Năm 2026 được xác định là năm bản lề để TP.HCM bứt phá trong việc thay đổi diện mạo đô thị. Với quyết tâm chính trị cao nhất, TP đang dồn lực cho nhiều dự án từ di dời nhà ven kênh rạch, cải tạo công viên, chung cư cũ, chống ngập... cho đến việc hiện thực hóa giấc mơ nhà ở xã hội (NƠXH) cho người lao động.
Để hiểu thêm về những kết quả đạt được cũng như định hướng trong năm 2026 nhằm hoàn thiện diện mạo đô thị hiện đại, văn minh, PV báo Pháp Luật TP.HCM đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Minh Mẫn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM (ảnh), xung quanh vấn đề trên.
Cuối năm 2030, hoàn thành di dời 50% căn nhà ven kênh
. Phóng viên: Thưa ông, bước sang năm 2026, TP.HCM đã xác định chỉnh trang đô thị là một trong những chương trình đột phá, trong đó có mục tiêu trọng điểm là di dời nhà ven kênh, vậy ông đánh giá việc này sẽ góp phần thay đổi diện mạo đô thị TP.HCM ra sao?
+ Ông Phạm Minh Mẫn: Trong nhiều năm qua, Thành ủy và UBND TP đã xác định chủ trương tập trung giải quyết tình trạng nhà trên và ven kênh rạch, có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của TP, giải quyết tiêu thoát nước, chống ngập úng trên địa bàn TP.
Đồng thời di dời nhà ven kênh giúp cải thiện môi trường kênh rạch, nhằm đem lại cho người dân điều kiện sống tốt hơn, góp phần thay đổi cảnh quan đô thị, giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu…
. Vậy kế hoạch di dời nhà ven kênh sẽ thực hiện trong năm 2026 ở TP.HCM ra sao, thưa ông?
+ Ngày 16-6-2025, UBND TP có Quyết định 2988/QĐ-UBND, phê duyệt đề án chỉnh trang đô thị, khu vực nhà trên và ven sông, kênh rạch trên địa bàn TP giai đoạn 2025-2030.
Vừa qua, Đại hội đại biểu Đảng bộ TP đã thông qua Nghị quyết Đại hội nhiệm kỳ 2025-2030. Trong đó xác định chỉ tiêu cụ thể: Đến cuối năm 2030, phấn đấu hoàn thành công tác di dời 50% căn nhà trên và ven kênh rạch trên địa bàn TP (20.000 căn).
Trên tinh thần khẩn trương, quyết liệt triển khai nhiệm vụ, TP dự kiến tổ chức thực hiện đề án chỉnh trang đô thị khu vực nhà trên và ven sông, kênh rạch trên địa bàn TP trong năm 2026 với nhiều nội dung.
Trước hết là triển khai thực hiện bồi thường, di dời 3.758 căn nhà trên và ven kênh rạch, thuộc sáu dự án đã được phê duyệt chủ trương đầu tư công.
Sáu dự án bao gồm: Cải tạo môi trường rạch Văn Thánh, phường Thạnh Mỹ Tây; nạo vét trục thoát nước rạch Ông Bé; nạo vét trục thoát nước rạch Bà Lớn; cải tạo sông Kinh; cải tạo rạch Đuôi Trâu; cải tạo kênh T10 quận Bình Tân (cũ).
Hoàn tất chấp thuận chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án đối với bốn dự án đang trình thẩm định báo cáo nghiên cứu tiền khả thi chủ trương đầu tư/điều chỉnh chủ trương dự án, thực hiện bồi thường, giải tỏa khoảng 1.280 căn nhà.
Bốn dự án bao gồm: Mở rộng đường Tôn Thất Thuyết và Công viên cây xanh dọc bờ Kênh Tẻ; cải tạo rạch Cây Liêm; cải tạo môi trường rạch Cầu Cụt; cải tạo môi trường rạch Ông Bầu, Chín Xiểng.
Tiếp đó là nghiên cứu, lập điều chỉnh quy hoạch phân khu tỉ lệ 1/2000 làm cơ sở, để phê duyệt và thực hiện các dự án nạo vét, cải tạo, chỉnh trang khu vực trên và ven sông, kênh rạch theo thẩm quyền.
Xây dựng kế hoạch đầu tư xây dựng quỹ NƠXH, nhà ở phục vụ tái định cư khi tổ chức di dời, lộ trình chi tiết triển khai thực hiện đối với từng dự án.
Tham mưu, trình HĐND TP, UBND TP chấp thuận chủ trương đầu tư dự án cải tạo, chỉnh trang khu vực trên và ven sông, kênh rạch đối với các dự án đã được giao nhiệm vụ…
Nếu chỉnh trang đô thị là mục tiêu, phát triển NƠXH chính là con đường ngắn nhất và bền vững nhất để TP.HCM thay da đổi thịt, hướng tới một đô thị văn minh, hiện đại và nghĩa tình.
Công tác chỉnh trang và phát triển đô thị được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, để đảm bảo việc phát triển đô thị của TP.HCM theo đúng định hướng điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng TP đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Qua đó đạt được mục tiêu phát triển đô thị hiện đại và bền vững, là TP có chất lượng cuộc sống cao, giàu bản sắc, môi trường bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Khởi công 47 dự án nhà ở xã hội trong quý I-2026
. Chỉnh trang đô thị không chỉ đơn thuần là việc giải tỏa những khu nhà lụp xụp ven kênh rạch hay phá dỡ những chung cư cũ nát. Nó còn phải thay không gian sống và phát triển NƠXH là một trong những mục tiêu. Vậy mục tiêu phát triển NƠXH ở TP.HCM cụ thể như thế nào, thưa ông?
+ Cả giai đoạn 2021-2025, TP.HCM hoàn thành 17.902/18.143 căn, đạt 98,7% kế hoạch năm năm. Trong đó, giai đoạn 2021-2024 hoàn thành 5.103 căn; năm 2025 hoàn thành 12.799 căn.
Như vậy, giai đoạn 2021-2025 và năm 2025, TP.HCM đạt được chỉ tiêu phát triển NƠXH mà Thủ tướng đã giao.
Ngoài ra, qua rà soát, trên địa bàn TP có 47 dự án đã có chấp thuận chủ trương đầu tư, với quy mô khoảng 34.600 căn.
Sở Xây dựng tập trung thúc đẩy chủ đầu tư các dự này hoàn tất thủ tục pháp lý, để khởi công xây dựng trong quý I-2025, phấn đấu hoàn thành chỉ tiêu trong năm 2026 là 28.500 căn và tạo nguồn hoàn thành cho các năm tiếp theo.
. Từ những chỉ tiêu đặt ra, xin ông cho biết giải pháp để hoàn thành chỉ tiêu trên, thưa ông?
+ Trong thời gian tới, sở sẽ tập trung thực hiện một số nhiệm vụ và giải pháp.
Cụ thể như bổ sung chỉ tiêu phát triển NƠXH vào hệ thống chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của TP để theo dõi, chỉ đạo. Thúc đẩy hoàn tất thủ tục pháp lý của 47 dự án đã có chấp thuận chủ trương đầu tư, phấn đấu khởi công theo kế hoạch.
Rà soát tổng thể quy hoạch các khu chức năng trên địa bàn TP, dự báo quy mô dân số, xác định nhu cầu NƠXH để làm cơ sở quy hoạch bố trí quỹ đất, dự án đầu tư xây dựng NƠXH trên địa bàn TP đến năm 2030, định hướng đến năm 2040.
Xây dựng nghị quyết quy định cơ chế hỗ trợ chủ đầu tư thực hiện dự án đầu tư xây dựng NƠXH từ nguồn vốn ngân sách của TP, theo điểm g khoản 2 Điều 85 Luật Nhà ở.
Ban hành trình tự đầu tư xây dựng NƠXH trên địa bàn TP trên cơ sở Nghị quyết 201/2025/QH15 và Nghị định 192/2025/NĐ-CP.
Tiếp đó là việc hoàn thiện pháp lý và công bố thiết kế mẫu, thiết kế điển hình công trình xây dựng NƠXH để các chủ đầu tư dự án NƠXH áp dụng, nhằm rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục pháp lý đầu tư xây dựng dự án.
Kiện toàn Quỹ Phát triển nhà ở TP theo Nghị định 302/2025/NĐ-CP để quỹ thực hiện đầu tư xây dựng NƠXH, tạo lập quỹ NƠXH để cho thuê, nhà ở cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động thuê.
Kiểm soát đối tượng NƠXH, giải quyết đầu ra, xác định nhu cầu thật về NƠXH trên địa bàn TP, tránh tình trạng người dân xếp hàng để tranh suất mua NƠXH. Đồng thời kết nối cung cầu tạo ra nguồn tài chính phát triển NƠXH.
. Xin cảm ơn ông.
Trong năm 2026: Sẽ xây dựng 28.500 căn nhà ở xã hội
Theo đề án của Chính phủ về đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn NƠXH, giao chỉ tiêu phát triển NƠXH cho TP.HCM mới đến năm 2030 là 199.400 căn.
Giai đoạn 2021-2025: Chỉ tiêu được giao hoàn thành 18.143 căn. Năm 2021-2024: Đã hoàn thành 5.103 căn; năm 2025: 13.040 căn.
Giai đoạn 2026-2030: 181.257 căn. Trong đó, số căn được giao hoàn thành hằng năm như sau: Năm 2026: 25.287 căn; năm 2027: 31.838 căn; năm 2028: 37.314 căn; năm 2029: 42.835 căn; năm 2030: 43.983 căn.
Ngày 28-11-2025, Sở Xây dựng đã có công văn báo cáo Bộ Xây dựng về điều chỉnh chỉ tiêu trên địa bàn TP hằng năm đến năm 2030.
Theo đó, năm 2025: 13.040 căn; năm 2026: 28.500 căn; năm 2027: 38.157 căn; năm 2028: 38.200 căn; năm 2029: 38.200 căn; năm 2030: 38.200 căn.
Ông ĐẬU AN PHÚC, Giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP.HCM:
Đẩy nhanh thực hiện nhiều dự án cải tạo kênh rạch
Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP.HCM hiện đang triển khai thi công nhiều dự án chỉnh trang đô thị như: Dự án xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên; dự án nạo vét, xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường bờ bắc kênh Đôi trên địa bàn quận 8; dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm...
Trong năm 2026, Ban quản lý dự án hạ tầng được giao nhiệm vụ nghiên cứu, đề xuất chủ trương đầu tư cho 37 dự án. Trong đó, ban quản lý đang ưu tiên nghiên cứu, đẩy nhanh tiến độ lập các dự án chỉnh trang đô thị thuộc khu vực quận 8 cũ.
Điển hình như các dự án: Chỉnh trang đô thị khu vực bờ nam kênh Đôi (từ cầu Rạch Ông đến cầu Mật); chỉnh trang đô thị khu vực bờ nam kênh Đôi (từ cầu Mật đến cầu Hiệp Ân); chỉnh trang đô thị và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khu vực bờ nam kênh Đôi (từ cầu Hiệp Ân đến cầu Bà Tàng); chỉnh trang đô thị khu vực bờ nam kênh Đôi (từ cầu Mật đến cầu Hiệp Ân); (5) kiên cố hóa, xây dựng hạ tầng chỉnh trang đô thị rạch Ông Lớn.
Dự kiến trình chủ trương đầu tư trong quý I-2026, tổng quy mô di dời nhà trên và ven kênh rạch của các dự án này khoảng 7.918 trường hợp Đối với các dự án chỉnh trang còn dang dở từ năm 2025, ban đã có kế hoạch và mốc thời gian cụ thể nào để hoàn thành trong năm 2026.
Cụ thể, ban quản lý đã tổ chức thi công ba dự án (Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, bờ bắc kênh Đôi và Xuyên Tâm). Dự kiến hoàn thành dự án Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên trong năm 2026.
Đồng thời, ban cũng đang phối hợp chặt chẽ với địa phương để đẩy nhanh công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng đối với hai dự án còn lại và dự kiến hoàn thành, đưa vào sử dụng trong năm 2027.
Trong giai đoạn 2026-2030, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TP.HCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đã đề ra chỉ tiêu đến cuối năm 2030 phấn đấu hoàn thành công tác di dời 50% căn nhà trên và ven kênh rạch trên địa bàn TP (20.000 căn).
Ban quản lý dự án hạ tầng đã chủ động xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện đề án chỉnh trang đô thị, khu vực nhà trên và ven sông, kênh rạch trên địa bàn TP giai đoạn 2025-2030, đề án chỉnh trang đô thị khu vực nhà ở trên và ven kênh rạch địa bàn quận 8.
Theo đó đề ra chỉ tiêu đến cuối năm 2029 phấn đấu di dời 12.437/20.000 căn, kế hoạch dự kiến:
Để đảm bảo hoàn thành chỉ tiêu, ban quản lý dự án hạ tầng đã đặt ra yêu cầu trọng tâm.
Cụ thể như việc triển khai thực hiện công tác di dời nhà trên và ven kênh rạch phải đảm bảo trình tự, pháp lý thực hiện theo quy định của Luật Đầu tư công, Luật Đất đai và các quy định pháp luật hiện hành. Xác định lộ trình thực hiện các dự án gắn với tiến độ các đề án đã đề ra, đảm bảo các dự án được trình thông qua chủ trương đầu tư dự án trong các kỳ họp năm 2026.
Đảm bảo kế hoạch vốn trung hạn và hằng năm cho các dự án. Rà soát triển khai song song các công tác rà soát quy hoạch, khảo sát, điều tra xã hội học đối với người dân có đất thu hồi, xây dựng quỹ nhà bố trí tái định cư.
Chỉnh trang đô thị, di dời nhà trên và ven kênh rạch đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ từ sở, ngành đến địa phương, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải được thực hiện theo đúng trình tự, quy định của pháp luật hiện hành; đặc biệt là người dân có đất thu hồi phải được hưởng mức hỗ trợ khác.
Ông NGUYỄN QUỐC BÌNH, Chủ tịch UBND phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM:
Tăng cường mảng xanh và công viên
Trong quy hoạch và phát triển đô thị, cần coi hệ thống giao thông đối ngoại đóng vai trò quan trọng. Vì vậy, các địa phương giao thông đối ngoại, trục đường chính phải có.
Trong thời gian tới, để đời sống người dân tốt hơn, phường đã kiến nghị và xin TP chủ trương mở rộng tuyến đường Tân Kỳ Tân Quý. Vừa qua, TP cũng đã giao Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông có nghiên cứu tiền khả thi để trình Sở Xây dựng TP.HCM. Nếu TP đồng ý thực hiện thì phường sẽ thực hiện phối hợp cùng thực hiện với các đơn vị có liên quan.
Ngoài ra, để chỉnh trang đô thị, việc bổ sung công viên, không gian công cộng đóng vai trò rất quan trọng. Thời gian qua, phường đã rà soát các khu đất được quy hoạch làm công viên để thực hiện dự án. Năm 2026, phường sẽ giao các đơn vị có liên quan rà soát để đầu tư xây dựng công viên cây xanh để tạo mảng xanh cho khu vực.
TS PHẠM TRẦN HẢI, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM:
Tích hợp kết cấu hạ tầng xanh trong quy hoạch
Chỉnh trang đô thị là quá trình chuyển hóa các “nút thắt” về hạ tầng và không gian trở thành động lực tăng trưởng mới. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu công tác chỉnh trang đô thị đòi hỏi cần tích hợp nhiều giải pháp nhằm phát huy hiệu quả. Cụ thể cần tích hợp kết cấu hạ tầng xanh (Blue Green Infrastructure - BGI) trong quy hoạch và phát triển đô thị.
BGI là sự kết hợp giữa hệ thống thoát nước, hệ thống lưu giữ nước tạm thời với hệ thống mảng xanh tự nhiên để hướng tới đến đa mục tiêu: Tăng cường khả năng thích ứng với ngập nước và biến đổi khí hậu; vừa bảo vệ, khôi phục hệ sinh thái nước và kiến tạo không gian xanh.
Trong phát triển đô thị, BGI có thể được áp dụng ở nhiều quy mô khác nhau: Công trình, khu vực và đô thị, cụ thể:
Ở quy mô công trình: Mái xanh, tường xanh, ban công xanh, vườn treo, các bể chứa nước mưa… Ở quy mô khu vực, bao gồm: Vỉa hè thấm nước, mương thấm, ao hồ nhỏ, vườn hoa… Ở quy mô đô thị, bao gồm: Khu vực đất ngập nước, hồ điều hòa…
Việc tích hợp BGI trong quy hoạch và phát triển đô thị cần dựa trên việc rà soát, đánh giá hệ thống kênh rạch, hồ đầm, mạng lưới thoát nước hiện hữu và các lưu vực thoát nước đô thị, để xác định nơi cần bảo tồn, phục hồi, tăng dung tích tạm chứa và nơi phù hợp cho phát triển có kiểm soát.
Để tích hợp BGI trong quy hoạch và phát triển đô thị một cách hiệu quả, cần áp dụng ở các quy mô khác nhau (công trình, khu vực và đô thị).
Ở quy mô công trình, các giải pháp BGI cần gắn liền với hướng dẫn thiết kế công trình xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Cụ thể, cần lựa chọn cao độ nền xây dựng hợp lý, bảo đảm cân bằng đất và hạn chế bê tông hóa bề mặt để tăng khả năng thấm và lưu giữ nước mưa.
Ở quy mô khu vực, cần tổ chức các công viên, hành lang xanh, mặt cắt đường phố thấm nước, mương trũng sinh thái cũng như nạo vét và phục hồi ao hồ tự nhiên để gia tăng khả năng chứa và điều tiết nước.
Ở quy mô đô thị, mô hình BGI cần được tích hợp trong các đồ án quy hoạch và chương trình phát triển không gian đô thị, đặc biệt là tổ chức hệ thống hành lang xanh, công viên sinh thái và mảng không gian xanh dọc sông, kênh rạch với thiết kế mặt cắt hợp lý.
Điều này vừa nâng cao giá trị cảnh quan, vừa tăng khả năng thấm nước, lưu giữ tạm thời và giảm thiểu ngập úng. Chính quyền cũng cần chú trọng cải tạo mảng xanh hiện hữu, bổ sung mảng xanh mới và ngăn chặn việc san lấp, lấn chiếm sông, rạch.
TS NGUYỄN HỮU NGUYÊN, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam:
Mở khóa các nguồn lực xã hội bị bỏ quên
Để phát triển đô thị, TP.HCM đã triển khai rất nhiều nhóm giải pháp để chỉnh trang đô thị. Tuy nhiên, công tác chỉnh trang đô thị không thể đạt được mục tiêu nếu chúng ta vẫn để những dự án tồn đọng, dự án treo như: Những dự án chống ngập, dự án công viên, dự án cải tạo kênh rạch đã được đưa ra những năm trước đây.
Việc khơi thông các dự án này không chỉ là giải quyết một bài toán xây dựng, mà là mở khóa các nguồn lực xã hội bị bỏ quên.
Chính vì vậy, ngoài việc thực hiện những giải pháp mới, TP.HCM cần tháo gỡ vướng mắc để những dự án có nhiệm vụ chỉnh trang đô thị trên địa bàn TP.HCM được khơi thông và sớm hoàn thành, điển hình như dự án chống ngập 10.000 tỉ đồng ở TP.HCM đã “đứng hình” suốt nhiều năm qua.
NGUYỄN CHÂU ghi
