Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đã vào cuộc điều tra vụ 10 nhà khoa học và nhân viên làm việc tại các phòng thí nghiệm công nghệ hạt nhân, vũ trụ nhạy cảm của Mỹ mất tích hoặc tử vong gần đây, đài CBS News đưa tin ngày 21-4.
“FBI sẽ dẫn đầu nỗ lực này, cùng với các đối tác của chúng tôi tại Bộ Năng lượng và Bộ Chiến tranh” – CBS News dẫn lời Giám đốc FBI Kash Patel cuối tuần qua.
Trước khi FBI tham gia, cuộc điều tra do Bộ Năng lượng – cơ quan giám sát Phòng thí nghiệm Phản lực (JPL) của NASA và Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos – đảm trách.
Bị sát hại và mất tích bí ẩn
Các vụ mất tích và tử vong xảy ra trong thời gian hơn ba năm, liên quan một số nhà nghiên cứu và nhân viên có liên hệ với Phòng thí nghiệm Phản lực (JPL) của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) và Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos.
Trong số 10 trường hợp gây xôn xao dư luận, một nhà khoa học mất tích khi đang leo núi ở bang California, 5 người đã chết, 4 người khác - từ cấp tướng đến nhân viên hành chính - mất tích ở bang New Mexico trong năm qua.
Vụ mất tích của một nhà khoa học tài giỏi ở California đã thu hút sự chú ý của giới truyền thông. Bà Monica Jacinton Reza, một kỹ sư hàng không vũ trụ 60 tuổi từng làm việc về động cơ tên lửa, đã mất tích vào ngày 22-6-2025 khi đang đi bộ đường dài ở hạt Los Angeles.
Giáo sư Nuno Lureiro của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), một chuyên gia về vật lý nhiệt hạch và plasma, đã bị bắn chết tại nhà riêng ở khu vực Boston vào tháng 12 năm ngoái. Thủ phạm là Claudio Neves Valente, một người bạn học cũ cùng lớp, từng học cùng chương trình với Lureiro hai thập niên trước. Thủ phạm Valente, người từng theo học chương trình kỹ thuật tại Đại học Brown, cũng đã thực hiện một vụ xả súng hàng loạt trong khuôn viên trường khiến 2 sinh viên thiệt mạng và chín người khác bị thương chỉ một ngày trước khi bắn chết Lureiro.
Ông Carl Grillmair, một nhà vật lý thiên văn tại Viện Công nghệ California (Caltech), đã bị bắn chết ngay trước hiên nhà ở hạt Los Angeles (bang California) vào tháng 2. Cáo phó của Grillmair cho biết ông là người nhận Huân chương Thành tựu Khoa học Xuất sắc của NASA năm 2011 và nhiều Giải thưởng Thành tựu Tập thể của NASA. Thủ phạm là một nam giới 29 tuổi.
Thi thể của nhà nghiên cứu Jason Thomas thuộc hãng dược Novartis đã được tìm thấy trong một hồ ở Massachusetts vào tháng trước, 3 tháng sau khi Thomas được báo cáo mất tích. Vợ anh nói với đài NBC News rằng anh ấy rất đau khổ sau cái chết của cả cha lẫn mẹ vào năm ngoái.
Ông Frank Maiwald của NASA qua đời ngày 4-7-2024, ở tuổi 61 tại Los Angeles.
Ông Michael David Hicks, một nhà vật lý học làm việc tại Phòng thí nghiệm Động lực học Phản lực của NASA, đã qua đời vào tháng 7-2023 ở tuổi 59.
CBS News cho biết đã xem xét các cáo phó, tuyên bố từ các thành viên gia đình và kết quả điều tra của cơ quan thực thi pháp luật nhưng không tìm thấy mối liên hệ nào giữa các trường hợp tử vong.
Thiếu tướng nghỉ hưu William Neil McCasland, 68 tuổi, được nhìn thấy lần cuối tại nhà riêng ở Albuquerque (bang New Mexico, Mỹ) vào cuối tháng 2. Khi rời nhà ông không mang theo điện thoại. Tất cả những gì ông mang theo chỉ là một đôi giày leo núi, ví tiền và một khẩu súng lục cỡ nòng 38. Các đội tìm kiếm và cứu hộ do Văn phòng Cảnh sát trưởng Quận Bernalillo dẫn đầu, với sự hỗ trợ của các cơ quan tiểu bang và liên bang, đã triển khai máy bay không người lái và chó nghiệp vụ trong nỗ lực tìm kiếm ông. Một chiếc áo nỉ màu xám của Không quân Mỹ được tìm thấy cách nhà ông khoảng 2,4 km về phía đông đã được các nhà điều tra thu giữ vào ngày 7-3. Ngoài ra dường như không có dấu vết nào khác của ông.
Sự biến mất của Tướng McCasland đã làm dấy lên nhiều đồn đoán trên mạng rằng ông bị bắt cóc một phần vì công việc tư vấn cho một nhóm phi chính phủ đang điều tra các hồ sơ UFO của chính phủ. Vợ ông thừa nhận trong bài đăng trên Facebook rằng ông từng có liên hệ ngắn hạn với một cộng đồng những người thúc đẩy chính phủ công bố các hồ sơ về UFO, nhưng bà bác bỏ mọi ý kiến cho rằng sự biến mất của ông có liên quan việc đó.
Theo Văn phòng Cảnh sát trưởng Quận Bernalillo, FBI đang hỗ trợ lực lượng cảnh sát địa phương trong việc tìm kiếm tướng McCasland.
Theo một quan chức ở hạt Bernalillo, bao gồm cả khu vực đô thị Albuquerque, "các nhà điều tra cho đến nay vẫn chưa tìm thấy bằng chứng nào về hành vi phạm tội". Quan chức này cho biết thêm rằng cuộc điều tra vẫn đang tiếp diễn.
Các nhà chức trách khu vực Albuquerque cũng đang tìm kiếm ông Steven Garcia, 48 tuổi, mất tích vào tháng 8 năm ngoái. Theo báo cáo, Garcia làm việc với tư cách là người quản lý tài sản cho Khu An ninh Quốc gia Kansas City thuộc Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia ở Albuquerque.
Cách Albuquerque vài giờ lái xe về phía bắc, cảnh sát địa phương đang điều tra sự mất tích của hai nhân viên tại Los Alamos.
Bà Melissa Casias, 53 tuổi, đã làm việc tại Los Alamos nhiều năm và lần cuối cùng được nhìn thấy là đang đi bộ một mình trên đường cao tốc, đeo ba lô, theo lời một thành viên gia đình đã xem lại đoạn video giám sát.
"Melissa là trợ lý hành chính và không có quyền truy cập cấp cao. Tôi rất vui khi thấy vụ án của Melissa được chú ý nhưng tôi chưa thấy bất kỳ bằng chứng nào liên kết cô ấy với bất kỳ vụ án nào khác" - cháu gái của bà là cô Jazmin McMillen cho biết.
Vào tháng 5 năm ngoái, ông Anthony Chavez, 78 tuổi, người cũng từng làm việc tại Los Alamos, đã mất tích. Cảnh sát Los Alamos đang kêu gọi sự giúp đỡ của công chúng trong việc tìm kiếm ông.
Liệu có liên quan nhau và có yếu tố gián điệp?
Từ các vụ mất tích và tử vong này đã xuất hiện nhiều đồn đoán xoay quanh việc liệu có âm mưu nào nhằm gây hại cho chương trình hạt nhân hoặc không gian của Mỹ hay không.
Tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đề cập những lo ngại về vấn đề này.
"Tôi vừa rời khỏi một cuộc họp về vấn đề đó, nên đây là vấn đề khá nghiêm trọng. Hy vọng đó chỉ là sự trùng hợp... nhưng một số người trong số họ là những người rất quan trọng, chúng tôi sẽ xem xét kỹ lưỡng" - ông Trump nói với các phóng viên ngày 16-4.
Trong một tuyên bố hôm 21-4, FBI xác nhận họ đang "dẫn đầu nỗ lực tìm kiếm mối liên hệ giữa các nhà khoa học mất tích và đã chết”.
“Chúng tôi đang hợp tác với Bộ Năng lượng, Bộ Chiến tranh và các đối tác thực thi pháp luật cấp tiểu bang và địa phương để tìm ra câu trả lời” – theo tuyên bố của FBI.
Trao đổi với CBS News, người phát ngôn của Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia (NNSA) thuộc Bộ Năng lượng Mỹ cho biết cơ quan này đang chú ý đến những lo ngại rằng các trường hợp này có thể có liên quan với nhau.
"NNSA đã nhận được các báo cáo liên quan nhân viên của các phòng thí nghiệm, nhà máy và địa điểm của chúng tôi và đang điều tra vụ việc” - một phát ngôn viên của NNSA nói với CBS News.
Các quan chức đương nhiệm và cựu quan chức Bộ Năng lượng thừa nhận rằng thực trạng này "đáng ngờ" và nhân viên của bộ cùng các nhà thầu tại các Phòng thí nghiệm Quốc gia thực sự có nguy cơ trở thành mục tiêu của hoạt động gián điệp nước ngoài.
Tuy nhiên, một cựu quan chức Bộ Năng lượng cho biết chưa thấy bất kỳ bằng chứng nào về mối liên hệ trong các trường hợp này và “mọi người vẫn thường qua đời. Đột quỵ, bệnh tim, tự tử, cướp giật, chuyện đó vẫn xảy ra".
Các cơ sở nói trên có tổng số hơn 20.000 nhân viên, trong đó nhiều người làm việc ở các vị trí hành chính và hỗ trợ, và không được tiếp cận với thông tin mật.
Nhiều người thân cận với các cuộc điều tra về những vụ án khác nhau này cũng cho biết họ không thấy bất kỳ mối liên hệ nào giữa chúng. Những người liên quan các vụ việc cho rằng đằng sau những cái chết và sự mất tích này không có yếu tố ly kỳ như các thuyết âm mưu trên mạng xã hội, mà là điều gì đó mang tính cá nhân và bi thảm hơn.
Sự mất tích của Thiếu tướng McCasland đã làm dấy lên nhiều đồn đoán trên mạng về khả năng liên quan đến các chương trình quân sự mật và UFO (vật thể bay không xác định) do vai trò trước đây của ông là chỉ huy Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Không quân tại Căn cứ Không quân Wright-Patterson
Tuy nhiên vợ ông, bà Susan McCasland Wilkerson, nêu quan điểm trong một bài đăng trên Facebook rằng "có vẻ rất khó xảy ra việc ông bị bắt cóc để moi móc những bí mật cũ rích từ ông ấy". Thiếu tướng McCasland đã nghỉ hưu khỏi Không quân Mỹ hơn 12 năm trước.
CBS News cho biết đã phỏng vấn một số chuyên gia về an ninh năng lượng và thực thi pháp luật. Không ai trong số họ nhận thấy mối liên hệ rõ ràng giữa các vụ việc.
"Các trường hợp tử vong và mất tích rải rác trong nhiều năm tại các tổ chức khác nhau và chỉ có mối liên hệ lỏng lẻo với nhau. Nếu tất cả các nhà khoa học đều làm việc trong cùng một dự án hoặc hệ thống vũ khí, thì tôi sẽ nghi ngờ hơn" – ông Joseph Rodgers, phó giám đốc Dự án về các vấn đề hạt nhân tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nêu ý kiến.
Ông Scott Roecker, phó chủ tịch phụ trách an ninh vật liệu hạt nhân tại tổ chức phi lợi nhuận Sáng kiến Ngăn chặn Mối đe dọa Hạt nhân (Mỹ), đã làm việc về các vấn đề an ninh hạt nhân cho chính phủ Mỹ hơn 15 năm, cho rằng cuộc chiến hiện tại ở Iran có thể ảnh hưởng đến suy nghĩ của mọi người.
"Nếu bạn đang tìm kiếm một đối thủ nước ngoài, Iran có thể là cái tên đầu tiên bạn nghĩ đến vì những nhà khoa học hạt nhân Iran đã bị ám sát” – ông Roecker nói.
"Nhưng chúng tôi không giống Iran. Chúng tôi có hàng ngàn nhà khoa học. Chúng tôi có một cơ sở hạ tầng vững chắc. Vì vậy, Iran sẽ không thể đạt được bất cứ điều gì về mặt chiến lược bằng cách loại bỏ 10 hoặc 20 nhà khoa học hạt nhân của chúng tôi, dù cái chết của từng cá nhân có thể là một bi kịch" – CBS News dẫn lời ông Roecker.
