có thông tin Pháp đã triển khai một nhóm tác chiến tàu sân bay, hai tàu sân bay trực thăng và tám tàu chiến đến phía đông Địa Trung Hải. Nhưng Paris khẳng định rằng những tài sản này sẽ chỉ đóng vai trò phòng thủ—trong khuôn khổ Liên Hợp Quốc.
Thủ tướng Anh Starmer đề cập rằng Anh có các tàu quét mìn trong khu vực để giúp rà phá thủy lôi. Ngoài Anh, Đô đốc hải quân Đức Jürgen Ehle đã nghỉ hưu và cựu cố vấn quân sự cấp cao của EU cho biết rà phá thủy lôi là thế mạnh của Đức. Nước này có hai tàu quét mìn và 10 tàu rà phá thủy lôi, nhưng không thể triển khai bất kỳ tàu nào nếu không có sự đảm bảo về hòa bình lâu dài và một sự ủy quyền.
