Những ngày sau Tết, anh Nguyễn Văn Lộc, ngụ Đồng Nai, vừa hoàn thành chuyến hành trình từ Hà Tĩnh trở lại phía Nam. Anh nói cảm giác đầu tiên là vui. Vui vì hạ tầng giao thông đã thay đổi rõ rệt so với vài năm trước. Thế nhưng, tuyến đường trục xương sống của đất nước vẫn còn những bất cập về hạ tầng, tổ chức giao thông và dịch vụ đi kèm, khiến hành trình của người dân vẫn chưa trọn vẹn.
Đường về quê như ngắn lại
Anh Lộc chia sẻ trước đây mỗi lần lái xe theo Quốc lộ 1 về quê phải mất gần 30 tiếng đồng hồ chạy liên tục. Tuyến quốc lộ nhiều ngã ba, ngã tư, xe máy, xe tải lẫn lộn. Chỉ cần ùn ứ ở một điểm là hành trình kéo dài thêm vài tiếng.
“Từ khi có cao tốc, tôi thấy đường về quê như gần lại. Mặt đường êm, xe chạy ổn định hơn, ít giao cắt. Có những đoạn đi giữa rừng, cảnh rất đẹp, không còn là nhà cửa san sát như trên quốc lộ”- anh Lộc kể.
Nhờ các đoạn cao tốc đã đưa vào khai thác, thời gian di chuyển trên đường của gia đình anh rút xuống còn khoảng 22 tiếng thay vì 27 tiếng. Sáng 25 tháng Chạp, anh xuất phát từ Đồng Nai. Tối cùng ngày đã tới Đà Nẵng nghỉ lại. Sáng hôm sau, cả nhà thong thả ăn sáng rồi tiếp tục hành trình và đến Hà Tĩnh vào khoảng 15 giờ. Nếu đi quốc lộ như trước có thể phải đến tối muộn mới đến nơi.
Cùng cảm nhận, anh Thái Văn Minh, ngụ phường Bình Thạnh - TP.HCM, cho biết đây là năm thứ hai anh chọn lái ô tô đưa cả gia đình về Nghệ An ăn Tết. Những năm trước, anh thường đi máy bay hoặc tàu. Nhưng khi cao tốc dần hình thành, anh xem hành trình về quê như một chuyến du lịch cuối năm.
“Năm ngoái đi còn thiếu đủ thứ, nhất là trạm dừng nghỉ. Năm nay đã có một số điểm dừng và trạm dừng, có nhà vệ sinh, có nước uống. Dù chưa phong phú các mặt hàng để có thể mua sắm nhưng cũng giải quyết được nhu cầu thiết yếu”- anh Minh nói.
Nhờ cao tốc, thời gian di chuyển của gia đình anh giảm đáng kể. Thay vì hơn 30 tiếng căng thẳng sau vô lăng nay còn hơn 24 tiếng, có thể chia chặng, nghỉ ngơi hợp lý hơn.
Rõ ràng, với người dân, cao tốc Bắc - Nam đã tạo ra thay đổi lớn. Hành trình Bắc - Nam không còn là nỗi ám ảnh kéo dài nhiều ngày. Tính kết nối vùng được cải thiện. Áp lực cho Quốc lộ 1 cũng giảm bớt.
Cao tốc nhưng chưa được chạy tốc độ cao
Tuy nhiên, niềm vui trên hành trình về quê hương đón Tết chưa thật sự trọn vẹn. Anh Lộc cho biết điều khiến anh hụt hẫng nhất là tuyến cao tốc Bắc - Nam chưa thông toàn tuyến như kỳ vọng. Nhiều đoạn phải xuống Quốc lộ 1 rồi lại rẽ vào cao tốc. Có đoạn vừa đi vừa lo sợ lạc đường, mất thời gian, tăng thêm mệt mỏi.
Chính phủ từng đặt mục tiêu cuối năm 2025 thông toàn tuyến khiến anh rất kỳ vọng. Anh tính toán ngày đi để có thể “đạp một mạch” về quê. Thế nhưng khi nhiều đoạn chưa hoàn thành, kế hoạch buộc phải thay đổi.
Chẳng hạn, đoạn Quảng Ngãi - Nha Trang từng được Bộ Xây dựng thông tin sẽ thông xe một số phân đoạn trước Tết: “Chúng tôi theo dõi tin tức, thậm chí lùi ngày đi để chờ cao tốc thông tuyến nhưng đến nơi mới biết chưa khai thác như dự kiến.”- anh nói.
Một bất cập khác là nhiều đoạn đang phân kỳ đầu tư, chỉ có bốn hoặc hai làn xe, không có làn dừng khẩn cấp liên tục. Điển hình, đoạn Cam Lộ - La Sơn đang thi công, tốc độ giới hạn 50 km/h. Theo anh Lộc, mức này quá thấp so với tâm lý người lái trên cao tốc.
“Chạy 50 km/h trên cao tốc cảm giác hơi bức bối. Vừa buồn ngủ vừa dễ mất tập trung. Nhiều tài xế không giữ được đúng tốc độ vì quá ức chế”- anh Lộc nói và cho rằng nên điều chỉnh hợp lý hơn.
Anh Minh cũng chỉ ra bất cập về quy mô. Nhiều đoạn chỉ bốn làn xe, không có làn dừng khẩn cấp liên tục. Dịp Tết, lưu lượng xe tăng cao, chỉ cần một phương tiện gặp sự cố là cả dòng xe phía sau phải nối đuôi chờ đợi.
“Dịp Tết có vụ tai nạn. Xe không thể quay đầu, không có làn dừng khẩn cấp để lực lượng chức năng tiếp cận nhanh hiện trường. Tất cả phải đứng chờ vài tiếng mới được phân luồng, rất mệt mỏi”- anh Minh kể.
Chính vì vậy, có đoạn anh phải chủ động rời cao tốc để đi Quốc lộ 1. Dù đông hơn nhưng anh cho rằng dễ xoay sở khi có sự cố.
Theo anh Minh, từ thực tế cao tốc Bắc - Nam, cơ quan quản lý cần rút kinh nghiệm cho các dự án sau. Cao tốc nên đầu tư đồng bộ ngay từ đầu, không nên làm hai làn hạn chế rồi nhiều năm sau mới mở rộng. Trạm dừng nghỉ, cây xăng, điểm ra vào tuyến cũng phải hoàn thiện cùng thời điểm khai thác.
“Như hiện nay cao tốc khai thác 2-3 năm những tìm mãi không thấy cây xăng. Trạm dừng nghỉ chưa hoàn chỉnh, xe gặp sự cố phải gắng chạy tiếp rất nguy hiểm”- anh nhận định.
Với dự án đường bộ cao tốc Bắc - Nam, anh Minh cho rằng việc mở rộng các đoạn còn hẹp cần được đẩy nhanh. Các trạm dừng nghỉ cũng phải sớm hoàn thiện để hành trình trên trục xương sống của đất nước bớt đi những bức xúc.
Theo anh Minh, tiến độ khắc phục các hạn chế hiện nay còn chậm. Điều này khiến nguy cơ mất an toàn giao thông có xu hướng gia tăng.
Khi nào mở rộng đường bộ cao tốc Bắc - Nam ?
Cao tốc Bắc - Nam phía Đông có tổng chiều dài khoảng 1.375 km, quy mô từ 2 đến 4 làn xe.
Trong đó, 654 km thuộc giai đoạn 1 (2017–2020) đã đưa vào khai thác. Giai đoạn 2 (2021–2025) gồm 12 dự án thành phần, dài khoảng 729 km, hiện còn đoạn Quảng Ngãi - Vân Phong chưa thông tuyến.
Các dự án giai đoạn này được phân kỳ đầu tư, trước mắt xây dựng 4 làn xe, mặt cắt ngang 17 m, chưa bố trí làn dừng khẩn cấp liên tục mà chỉ có các điểm dừng khẩn cấp.
Bộ Xây dựng đang chuẩn bị đầu tư mở rộng 18 đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam từ Hà Nội đến TP.HCM theo hình thức PPP, quy mô 6 làn xe theo quy hoạch. Tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 152.000 tỉ đồng, chiều dài khoảng 1.144 km. Dự kiến việc mở rộng sẽ tiến hành từ 2026-2030.
Về trạm hoàn thiện trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc - Nam, đại diện Cục Đường bộ cho biết đã ký hợp đồng đầu tư 21/21 trạm trên tuyến. Một số trạm đã khai thác tạm dịp Tết. Các nhà đầu tư đang hoàn thiện thủ tục, phấn đấu cơ bản hoàn thành trong năm 2026.
