Sở Xây dựng TP.HCM đề xuất thí điểm mô hình vận tải theo nhu cầu tại một số khu vực như Đại học Quốc gia TP.HCM, trung tâm thành phố hoặc dọc các ga metro số 1.
Loại hình giúp người dân dễ tiếp cận
Theo Sở Xây dựng, thí điểm mô hình vận tải theo nhu cầu (Demand Responsive Transport - DRT) nhằm tăng khả năng kết nối và thu hút người dân sử dụng giao thông công cộng.
Dịch vụ được tổ chức linh hoạt theo từng khung giờ trong ngày. Vào giờ cao điểm, xe hoạt động theo tuyến và điểm dừng cố định như buýt thông thường. Trong giờ thấp điểm, hành khách đăng ký chuyến đi qua ứng dụng, hệ thống sẽ điều phối xe theo nhu cầu và chỉ đón trả tại các điểm đã đăng ký. Những người có nhu cầu di chuyển tương đồng sẽ được gom về điểm đón chung gần nhất để tối ưu hành trình.
Loại phương tiện dự kiến sử dụng là xe có sức chứa nhỏ, phù hợp lưu thông trong các tuyến đường hẹp, khu dân cư, đồng thời giảm chi phí đầu tư cho doanh nghiệp khai thác. Giá vé dự kiến tương đương xe buýt hiện nay.
Anh Nguyễn Văn Hùng (ngụ phường Phú Nhuận) đồng tình với đề xuất của Sở Xây dựng khi tập trung thí điểm tại các điểm như Trường Đại học Quốc gia, các điểm dọc metro và trung tâm TP.
“3 khu vực này có nhu cầu đi lại nội khu và ra trạm buýt/ga metro rất lớn, mật độ giao thông cũng dễ điều phối hơn. Tuy nhiên, cần tính toán hệ thống gom khách linh hoạt và phù hợp vì người dân phải chờ lâu sẽ thấy bất tiện và lại chọn đi xe máy”- anh Hùng chia sẻ.
Theo chuyên gia giao thông Nguyễn Minh Đồng, mô hình này không mới trên thế giới (đã thành công ở Singapore, Hàn Quốc, châu Âu) nhưng tại Việt Nam, đây là giải pháp đột phá để giải quyết bài toán điểm lên và điểm xuống xe buýt. Đặc biệt, khi các tuyến metro sắp vận hành và thành phố đang siết chặt kiểm soát khí thải, hướng tới giao thông xanh thì đây là giải pháp thích hợp.
Vấn đề cần nghiên cứu kỹ là ứng dụng công nghệ, phải làm sao để hệ thống điều phối đủ thông minh khi tính toán lộ trình gom khách có cùng xu hướng di chuyển theo thời gian thực. Nếu app vận hành lỗi, định vị sai hoặc thời gian chờ đợi tại điểm đón quá 10-15 phút, người dân sẽ giảm hứng thú và quay lại với xe máy hoặc xe ôm công nghệ vì tính chủ động.
Mấu chốt là công nghệ và thời gian thí điểm hợp lý
Ông Lê Trung Tính - Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách TP.HCM đồng tình với loại hình DRT, đánh giá hình thức này có thể thu hút người dùng nhờ khả năng tiếp cận gần khu dân cư. Việc sử dụng xe nhỏ còn giúp giảm chi phí đầu tư, tạo điều kiện để doanh nghiệp vận tải tham gia khai thác, đặc biệt khi giá vé tương đương xe buýt hiện nay.
DRT có thể đóng vai trò trung chuyển cho metro và các tuyến buýt trục chính, mô hình này được kỳ vọng kết nối hành khách từ khu dân cư tới nhà ga, qua đó mở rộng vùng phục vụ của tuyến tàu điện, thuận tiện cho người dân, đặc biệt những người đang hàng ngày sử dụng loại hình này.
Ông Lê Trung Tính - Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách TP.HCM
Cũng theo vị Chủ tịch Hiệp hội, tại khu Đại học Quốc gia TP.HCM, nhu cầu đi lại tập trung theo khung giờ cố định, trong khi phần lớn hành khách là sinh viên, giảng viên - nhóm quen sử dụng công nghệ và thanh toán điện tử nên có điều kiện thuận lợi để thí điểm.
Ông Tính cho rằng DRT có cách thức hoạt động gần giống taxi hoặc xe công nghệ khi hành khách đặt chuyến qua ứng dụng. Tuy nhiên, đây vẫn là vận tải hành khách công cộng hoạt động trong phạm vi xác định, có điểm đón trả đăng ký và chịu quản lý chặt chẽ.
Với góc nhìn quy hoạch giao thông đô thị, chuyên gia Huỳnh Minh Châu cho rằng đề xuất của Sở Xây dựng TP.HCM về xe buýt mini “gom khách” cho metro là đúng hướng, thậm chí là việc bắt buộc phải làm nếu muốn metro phát triển.
“Thành công hay thất bại nằm ở cách thiết kế vận hành. Vấn đề cốt lõi của metro ở Việt Nam không phải là thiếu tuyến mà là thiếu kết nối chặng đầu – chặng cuối”- ông Châu chỉ ra.
Theo chuyên gia, người dân sẵn sàng đi metro nếu việc di chuyển từ nhà ra ga thuận tiện, thời gian tổng hành trình hợp lý, không phải đi bộ 800m–1,5km giữa nắng nóng hoặc mưa và không phải đổi quá nhiều phương tiện.
Hiện nay ở TP.HCM, rất nhiều khu dân cư hẻm nhỏ, mật độ cao, đường dưới 6m, xe buýt lớn không vào được. Điều này khiến metro chưa thực sự phát huy hiệu quả như mong đợi.
“Đề xuất mô hình DRT dùng xe mini linh hoạt chạy vào khu dân cư để gom khách cho metro chính là cách giải quyết nút thắt đó. Tuy nhiên, nếu tổ chức không tốt, xe chạy lòng vòng, ít khách, chi phí/km cao, trợ giá phình to, cuối cùng thành hệ thống lỗ nặng”- ông Châu lưu ý.
Theo ông Châu, nhiều thành phố từng thất bại vì chạy quá linh hoạt, không gom được luồng khách, mỗi xe chỉ 2–3 người, khi ấy chi phí còn tệ hơn taxi công nghệ.
Nếu làm nửa vời, thiếu thực tế, mô hình sẽ trở thành một hệ thống trợ giá tốn kém mà ít người dùng, không hiệu quả. Do đó, Sở Xây dựng đề xuất thí điểm trong vòng 3 năm để đánh giá mô hình này là hợp lý. Từ kết quả thực tế mới đưa ra các giải pháp cần thiết để nhân rộng loại hình này.
