Trong bối cảnh đất nước đang đặt ra mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới, việc huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực là hết sức cần thiết.
Trong đó, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và xác định đây là động lực quan trọng. Điều này giúp thiết lập nền tảng thể chế vững chắc, bảo đảm sự phát triển bình đẳng giữa khu vực tư nhân và các thành phần kinh tế khác.
Nhiều cơ chế rộng mở
Nghị quyết 68 đề ra nhiều chủ trương mang tính đột phá, trước hết là xóa bỏ triệt để tư duy “xin-cho” và quan điểm “không quản được thì cấm”. Người dân và doanh nghiệp được tự do kinh doanh trong tất cả ngành nghề mà pháp luật không cấm.
Doanh nghiệp TP.HCM tự tin mang thương hiệu đến thị trường quốc tế. Trong ảnh: Lãnh đạo TP.HCM thăm gian hàng sản phẩm nông nghiệp tại Hội chợ hàng Việt Nam tiêu biểu xuất khẩu 2025. Ảnh: QUANG HUY
Đặc biệt, nghị quyết nhấn mạnh nguyên tắc “không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự”. Chủ trương này nhằm bảo vệ môi trường kinh doanh an toàn, giảm rủi ro pháp lý, tránh hình sự hóa các vi phạm không nghiêm trọng. Đây là bước tiến lớn về pháp lý, tạo sự an tâm cho doanh nhân khởi nghiệp và đầu tư.
Nghị quyết cũng yêu cầu bình đẳng giữa các thành phần kinh tế trong tiếp cận và sử dụng các nguồn lực như vốn, đất đai, tài nguyên, nhân lực... Lần đầu tiên, khu vực tư nhân được tạo điều kiện tham gia đấu thầu các dự án, dịch vụ công kể cả trong lĩnh vực y tế, giáo dục, kết cấu hạ tầng…
Các rào cản thủ tục gia nhập và rút lui thị trường tiếp tục được gỡ bỏ, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng cho mọi quy mô doanh nghiệp. Đây là thay đổi rất đáng chú ý, thể hiện sự cởi mở của Đảng và Nhà nước trong huy động nguồn lực xã hội cho các lĩnh vực quan trọng.
Với những đột phá này, tôi tin rằng kinh tế tư nhân sẽ thành động lực quan trọng, là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm và nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia…
Hiện nay, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp hơn 51% GDP, 30% tổng thu ngân sách nhà nước và sử dụng khoảng 82% tổng số lao động… Tuy nhiên, phải thừa nhận rằng khu vực này còn nhiều hạn chế.
Điều này được thể hiện ở quy mô và chất lượng doanh nghiệp tư nhân còn khiêm tốn. Doanh nghiệp nhỏ chiếm đến 98% số doanh nghiệp đang hoạt động. Kinh tế hộ cá thể tuy đóng góp lớn nhưng hoạt động manh mún, thiếu tính chính thức. Số doanh nghiệp tư nhân lớn tầm cỡ quốc gia và quốc tế còn ít, khả năng dẫn dắt các chuỗi giá trị lớn hạn chế.
Phần lớn doanh nghiệp tư nhân vẫn chỉ đảm nhiệm khâu gia công, lắp ráp trong chuỗi giá trị. Công nghiệp phụ trợ kém phát triển làm gia tăng sự phụ thuộc vào nguồn linh kiện, thiết bị nhập khẩu.
Bên cạnh đó, chỉ khoảng 40% doanh nghiệp tư nhân đang hoạt động có khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng… Họ cũng chủ yếu phục vụ thị trường nội địa, tỉ trọng xuất khẩu chiếm chưa đến 25% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Chủ động đặt hàng các doanh nghiệp tư nhân
Đáng chú ý, rào cản trong cơ chế, chính sách và thực thi đang là thách thức lớn đối với phát triển của khu vực kinh tế tư nhân. Hệ thống luật pháp, chính sách về kinh tế tư nhân vẫn chưa đồng bộ, nhiều quy định còn chồng chéo, thủ tục hành chính phiền hà gây khó khăn cho nhà đầu tư.
Việt Nam cũng đang thiếu vắng những tập đoàn tư nhân đủ tầm vươn ra biển lớn và Nghị quyết 68 đã nhìn nhận ra điều này. Để khắc phục, Nhà nước cần khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia vào các dự án quan trọng quốc gia.
Tôi cho rằng Nhà nước cần chủ động có chính sách đặt hàng, đấu thầu hạn chế hoặc chỉ định thầu, ưu đãi để khu vực kinh tế tư nhân tham gia vào các lĩnh vực chiến lược như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, công nghiệp mũi nhọn...
Đồng thời, đa dạng hóa, nâng cao hiệu quả các hình thức hợp tác giữa Nhà nước và khu vực kinh tế tư nhân thông qua các hợp tác công tư (PPP), lãnh đạo công - quản trị tư, đầu tư công - quản lý tư… trên cơ sở lấy hiệu quả kinh tế - xã hội làm thước đo để lựa chọn.
Một thực tế đặt ra, để doanh nhân dám bỏ vốn lớn đầu tư dài hạn, họ rất cần một điểm tựa. Để tạo điểm tựa đó, Nhà nước phải tiếp tục khẳng định vai trò kinh tế tư nhân là một trong những trụ cột chính để phát triển nền kinh tế độc lập, tự chủ.
Cần nghiên cứu tiến tới hiến định hóa vai trò kinh tế tư nhân để làm cơ sở xây dựng Luật Kinh tế tư nhân. Đây sẽ là một đạo luật nền tảng, định vị rõ vai trò, quyền và nghĩa vụ của khu vực này trong tổng thể nền kinh tế.
Hơn nữa, cần hoàn thiện khung pháp lý cho các mô hình kinh tế mới như công nghệ tài chính, trí tuệ nhân tạo, tài sản mã hóa... Phát huy hiệu quả “bộ tứ trụ cột” như một khung chỉ đạo thống nhất trong phát triển kinh tế tư nhân.
Thu hút tư nhân đầu tư nhiều hơn vào hạ tầng chiến lược
Đầu tư công gần đây được đẩy mạnh và được coi là “bệ đỡ cho tăng trưởng”. Việc đồng bộ và hiện đại hóa kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, đặc biệt là hạ tầng logistics, hạ tầng số và năng lượng sạch… sẽ góp phần giảm chi phí sản xuất, lưu thông và nâng cao hiệu quả hoạt động của các khu vực kinh tế, trong đó có kinh tế tư nhân.
Trong bối cảnh nguồn vốn ngân sách hạn chế, việc kết nối, dẫn dắt giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân vào hạ tầng chiến lược là cần thiết. Chúng ta cần biến vốn nhà nước thành “vốn mồi” để thu hút khu vực tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn thông qua các mô hình hợp tác công - tư đa dạng.
